Đầu tư chứng khoán nhìn bên ngoài có vẻ khá đơn giản: mở một tài khoản, nạp tiền, lựa chọn cổ phiếu rồi chờ giá tăng. Nhưng khi trực tiếp tham gia thị trường, nhà đầu tư mới thường nhanh chóng nhận ra rằng phần khó nhất không nằm ở thao tác đặt lệnh. Điều khó hơn nhiều là xây dựng được một phương pháp đủ rõ ràng để biết khi nào nên mua, mua bao nhiêu, lúc nào nên tiếp tục nắm giữ và thời điểm nào cần chấp nhận bán ra.
Một danh mục có thể tăng rất nhanh trong một vài tuần nhưng cũng có thể giảm mạnh chỉ sau một phiên giao dịch. Nếu không có nguyên tắc từ trước, nhà đầu tư rất dễ bị cảm xúc dẫn dắt. Khi thị trường tăng thì mua đuổi vì sợ bỏ lỡ cơ hội, còn khi thị trường giảm lại bán tháo vì lo ngại giá sẽ tiếp tục rơi. Hai trạng thái này lặp đi lặp lại khiến nhiều người giao dịch trong thời gian dài nhưng tài khoản vẫn không tăng trưởng tương xứng với mức độ biến động của thị trường.
Vì vậy, thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “cổ phiếu nào sẽ tăng?”, một cách tiếp cận thực tế hơn là xây dựng cả một hệ thống đầu tư. Hệ thống đó bao gồm mục tiêu tài chính, khẩu vị rủi ro, cách phân bổ vốn, tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp, phương pháp định giá và kỷ luật quản trị danh mục.
1. Đầu tư chứng khoán không phải là cuộc chơi dự đoán giá
Một trong những sai lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư cá nhân là cố gắng dự đoán chính xác giá cổ phiếu trong ngắn hạn. Hôm nay cổ phiếu đang ở mức 50.000 đồng và người mua tin rằng tuần sau sẽ lên 55.000 đồng. Nhưng thực tế, không ai có thể biết chắc thị trường sẽ vận động như thế nào trong vài phiên tiếp theo.
Giá cổ phiếu chịu tác động đồng thời bởi rất nhiều yếu tố: kết quả kinh doanh, dòng tiền, lãi suất, tỷ giá, chính sách tiền tệ, tâm lý nhà đầu tư, diễn biến của thị trường quốc tế và thậm chí cả những thông tin chưa được phản ánh đầy đủ vào báo cáo tài chính.
Điều nhà đầu tư có thể kiểm soát không phải là giá trong tương lai, mà là cách mình phản ứng trước các tình huống khác nhau.
Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu “cổ phiếu chắc chắn tăng 20%”, có thể xây dựng một kịch bản như sau: nếu doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng lợi nhuận, định giá hiện tại vẫn hợp lý và xu hướng ngành không xấu đi, cổ phiếu được tiếp tục nắm giữ. Nếu kết quả kinh doanh suy giảm nghiêm trọng hoặc luận điểm đầu tư ban đầu không còn đúng, vị thế sẽ được đánh giá lại.
Cách suy nghĩ này giúp nhà đầu tư chuyển từ tư duy dự đoán sang tư duy xác suất. Đây là thay đổi rất quan trọng nếu muốn đầu tư lâu dài.
2. Bước đầu tiên là xác định mục tiêu đầu tư
Không có một chiến lược chứng khoán phù hợp cho tất cả mọi người. Một người 25 tuổi có thu nhập ổn định và thời gian đầu tư 15-20 năm sẽ có cách phân bổ vốn rất khác với người chuẩn bị sử dụng tiền trong vòng 12 tháng.
Trước khi mua cổ phiếu, nên trả lời một số câu hỏi cơ bản.
Mục tiêu sử dụng khoản tiền này là gì? Khoản vốn có thể để lâu trong bao nhiêu năm? Nếu danh mục giảm 20% thì bản thân có chịu được hay không? Nguồn thu nhập hàng tháng có ổn định không? Có cần sử dụng tiền cho những khoản chi tiêu lớn trong thời gian gần không?
Những câu hỏi tưởng như không liên quan đến chứng khoán lại ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư.
Nếu toàn bộ số tiền tiết kiệm được đưa vào cổ phiếu trong khi vài tháng nữa cần dùng tiền để mua nhà hoặc xử lý một khoản chi lớn, áp lực tâm lý sẽ rất cao. Khi thị trường điều chỉnh, nhà đầu tư có thể buộc phải bán cổ phiếu ở thời điểm bất lợi.
Do đó, vốn đầu tư chứng khoán nên là phần tiền mà nhà đầu tư có khả năng chấp nhận biến động. Một khoản dự phòng tài chính riêng sẽ giúp việc nắm giữ cổ phiếu trở nên chủ động hơn.
3. Lựa chọn công ty chứng khoán cũng là một phần của quá trình đầu tư
Nhiều người dành hàng giờ nghiên cứu cổ phiếu nhưng lại gần như không quan tâm đến nơi mình mở tài khoản. Đây là một thiếu sót.
Công ty chứng khoán cung cấp hệ thống giao dịch, lưu ký chứng khoán, dịch vụ ứng trước tiền bán, margin, báo cáo phân tích và nhiều tiện ích khác. Chất lượng nền tảng, mức phí, độ ổn định của hệ thống và khả năng hỗ trợ khách hàng đều có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm đầu tư.
Nhà đầu tư mới có thể tìm hiểu trước các điều kiện cơ bản như quy trình đăng ký, phí giao dịch, lãi suất vay margin, các loại tài khoản và phương thức nộp rút tiền.
Nếu muốn tham khảo tổng quan về một nền tảng giao dịch phổ biến trên thị trường, có thể xem thêm tại:
Điểm quan trọng là không nên chọn công ty chứng khoán chỉ vì một chương trình khuyến mại hoặc lời giới thiệu từ người quen. Một tài khoản phù hợp cần được đánh giá dựa trên nhu cầu thực tế của chính nhà đầu tư.
4. Tài khoản chứng khoán cần thuận tiện nhưng không nên biến thành công cụ kích thích giao dịch
Một ứng dụng giao dịch có giao diện đẹp, tốc độ nhanh và nhiều biểu đồ là điều tốt. Tuy nhiên, nó cũng có thể khiến nhà đầu tư giao dịch thường xuyên hơn mức cần thiết.
Đây là vấn đề khá phổ biến. Khi điện thoại liên tục hiển thị giá cổ phiếu, nhà đầu tư dễ hình thành thói quen kiểm tra tài khoản nhiều lần trong ngày. Một biến động 2-3% cũng có thể tạo ra cảm giác cần phải hành động ngay.
Trong khi đó, đối với chiến lược đầu tư dài hạn, việc cổ phiếu dao động vài phần trăm trong một phiên chưa chắc có ý nghĩa lớn.
Nếu đang tìm hiểu quy trình mở tài khoản và những vấn đề cần chuẩn bị trước khi bắt đầu giao dịch, nhà đầu tư có thể tham khảo:
cách mở tài khoản chứng khoán TCBS online
Mục tiêu của tài khoản chứng khoán cuối cùng vẫn là phục vụ chiến lược đầu tư, chứ không phải khiến nhà đầu tư giao dịch càng nhiều càng tốt.
5. Phân tích doanh nghiệp quan trọng hơn việc tìm một mã cổ phiếu “hot”
Một cổ phiếu tăng mạnh trong vài tháng không đồng nghĩa đó là doanh nghiệp tốt để đầu tư dài hạn.
Nhà đầu tư nên tập trung vào hoạt động kinh doanh thực tế phía sau mã cổ phiếu. Một số câu hỏi đáng quan tâm gồm: doanh nghiệp đang kiếm tiền từ đâu, doanh thu có tăng đều không, biên lợi nhuận có ổn định không, dòng tiền kinh doanh như thế nào, nợ vay có cao không và lợi thế cạnh tranh có bền vững hay không.
Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng có thể là dấu hiệu cần xem xét. Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh liên tục âm cũng cần được giải thích. Tương tự, một công ty có tỷ lệ nợ cao không nhất thiết là xấu, nhưng nhà đầu tư phải hiểu doanh nghiệp sử dụng nợ để làm gì và khả năng trả nợ ra sao.
Không nên nhìn một chỉ số riêng lẻ rồi đưa ra kết luận.
Ví dụ, P/E thấp thường được xem là cổ phiếu rẻ. Nhưng P/E thấp có thể xuất hiện vì thị trường dự đoán lợi nhuận tương lai sẽ giảm. Ngược lại, một cổ phiếu có P/E cao chưa chắc đắt nếu doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh và lợi nhuận có khả năng mở rộng trong nhiều năm.
6. Đọc báo cáo tài chính như thế nào cho người không chuyên?
Báo cáo tài chính ban đầu có thể khá khó đọc. Tuy nhiên, nhà đầu tư không nhất thiết phải trở thành kế toán hay kiểm toán mới có thể sử dụng báo cáo tài chính.
Có thể bắt đầu từ bốn nhóm thông tin chính.
Thứ nhất là doanh thu và lợi nhuận. Hãy xem tốc độ tăng trưởng trong nhiều năm thay vì chỉ nhìn một quý.
Thứ hai là bảng cân đối kế toán. Nợ vay, tiền mặt, phải thu khách hàng, hàng tồn kho và vốn chủ sở hữu là những khoản cần đặc biệt chú ý.
Thứ ba là báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Đây là phần giúp kiểm tra chất lượng lợi nhuận. Một doanh nghiệp có lợi nhuận kế toán tăng nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh yếu trong thời gian dài cần được nghiên cứu kỹ.
Thứ tư là thuyết minh báo cáo tài chính. Những thông tin quan trọng đôi khi không nằm ở các con số lớn trên báo cáo chính mà nằm trong phần giải thích chi tiết.
Đặc biệt, nhà đầu tư nên so sánh nhiều kỳ liên tiếp. Một con số đẹp trong một quý chưa thể nói lên toàn bộ tình trạng của doanh nghiệp.
7. Định giá cổ phiếu không đơn giản là nhìn P/E
P/E là một trong những chỉ số quen thuộc nhất nhưng không nên sử dụng độc lập.
Một doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận 20% mỗi năm có thể được thị trường định giá ở mức P/E cao hơn một doanh nghiệp tăng trưởng 3-5%. Nếu chỉ nhìn P/E, nhà đầu tư có thể kết luận doanh nghiệp thứ hai rẻ hơn, nhưng chưa chắc đó là lựa chọn tốt hơn.
Ngoài P/E, có thể xem xét P/B, EV/EBITDA, PEG, tỷ suất cổ tức, ROE và nhiều phương pháp định giá dòng tiền tùy từng ngành.
Quan trọng hơn cả là so sánh định giá hiện tại với lịch sử của chính doanh nghiệp và với các doanh nghiệp tương đồng.
Ví dụ, ngân hàng có đặc điểm tài sản và nguồn vốn khác với doanh nghiệp bán lẻ. Công ty chứng khoán lại có mô hình kinh doanh khác ngân hàng. Vì vậy, việc lấy cùng một tiêu chuẩn để đánh giá tất cả các ngành dễ dẫn tới kết luận sai.
Định giá cũng không phải một con số tuyệt đối. Có thể tồn tại nhiều mức giá hợp lý tùy theo giả định về tăng trưởng và lợi nhuận.
8. Không nên bỏ qua chu kỳ ngành
Một doanh nghiệp tốt vẫn có thể có giai đoạn giá cổ phiếu đi ngang hoặc giảm nếu ngành đang ở cuối chu kỳ.
Các ngành kinh tế thường có chu kỳ riêng. Có giai đoạn bất động sản tăng trưởng mạnh, sau đó chuyển sang thời kỳ điều chỉnh. Ngân hàng có thể hưởng lợi khi tín dụng mở rộng nhưng chịu áp lực khi chất lượng tài sản suy giảm. Nhóm hàng hóa lại chịu ảnh hưởng bởi giá nguyên liệu thế giới.
Do đó, khi nghiên cứu một cổ phiếu, nên đặt doanh nghiệp vào bối cảnh ngành.
Một câu hỏi hữu ích là: “Nếu ngành này bước vào giai đoạn khó khăn trong hai năm tới, doanh nghiệp có đủ sức chống chịu không?”
Nếu câu trả lời là có, doanh nghiệp có thể có lợi thế đáng kể so với những đối thủ yếu hơn.
9. Phân tích kỹ thuật nên được sử dụng như công cụ hỗ trợ
Phân tích cơ bản giúp trả lời câu hỏi doanh nghiệp có đáng đầu tư hay không. Phân tích kỹ thuật lại có thể hỗ trợ việc xác định vùng mua, vùng quản trị rủi ro và diễn biến xu hướng.
Các chỉ báo như đường trung bình động, RSI, MACD, khối lượng giao dịch hoặc vùng hỗ trợ kháng cự đều có thể hữu ích nếu được sử dụng đúng cách.
Tuy nhiên, không nên biến một chỉ báo thành “máy dự đoán giá”.
Ví dụ, RSI xuống vùng thấp không đồng nghĩa cổ phiếu chắc chắn tăng trở lại. Một cổ phiếu đang trong xu hướng giảm mạnh có thể duy trì trạng thái quá bán trong thời gian dài.
Tương tự, việc giá vượt một đường trung bình không đảm bảo xu hướng tăng sẽ kéo dài.
Phân tích kỹ thuật nên được đặt trong bối cảnh chung, kết hợp với thông tin doanh nghiệp và diễn biến thị trường.
10. Quản trị tỷ trọng quan trọng không kém lựa chọn cổ phiếu
Một trong những nguyên nhân khiến danh mục biến động mạnh là phân bổ vốn thiếu hợp lý.
Giả sử nhà đầu tư có 1 tỷ đồng và dành 800 triệu cho một cổ phiếu duy nhất. Nếu cổ phiếu giảm 20%, tài sản sẽ giảm khoảng 160 triệu đồng. Khi đó, dù doanh nghiệp có triển vọng dài hạn, áp lực tâm lý vẫn rất lớn.
Ngược lại, nếu vốn được phân bổ vào một số doanh nghiệp có đặc điểm khác nhau, mức độ phụ thuộc vào một cổ phiếu sẽ thấp hơn.
Tuy nhiên, đa dạng hóa quá mức cũng không phải lúc nào tốt. Nếu danh mục có 30-40 mã mà nhà đầu tư không theo dõi được, hiệu quả quản trị có thể giảm.
Một danh mục vừa phải, trong đó mỗi cổ phiếu có lý do nắm giữ rõ ràng, thường dễ quản lý hơn.
11. Không phải lúc nào cũng cần mua hết tiền
Giữ tiền mặt đôi khi cũng là một quyết định đầu tư.
Khi thị trường tăng mạnh và định giá của nhiều cổ phiếu trở nên cao, việc duy trì một phần tiền mặt giúp nhà đầu tư có khả năng phản ứng khi xuất hiện cơ hội tốt hơn.
Ngược lại, trong giai đoạn thị trường giảm sâu, nếu vẫn còn nguồn vốn chưa giải ngân, nhà đầu tư có thể chủ động mua từng phần thay vì phải ngồi ngoài.
Điều quan trọng là không nên cố đoán chính xác đáy. Thị trường hiếm khi cho tín hiệu rõ ràng rằng “đây chính là đáy”.
Một phương pháp thực tế hơn là chia vốn thành nhiều phần và giải ngân theo điều kiện đã xác định từ trước.
12. Margin có thể khuếch đại lợi nhuận nhưng cũng khuếch đại sai lầm
Vay margin là công cụ hữu ích đối với nhà đầu tư có kinh nghiệm, nhưng nó không nên được xem là tiền vốn bình thường.
Khi sử dụng margin, nhà đầu tư không chỉ chịu biến động giá cổ phiếu mà còn phải trả chi phí vay. Nếu cổ phiếu giảm mạnh, tỷ lệ an toàn của tài khoản giảm theo và có thể dẫn tới việc phải bán cổ phiếu trong điều kiện bất lợi.
Một nguyên tắc khá đơn giản là không sử dụng margin chỉ vì “thị trường đang tăng”. Việc sử dụng đòn bẩy cần dựa trên khả năng chịu rủi ro, tính thanh khoản của cổ phiếu và kế hoạch quản trị vị thế.
Nhà đầu tư mới đặc biệt nên tránh việc sử dụng margin để gỡ lại khoản lỗ trước đó. Đây là cách rất dễ biến một khoản lỗ vừa phải thành vấn đề lớn.
13. Tìm hiểu nhiều công ty chứng khoán trước khi quyết định
Không phải nhà đầu tư nào cũng có cùng yêu cầu đối với tài khoản chứng khoán. Người giao dịch thường xuyên có thể quan tâm đến phí và tốc độ khớp lệnh. Người đầu tư dài hạn lại quan tâm nhiều hơn đến sự ổn định, báo cáo phân tích và dịch vụ hỗ trợ.
SSI cũng là một trong những công ty chứng khoán lớn mà nhà đầu tư có thể đưa vào danh sách so sánh khi tìm hiểu thị trường.
Thông tin về quy trình mở tài khoản SSI có thể tham khảo tại:
cách mở tài khoản chứng khoán ssi
Điều quan trọng không phải tìm ra công ty “tốt nhất cho tất cả mọi người”, mà là tìm nền tảng phù hợp với cách đầu tư của mình.
14. Cách xây dựng danh mục cho nhà đầu tư dài hạn
Một danh mục dài hạn có thể được xây dựng dựa trên nhiều nhóm doanh nghiệp khác nhau.
Nhóm thứ nhất là doanh nghiệp tăng trưởng. Đây thường là những công ty có dư địa mở rộng doanh thu, lợi nhuận hoặc thị phần.
Nhóm thứ hai là doanh nghiệp có tính phòng thủ cao, hoạt động tương đối ổn định trong các giai đoạn kinh tế khác nhau.
Nhóm thứ ba có thể là những doanh nghiệp hưởng lợi từ một chu kỳ hoặc xu hướng dài hạn của nền kinh tế.
Không nhất thiết phải có đủ cả ba nhóm trong mọi danh mục. Cách phân bổ phụ thuộc vào mục tiêu và mức độ chấp nhận rủi ro.
Điều quan trọng là mỗi vị thế phải có vai trò cụ thể. Nếu mua năm cổ phiếu nhưng tất cả đều phụ thuộc vào cùng một yếu tố như tín dụng hoặc giá hàng hóa, danh mục thực chất chưa đa dạng như tưởng tượng.
15. Khi nào nên bán cổ phiếu?
Đây là câu hỏi khó hơn việc quyết định mua.
Nhiều nhà đầu tư có thể dễ dàng nói lý do mua một cổ phiếu nhưng lại không biết điều kiện nào khiến họ bán.
Một chiến lược tốt nên xác định trước những trường hợp cần xem xét bán.
Chẳng hạn, luận điểm đầu tư ban đầu bị phá vỡ. Doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh. Kết quả kinh doanh suy giảm kéo dài. Nợ tăng quá nhanh. Ban lãnh đạo có vấn đề nghiêm trọng. Hoặc định giá đã tăng đến mức không còn hấp dẫn so với triển vọng.
Giá giảm không nhất thiết là lý do duy nhất để bán.
Nếu doanh nghiệp vẫn đang hoạt động tốt và nguyên nhân giảm giá chỉ là biến động tâm lý ngắn hạn, việc bán vội có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ quá trình phục hồi.
Ngược lại, nếu giá tăng mạnh nhưng triển vọng doanh nghiệp không thay đổi tương ứng, việc chốt một phần lợi nhuận có thể là lựa chọn hợp lý.
16. Nhật ký đầu tư có thể cải thiện kết quả đáng kể
Một công cụ đơn giản nhưng ít được sử dụng là nhật ký đầu tư.
Mỗi khi mua cổ phiếu, hãy ghi lại lý do mua, giá mua, tỷ trọng, kỳ vọng về doanh nghiệp và những điều kiện khiến mình thay đổi quan điểm.
Sau vài tháng hoặc vài quý, nhà đầu tư có thể nhìn lại.
Nếu nhiều quyết định sai xuất phát từ việc mua theo tin đồn, cần loại bỏ nguồn thông tin đó. Nếu thường xuyên mua quá sớm, có thể điều chỉnh cách giải ngân. Nếu thường xuyên bán vì hoảng sợ rồi chứng kiến cổ phiếu hồi phục, vấn đề có thể nằm ở tỷ trọng ban đầu quá lớn.
Nhật ký biến những trải nghiệm rời rạc thành dữ liệu để cải thiện phương pháp.
17. Không nên biến mạng xã hội thành nguồn quyết định đầu tư duy nhất
Facebook, YouTube, diễn đàn và các nhóm chứng khoán có thể cung cấp rất nhiều thông tin. Nhưng tốc độ lan truyền thông tin trên mạng xã hội cũng khiến tin đồn có thể trở thành “sự thật” trong mắt nhiều người chỉ sau vài giờ.
Nhà đầu tư nên phân biệt giữa thông tin và quan điểm.
Một người nói “cổ phiếu X sẽ tăng mạnh” là một quan điểm. Báo cáo tài chính cho thấy lợi nhuận tăng 30% là thông tin có thể kiểm chứng.
Ngay cả thông tin chính xác cũng chưa chắc dẫn tới việc giá tăng. Thị trường có thể đã phản ánh thông tin đó trước khi nhà đầu tư biết.
Do đó, thông tin từ bên ngoài nên được xem như điểm bắt đầu để nghiên cứu, không phải tín hiệu mua bán tự động.
18. Tâm lý quan trọng hơn nhiều người tưởng
Trong đầu tư, kiến thức chỉ là một phần. Khả năng kiểm soát cảm xúc mới là yếu tố quyết định việc nhà đầu tư có tuân thủ được phương pháp của mình hay không.
Khi thị trường tăng liên tục, lòng tham khiến người ta nghĩ rằng mình nên mua nhiều hơn. Khi thị trường giảm, nỗi sợ khiến họ muốn bán ngay cả những cổ phiếu tốt.
Hai cảm xúc này đều rất tự nhiên.
Cách xử lý không phải cố gắng trở thành một người hoàn toàn không có cảm xúc, mà là xây dựng quy tắc để cảm xúc không có quyền quyết định toàn bộ danh mục.
Có thể đặt giới hạn tỷ trọng từng cổ phiếu, quy định mức tiền tối đa cho một ý tưởng đầu tư, chia nhỏ các lần giải ngân và định kỳ đánh giá lại luận điểm đầu tư.
Kỷ luật như vậy nghe có vẻ nhàm chán, nhưng trong đầu tư dài hạn, sự nhàm chán đôi khi lại là một lợi thế.
19. Kiên nhẫn không có nghĩa là giữ cổ phiếu bằng mọi giá
Đầu tư dài hạn thường được hiểu sai thành “mua rồi không bao giờ bán”.
Thực tế, dài hạn có nghĩa là nhà đầu tư sẵn sàng nhìn doanh nghiệp qua nhiều năm thay vì chỉ vài phiên giao dịch. Nhưng nếu chất lượng doanh nghiệp thay đổi, luận điểm đầu tư cũng phải thay đổi.
Một cổ phiếu có thể được mua với triển vọng rất tốt tại thời điểm ban đầu nhưng vài năm sau doanh nghiệp có thể gặp đối thủ mới, biên lợi nhuận giảm hoặc mô hình kinh doanh không còn hấp dẫn.
Khi đó, việc bán không phải là thất bại. Đó là quá trình cập nhật thông tin.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp vẫn tăng trưởng và thị trường chỉ điều chỉnh ngắn hạn, việc bán vì vài phiên giảm giá có thể là thiếu kiên nhẫn.
20. Một quy trình đầu tư đơn giản nhưng có thể sử dụng lâu dài
Nhà đầu tư có thể xây dựng quy trình gồm sáu bước.
Bước một, xác định mục tiêu và thời gian đầu tư.
Bước hai, lựa chọn một nhóm ngành mà bản thân hiểu tương đối rõ.
Bước ba, sàng lọc doanh nghiệp dựa trên doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nợ và chất lượng hoạt động.
Bước bốn, định giá và xác định vùng giá có biên an toàn.
Bước năm, giải ngân từng phần thay vì đặt toàn bộ vốn vào một thời điểm.
Bước sáu, định kỳ kiểm tra lại doanh nghiệp và danh mục dựa trên kết quả kinh doanh thực tế.
Quy trình này không giúp loại bỏ rủi ro. Không có phương pháp nào làm được điều đó. Nhưng nó giúp rủi ro trở nên dễ nhận diện và kiểm soát hơn.
21. Điều quan trọng nhất là bảo toàn khả năng tiếp tục đầu tư
Một nhà đầu tư có thể bỏ lỡ một vài cơ hội mà vẫn còn rất nhiều cơ hội khác trong tương lai. Nhưng nếu mất phần lớn vốn vì một quyết định thiếu kiểm soát, việc quay trở lại thị trường sẽ khó khăn hơn nhiều.
Giả sử tài khoản giảm 20%, cần mức tăng 25% để quay về điểm hòa vốn. Nếu giảm 50%, cần tăng 100%. Điều này cho thấy quản trị rủi ro không phải một khái niệm lý thuyết.
Mục tiêu của đầu tư không phải là thắng mọi giao dịch. Mục tiêu là tạo ra mức tăng trưởng tài sản hợp lý trong thời gian dài mà không để một sai lầm đơn lẻ phá hỏng toàn bộ kế hoạch.
Nhà đầu tư thành công không nhất thiết là người luôn chọn đúng cổ phiếu. Họ thường là những người biết kiểm soát quy mô của các quyết định sai và để những quyết định đúng có đủ thời gian phát huy hiệu quả.
Kết luận
Thị trường chứng khoán luôn có những câu chuyện hấp dẫn. Mỗi giai đoạn lại xuất hiện một nhóm cổ phiếu dẫn dắt, một ngành được kỳ vọng và những cơ hội tưởng như không thể bỏ qua. Nhưng nếu chỉ chạy theo câu chuyện của từng thời điểm, nhà đầu tư rất dễ thay đổi chiến lược liên tục.
Một phương pháp bền vững hơn là xây dựng hệ thống của riêng mình: xác định mục tiêu, lựa chọn doanh nghiệp dựa trên chất lượng hoạt động, định giá hợp lý, phân bổ vốn phù hợp, kiểm soát margin, theo dõi kết quả kinh doanh và quan trọng nhất là duy trì kỷ luật.
Không cần phải dự đoán chính xác từng đỉnh và đáy của VN-Index. Cũng không cần tìm ra cổ phiếu tăng mạnh nhất thị trường mỗi năm. Điều cần thiết hơn là có một danh mục đủ tốt, một phương pháp đủ rõ ràng và khả năng kiên trì thực hiện trong nhiều năm.
Chứng khoán là một cuộc chơi của xác suất. Không ai đúng mãi, cũng không ai tránh được những quyết định sai. Nhưng người có kế hoạch, biết quản trị rủi ro và liên tục học hỏi sẽ có nhiều cơ hội tồn tại lâu hơn trên thị trường. Khi thời gian trở thành đồng minh, sức mạnh của lãi kép và sự tăng trưởng của doanh nghiệp mới thực sự phát huy giá trị.
Tác giả: Đỗ Tùng Lâm
