Các biện pháp giảm đau trong chuyển dạ

Tặng các bạn sắp làm mẹ bài viết này của xã mình. Hy vọng giúp các bạn an tâm hơn về những biện pháp giảm đau khi sinh nở :Smiling:

-------------------------------------------------------

Sau chín tháng “mang nặng”, các bà mẹ bắt đầu chờ đón những giờ phút quan trọng nhất của đời mình, những giờ phút “đẻ đau” để trở thành một người mẹ thật sự. Các chị hồi hộp, sung sướng chờ đợi nhìn ngắm đứa con yêu quý của mình. Nhưng các chị cũng căng thẳng lo lâu vì không biết cuộc “vượt cạn” sẽ như thế nào, nhất là không biết mình có chịu nổi cơn đau khi chuyển dạ. Các chị sinh con đầu lòng chưa có kinh nghiệm về cơn đau này lại càng căng thẳng vì trong lúc mang thai, các chị luôn nghe mẹ ruột, mẹ chồng, mấy bà hàng xóm… thường lấy “cơn đau đẻ” để diễn đạt cơn đau nặng nề nhất mà một người phụ nữ từng trải qua, đau hơn cả “đau thấu ông trời”…Mẹ tôi nói ngày xưa bà nội tôi bảo mẹ tôi rằng phải “đau thấy tám ông trời” thì mới đến lúc sinh ra tôi!

Thật vậy, cơn đau chuyển dạ có thể được xem là một cơn đau lớn nhất mà một người phụ nữ từng trải qua dù kinh nghiệm đó có thể khác nhau tùy người. Tuy nhiên, với những tiến bộ y học hiện nay, chúng ta có nhiều biện pháp để kiểm soát cơn đau chuyển dạ để giúp người sản phụ bớt đi sự đau đớn trong những phút giây quan trọng và hạnh phúc nhất đời mình. Sự chọn lựa các biện pháp đó tùy thuộc vào từng sản phụ cũng như những kỹ thuật và phương tiện sẵn có tại cơ sở y tế.

Các biện pháp không dùng thuốc

Trong thời kỳ mang thai, các chị nên tham gia các lớp học tiền sản, cũng như trao đổi với nữ hộ sinh và bác sĩ sản khoa để biết được những giai đoạn chuyển dạ mà các chị sẽ trải qua. Sự hiểu biết về các giai đoạn chuyển dạ và chuẩn bị tốt về tâm lý sẽ giúp cho các chị bớt đi sự căng thẳng, từ đó có thể bớt đi cảm nhận đau trong chuyển dạ. Các khóa học về tiền sản cũng sẽ giúp cho các chị biết những kiến thức và hành vi cần thiết cho một thai kỳ khỏe mạnh vốn là một yếu tố vô cùng cần thiết cho một cuộc “vượt cạn” thành công và ít đau đớn, như vận động nhẹ nhàng và đều đặn, tránh rượu và thuốc lá, ăn những chế độ ăn khỏe mạnh và cân bằng . Các khóa học này cũng hướng dẫn các chị các kỹ thuật hít thở để góp phần làm giảm đau trong chuyển dạ.

Khi chuyển dạ, các những biện pháp sau đây có thể giúp cải thiện một phần nào cơn đau:

- Tiếp tục vận động bằng cách đi bộ qua lại lại quanh phòng, quanh hành lang;

- Thay đổi tư thế thường xuyên-thử ngồi, nằm nghiêng, đứng dậy, ngồi ở tư thế bò, ngồi xổm, ngồi dựa lưng vào người thân;

- Đặt những túi chườm nóng trên bụng và trên lưng;

- Xoa bóp bất cứ nơi nào mang lại cảm giác dễ chịu;

- Tắm hoặc ngâm mình trong nước ấm;

- Sử dụng các kỹ thuật hít thở theo từng cơn gò;

Sự gần gũi và hỗ trợ từ chồng, bạn trai, hoặc người thân yêu nhất cũng sẽ giúp các chị bớt căng thẳng. Điều cần nhắc lại ở đây là “vượt cạn” là chuyện của cả hai vợ chồng chứ không phải của riêng người vợ. Trong thời khắc đó, sự có mặt của người chồng có ý nghĩa và vai trò vô cùng lớn lao về mặt hỗ tinh thần cho người sản phụ. Có các anh bên cạnh, các chị sẽ thấy mình bớt đi nhiều căng thẳng, bớt đau, cuộc chuyển dạ sẽ dễ dàng hơn. Vì vậy, các anh cũng cần tham dự các lớp tiền sản cùng vợ để biết những gì mà vợ mình sẽ trải qua để còn bình tĩnh mà hỗ trợ các chị. Trong cuộc chuyển dạ đó, bên cạnh vợ, các anh cũng sẽ căng thẳng không kém gì vợ nên các anh cần có sự chuẩn bị tốt, để khỏi bỏ chạy ra khỏi phòng sanh hay nhờ ai đó trấn tĩnh mình! Sản khoa hiện đại luôn ủng hộ sự có mặt của người chồng bên cạnh vợ trong suốt cuộc chuyển dạ, trừ một số trường hợp “chẳng đặng đừng” hiếm hoi. Điều đáng tiếc là nhiều bệnh viện của chúng ta không tạo điều kiện để người chồng ở bên cạnh vợ khi chuyển dạ.

Các biện pháp dùng thuốc

Các biện pháp không dùng thuốc kể trên thường “cần” nhưng chưa “đủ” để kiếm soát cơn đau chuyển dạ. Trong đa số các trường hợp, các chị phải cần đến các biện pháp can thiệp từ nhân viên y tế để kiểm soát cơn đau. Các bác sĩ thường sử dụng 3 biện pháp chính sau đây để giúp các chị bớt đau trong chuyển dạ: cho các chị hít thở khí nitrous oxide, tiêm thuốc pethidine hoặc gây tê ngoài màng cứng.

1. Hít thở khí nitrous oxide

Ở nhiệt độ phòng, nitrous oxide (N2O) là một loại khí không màu, không cháy, có mùi vị hơi ngọt và dễ chịu. Khí này cũng được gọi là khí gây cười (laughing gas) vì tác dụng gây cảm giác hưng phấn khi hít nó. Người ta sẽ pha trộn khí nitrous oxide với oxy và cho các chị hít thở hỗn hợp khí này qua một cái mặt nạ hay một cái ống ngậm trong miệng. Khí này sẽ có tác dụng vài giây sau khi các chị hít vào nên điều quan trọng nhất là các chị cần hít thở khí này ngay khi cơn gò bắt đầu. Khí này không làm giảm cơn đau hoàn toàn nhưng nó làm các chị cảm giác mỗi cơn gò bớt “căng” hơn. Nhiều sản phụ thích dùng khí nitrous oxide vì họ có thể trực tiếp sử dụng khi cần. Các chị có thể giữ cái mặt nạ hay cái ống thở và thở sâu bất cứ khi nào các chị thấy cần. Khí này không làm ảnh hưởng đến cơn gò cũng như không tồn tại lâu trong cơ thề người mẹ và em bé.

Tuy nhiên khí nitrous oxide có thề gây ra một vài tác dụng không mong muốn. Nó có thể làm các chị có cảm giác buồn nôn và nôn, có khi làm các chị hơi lẫn lộn và không biết mình đang ở đâu. Cảm giác khí thổi vào mặt từ cái mặt nạ cũng có thể làm cho một số chị cảm thấy sợ. Ngoài ra khoảng một phần ba sản phụ dùng khí này không hề thấy giảm đau chút nào cả. Tuy vậy, khí này khá an toàn và được sử dụng một cách thường quy trong chuyển dạ ở nhiều nước phát triển.

2. Pethidine

Pethidine là một loại thuốc giảm đau rất mạnh thường được sử dụng bằng cách tiêm vào mông (tiêm bắp) hay vào mạch máu (tiêm tĩnh mạch). Khi được tiêm vào cơ thể, thuốc này sẽ có tác dụng làm giảm đau trong khoảng từ 2-4 giờ tùy khác nhau tùy theo mỗi chị. Đối với các chị có con lần đầu, thời gian chuyển dạ của các chị kéo dài khoảng 10-20 giờ. Như vậy, để giảm đau cho cơn chuyển dạ, các chị có thể cần phải được tiêm thuốc này vài lần. Tuy nhiên, pethidine có thể gây một số tác dụng không tốt cho người mẹ lẫn em bé.

Đối với người mẹ, thuốc pethidine có thể làm các chị trở nên phấn khích, buồn nôn, mất định hướng và thay đổi nhận thức tạm thời. Thuốc này cũng làm các chị thở yếu đi và một số chị có thể thấy nó không làm giảm đau chút nào cả.

Thuốc này có thể đi qua dây rốn và vào cơ thể em bé còn trong bụng mẹ, làm em bé thở yếu đi sau sanh. Thuốc này cũng có thể làm yếu đi phản xạ bú nút và các phản xạ bình thường khác của em bé.

Vì vậy, một số cơ sở y tế tránh dùng thuốc này cho các sản phụ chuyển dạ hoặc dùng với liều thấp nhất có thể được. Thí dụ, người ta sẽ chờ đến khi cơn chuyển dạ chuyển sang giai đoạn hoạt động mới xem xét sử dụng thuốc này. Trong giai đoạn hoạt động, cơn gò sẽ trở nên thường xuyên hơn, mạnh hơn, đau hơn. Khi đó, các chị có thể nghe các nữ hộ sinh nói cổ tử cung các chị đã “nở được 4 phân”. Họ có thể sẽ áp dụng các biện pháp giảm đau khác trước và chờ cho đến khi các chị gần sanh, khi “cổ tử cung nở trọn”, hoặc cơn gò trở nên quá mức chịu đựng thì mới tiêm pethidine cho các chị.

3. Gây tê ngoài màng cứng (Epidural anaesthesia)

Gây tê (hay vô cảm) nói một cách đơn giản là làm mất đi cảm giác đau. Trong gây tê ngoài màng cứng, các bác sĩ sẽ tiêm thuốc tê vào cột sống thắt lưng của các chị (từ chuyên môn gọi là tiêm thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng), làm cho các chị cảm thấy tê phần cơ thể từ thắt lưng trở xuống hai chân.

Trong các biện pháp giảm đau cho chuyển dạ, đây là phương pháp hiệu quả nhất trong đa số các trường hợp. Nó làm cho các chị hầu như hoàn toàn mất cảm giác đau mà chỉ còn cảm giác “nặng”, “đè” khi em bé lọt lòng. Tuy nhiên, đây là một biện pháp đòi kỹ năng, phương tiện, thiết bị, kỹ thuật cao mà không phải bác sĩ gây mê hoặc cơ sở y tế nào cũng thực hiện được.

Khi thực hiện, bác sĩ sẽ yêu cầu các chị ngồi thẳng cạnh giường, hai chân thõng xuống, người hơn nghiêng ra trước và tựa vào một cái bàn hay vào ngực anh chồng đang vô cùng căng thẳng. Bác sĩ sẽ dùng gạc tẩm dung dịch sát trùng lau lên vùng cột sống thắt lưng của các chị để làm cho vùng này được tiệt trùng. Dung dịch này có pha cồn nên bay hơi rất nhanh làm cho các chị cảm thấy vùng thắt lưng rất lạnh! Sau đó, bác sĩ sẽ dùng một cây kim nhỏ để tiêm thuốc tê vào vùng cột sống thắt lưng của các chị. Lúc này bác sĩ chưa tiêm thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng mà chỉ mới gây tê bên ngoài để các chị không thấy đau, khi sau đó bác sĩ sẽ dùng một cây kim lớn hơn đâm vào khoang ngoài màng cứng nằm sâu hơn. Bác sĩ dùng cây kim to đó như một đường dẫn để luồn một cái ống nhỏ rất mềm vào khoang ngoài màng cứng, rồi rút cây kim lớn ra. Khi đó, các chị sẽ có một cái ống dẫn nhỏ thông từ khoang ngoài màng cứng ra ngoài. Qua cái ống dẫn nhỏ này, các bác sĩ sẽ tiêm thuốc tê cho các chị. Nhờ có cái ống dẫn nhỏ này, bác sĩ cho thể truyền liên tục hoặc tiêm thuốc tê nhiều lần cho các chị. Nhờ vậy, dù cuộc chuyển dạ có kéo dài, bác sĩ vẫn có thề giúp các chị kiểm soát được cơn đau. Khi dùng phương pháp giảm đau này, các chị vẫn tỉnh táo, có thể trò chuyện với chồng và người thân. Điểm ưu việt nhất của phương pháp giảm đau này là không còn bị đau đớn, các chị vẫn hoàn toàn tỉnh táo để tận hưởng phút giây tuyệt vời nhất khi nghe con mình oa oa cất tiếng khóc chào đời, ẵm ngay con mình trong tay với người chồng yêu quý bên cạnh. Các chị không phải chịu cơn đau thấy “tám ông trời” như mẹ tôi ngày xưa phải trải qua để có được niềm hạnh phúc nhìn thấy tôi!

Ở các nước phát triển, phương pháp gây tê ngoài màng cứng đã được sử dụng hàng thập kỷ và cho thấy khá an toàn cho mẹ lẫn con. Tuy nhiên, cũng như bất cứ phương pháp trị liệu nào khác, nó cũng có những tác dụng không mong muốn và biến chứng dù hiếm gặp.

Khi các bác sĩ tiêm thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng, huyết áp sản phụ có thể tụt làm sản phụ cảm thấy muốn xỉu và buồn nôn. Tuy nhiên, tác dụng không mong muốn này sẽ mau chóng biến mất khi các bác sĩ truyền một ít “nước biển” cho sản phụ.

Vì các chị bị tê từ vùng thắt lưng trở xuống chân nên hai chân các chị có thể tạm thời hơi yếu một chút, cũng như không có cảm giác “mắc tiểu” nên các chị phải nằm tại giường và người ta sẽ đặt một cái ống “thông tiều” cho các chị.

Một số chị có thể bị nhức đầu sau khi người ta rút ống dẫn gây tê ngoài màng cứng, trong khi có người bị nhức đầu ngay sau khi người ta đặt ống đó vào. Tuy nhiên tác dụng phụ này cũng hiếm.

Có nghiên cứu cho rằng gây tê ngoài màng cứng làm quá trình chuyển dạ kéo dài hơn và các bác sĩ phải thực hiện các biện pháp hỗ trợ sanh (forceps, ống hút chân không) nhiều hơn cho các bà mẹ dùng phương pháp giảm đau này.

Kết luận

Các biện pháp giảm đau trong chuyển dạ giúp cho cuộc “vượt cạn” của các chị được nhẹ nhàng hơn, tạo điều kiện tốt hơn cho các chị tận hưởng những phút giây làm mẹ thiêng liêng, tuyệt vời khi đứa con yêu quý của mình chào đời.

Có nhiều biện pháp giảm đau trong chuyển dạ, mỗi biện pháp đều có ưu điểm và nhược điểm của nó. Sự chọn lựa biện pháp nào là tùy thuộc vào cá nhân của mỗi chị cũng như những điều kiện y tế sẵn có tại địa phương.

Gây tê ngoài màng cứng là một phương pháp giảm đau hiệu quả nhất trong chuyển dạ. Ở các nước phát triển, gây tê ngoài màng cứng trong chuyển dạ tương đối phổ biến và được xem là khá an toàn cho mẹ và con.

Tài liệu tham khảo online:

Analgesia for labour

http://www.frca.co.uk/article.aspx?articleid=100551

Pain relief during labour and birth

http://www.cyh.com/HealthTopics/Heal...np=463&id=2795

Childbirth - pain relief options

http://www.betterhealth.vic.gov.au/b...relief_options

Koala