Thị trường chứng khoán luôn có một sức hút rất đặc biệt. Có những thời điểm chỉ trong vài tháng, nhiều cổ phiếu tăng giá rất mạnh, khiến người đứng ngoài cảm thấy mình đang bỏ lỡ một cơ hội lớn. Nhưng cũng có những giai đoạn thị trường điều chỉnh sâu, tài khoản của những người sử dụng đòn bẩy quá cao có thể giảm nhanh hơn rất nhiều so với tưởng tượng ban đầu.
Chính sự biến động đó khiến chứng khoán vừa hấp dẫn vừa dễ khiến người mới mắc sai lầm.
Thực tế, việc mua một cổ phiếu ngày nay không còn khó. Chỉ cần điện thoại có kết nối Internet, nhà đầu tư có thể đăng ký tài khoản, chuyển tiền và thực hiện giao dịch ngay trên ứng dụng. Nhưng sự đơn giản về thao tác không đồng nghĩa với việc đầu tư là dễ dàng.
Điều khó hơn nhiều là biết mình đang mua gì, tại sao mua, mua ở mức giá nào, tỷ trọng bao nhiêu và khi nào nên thay đổi quyết định.
Một người mới tham gia thị trường nếu chỉ quan tâm đến việc tìm mã cổ phiếu tăng mạnh rất dễ bị cuốn vào tâm lý FOMO. Ngược lại, nếu dành thời gian xây dựng phương pháp, hiểu doanh nghiệp và quản trị vốn, quá trình đầu tư sẽ chủ động hơn rất nhiều.
Bài viết này tập trung vào những vấn đề thực tế mà người mới thường gặp, từ việc đăng ký tài khoản chứng khoán, lựa chọn công ty chứng khoán, nghiên cứu cổ phiếu cho đến cách xây dựng danh mục và kiểm soát rủi ro.
1. Trước khi đầu tư, cần hiểu mình đang tham gia vào thị trường nào
Chứng khoán không đơn giản là nơi mọi người mua một mã cổ phiếu rồi chờ giá tăng.
Về bản chất, cổ phiếu đại diện cho quyền sở hữu một phần doanh nghiệp. Khi mua cổ phiếu, nhà đầu tư đang đặt tiền vào kỳ vọng rằng doanh nghiệp sẽ tạo ra giá trị trong tương lai.
Nếu doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền, giá trị của doanh nghiệp có thể tăng theo thời gian. Khi thị trường đánh giá cao hơn về triển vọng đó, giá cổ phiếu có khả năng tăng.
Tất nhiên, thực tế không đơn giản như vậy. Giá cổ phiếu còn chịu tác động bởi tâm lý thị trường, lãi suất, dòng tiền, chính sách kinh tế, kỳ vọng của nhà đầu tư và rất nhiều yếu tố khác.
Vì vậy, không nên suy nghĩ rằng doanh nghiệp tốt thì cổ phiếu chắc chắn tăng ngay.
Một doanh nghiệp tốt có thể bị thị trường định giá quá cao. Ngược lại, một doanh nghiệp đang gặp khó khăn đôi khi vẫn có thể tăng giá trong ngắn hạn vì kỳ vọng hoặc dòng tiền đầu cơ.
Đây là lý do người mới cần phân biệt giữa giá cổ phiếu và giá trị doanh nghiệp.
2. Xác định mục tiêu trước khi mở tài khoản
Trước khi đăng ký tài khoản, hãy xác định số tiền mình thực sự muốn đưa vào thị trường.
Đây không nhất thiết phải là toàn bộ số tiền tiết kiệm.
Một nguyên tắc khá thực tế là tiền dành cho chứng khoán nên là khoản tiền có thể chịu được biến động mà không ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày.
Nếu một người có 500 triệu đồng tiết kiệm nhưng vài tháng nữa cần 300 triệu để mua nhà, sửa nhà hoặc thực hiện một kế hoạch quan trọng, việc đưa toàn bộ 500 triệu vào cổ phiếu là không hợp lý.
Khi thị trường giảm mạnh, áp lực phải rút tiền có thể buộc nhà đầu tư bán cổ phiếu đúng lúc bất lợi.
Ngoài số vốn, cần xác định thời gian đầu tư.
Nếu dự định đầu tư trong 5-10 năm, cách lựa chọn cổ phiếu sẽ khác rất nhiều so với người muốn giao dịch trong vài ngày.
Cũng nên tự hỏi một câu khá quan trọng: nếu tài khoản giảm 20%, mình có thể bình tĩnh tiếp tục phân tích hay sẽ lập tức bán tháo?
Câu trả lời sẽ giúp xác định mức độ rủi ro phù hợp.
3. Lựa chọn nơi mở tài khoản chứng khoán
Sau khi xác định mục tiêu, bước tiếp theo là lựa chọn công ty chứng khoán.
Hiện nay nhà đầu tư có khá nhiều lựa chọn. Mỗi công ty có chính sách phí, nền tảng giao dịch và hệ thống dịch vụ khác nhau.
Một số người quan tâm phí giao dịch. Người khác lại quan tâm ứng dụng có dễ sử dụng không. Người thường xuyên sử dụng margin sẽ chú ý nhiều hơn đến lãi suất vay và các điều kiện liên quan.
Không có một câu trả lời duy nhất cho việc công ty nào tốt nhất.
Điều hợp lý hơn là xác định mình thuộc nhóm nhà đầu tư nào rồi mới so sánh.
Nếu đầu tư dài hạn và giao dịch không nhiều, chênh lệch phí nhỏ có thể không phải vấn đề lớn. Nếu giao dịch với tần suất cao, tổng phí có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả.
Ngoài ra, nên xem xét độ ổn định của hệ thống trong những phiên thị trường biến động mạnh.
Một ứng dụng hoạt động tốt trong ngày bình thường nhưng gặp vấn đề khi thị trường giao dịch sôi động sẽ gây không ít khó chịu cho nhà đầu tư.
Có thể tham khảo thêm các nội dung về đầu tư, công ty chứng khoán và kiến thức thị trường tại:
Tuy nhiên, thông tin trên Internet chỉ nên được xem là nguồn tham khảo. Trước khi mở tài khoản, nhà đầu tư vẫn nên kiểm tra chính sách chính thức của công ty mình lựa chọn.
4. Đừng chỉ chọn công ty chứng khoán vì phí thấp
Phí giao dịch là yếu tố quan trọng nhưng không nên là tiêu chí duy nhất.
Giả sử hai công ty có mức phí chênh nhau rất nhỏ. Nếu nhà đầu tư chỉ giao dịch vài lần mỗi tháng, khoản chênh lệch thực tế có thể không đáng kể.
Trong khi đó, chất lượng hệ thống, khả năng hỗ trợ, công cụ phân tích và trải nghiệm sử dụng có thể mang lại giá trị lớn hơn.
Đặc biệt, nhà đầu tư mới nên quan tâm đến việc ứng dụng có dễ sử dụng hay không.
Một nền tảng quá phức tạp có thể khiến người mới nhập sai lệnh hoặc không hiểu trạng thái giao dịch.
Ngoài ra, nếu có ý định sử dụng margin, cần đọc kỹ lãi suất, tỷ lệ cho vay, danh sách cổ phiếu được phép vay và các điều kiện liên quan.
Không nên nhìn vào một con số quảng cáo rồi đưa ra quyết định ngay.
5. Đăng ký tài khoản chứng khoán hiện nay khá đơn giản
Sự phát triển của công nghệ đã thay đổi rất nhiều cách nhà đầu tư tiếp cận thị trường.
Trước đây, việc mở tài khoản thường yêu cầu nhiều thủ tục trực tiếp. Hiện nay, nhiều công ty chứng khoán hỗ trợ đăng ký trực tuyến và xác thực danh tính điện tử.
Quá trình cụ thể có thể khác nhau giữa từng công ty, nhưng nhìn chung người dùng cần cung cấp thông tin theo yêu cầu và hoàn tất bước xác minh.
Sau khi tài khoản được kích hoạt, nhà đầu tư cần kiểm tra lại thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng liên kết và các chức năng giao dịch.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về quy trình đăng ký tài khoản và những vấn đề nên lưu ý khi bắt đầu, có thể tham khảo:
Điều đáng lưu ý là mở tài khoản chỉ là bước đầu. Không nên coi việc tài khoản được kích hoạt thành công đồng nghĩa với việc đã sẵn sàng đầu tư bằng toàn bộ số vốn.
Ngoài ra, nếu muốn mở tài khoản chứng khoán tại công ty chứng khoán TOP 1 hàng đầu Việt Nam là SSI thì các bạn có thể tham khảo hướng dẫn mở tài khoản SSI tại đây
6. Sau khi mở tài khoản, hãy dành thời gian làm quen
Người mới thường có một tâm lý khá dễ hiểu: đã mở tài khoản thì phải mua cổ phiếu.
Thực ra không cần vội.
Có thể dành vài ngày để làm quen với bảng giá, tìm hiểu cách đặt lệnh, xem lịch sử giao dịch và quan sát cách cổ phiếu biến động.
Hãy thử theo dõi một vài mã thuộc những ngành khác nhau.
Ví dụ, một ngân hàng, một doanh nghiệp bán lẻ, một công ty sản xuất và một doanh nghiệp bất động sản.
Sau một thời gian, bạn sẽ bắt đầu nhận ra mỗi nhóm cổ phiếu có đặc điểm vận động riêng.
Đây là giai đoạn học hỏi rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua vì người mới quá muốn kiếm tiền ngay.
7. Học cách đọc bảng giá
Bảng giá chứng khoán có rất nhiều thông tin nhưng không cần học tất cả cùng một lúc.
Trước tiên nên hiểu giá tham chiếu, giá trần, giá sàn, giá mua, giá bán và khối lượng.
Giá tham chiếu giúp xác định mức giá cơ sở của phiên.
Giá trần và giá sàn thể hiện giới hạn dao động theo quy định.
Các bước giá mua và bán thể hiện cung cầu đang chờ trên thị trường.
Khối lượng cho biết số lượng cổ phiếu được chào mua hoặc chào bán ở từng mức.
Khi đã quen, nhà đầu tư có thể quan sát thêm giá trị giao dịch, dư mua, dư bán và lịch sử khớp lệnh.
Nhưng cũng cần nhớ rằng bảng giá chỉ cho biết thị trường đang giao dịch như thế nào. Nó không tự trả lời cổ phiếu đó có đáng đầu tư hay không.
8. Hiểu sự khác nhau giữa đầu tư và giao dịch
Hai khái niệm này thường bị sử dụng lẫn lộn.
Giao dịch ngắn hạn thường tập trung vào biến động giá trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Nhà đầu tư có thể quan tâm đến xu hướng, thanh khoản, điểm vào và điểm thoát.
Đầu tư dài hạn lại chú trọng hơn đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Không có cách nào chắc chắn tốt hơn cách nào. Vấn đề là phải biết mình đang theo phương pháp nào.
Một lỗi phổ biến là mua cổ phiếu với ý định lướt sóng nhưng khi giá giảm lại chuyển sang “đầu tư dài hạn”.
Đây không phải là chiến lược. Đó thường chỉ là cách trì hoãn việc đối mặt với một quyết định sai.
Ngay từ đầu, nên xác định lý do mình mua cổ phiếu.
9. Bắt đầu tìm hiểu doanh nghiệp từ mô hình kinh doanh
Khi lựa chọn cổ phiếu, hãy bỏ qua bảng giá trong vài phút và tìm hiểu doanh nghiệp.
Công ty bán sản phẩm gì?
Khách hàng là ai?
Doanh thu đến từ đâu?
Thị trường chính nằm ở đâu?
Đối thủ cạnh tranh là những ai?
Công ty có lợi thế gì?
Nếu không thể trả lời những câu hỏi cơ bản này, rất khó để biết mình đang mua gì.
Một doanh nghiệp có mô hình kinh doanh dễ hiểu chưa chắc là doanh nghiệp tốt, nhưng nếu nhà đầu tư không hiểu mô hình kinh doanh thì việc định giá càng trở nên khó khăn.
10. Đọc báo cáo tài chính thay vì chỉ đọc tin tức
Tin tức trên thị trường có thể giúp nhà đầu tư phát hiện một câu chuyện mới.
Nhưng báo cáo tài chính giúp kiểm chứng câu chuyện đó.
Nếu truyền thông nói một doanh nghiệp đang tăng trưởng mạnh, hãy kiểm tra doanh thu và lợi nhuận.
Nếu có thông tin về mở rộng hoạt động, hãy xem vốn đầu tư đến từ đâu.
Nếu doanh nghiệp được đánh giá là có tình hình tài chính tốt, hãy nhìn vào nợ vay, tiền mặt và dòng tiền.
Đây là cách chuyển từ việc “nghe kể” sang “tự kiểm tra”.
Người mới không cần đọc từng dòng của báo cáo tài chính ngay từ đầu. Có thể bắt đầu với những khoản mục chính rồi mở rộng dần.
11. Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng thì sao?
Đây là trường hợp rất đáng chú ý.
Giả sử doanh thu tăng 25%, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ tăng 3%.
Điều này không nhất thiết là tín hiệu xấu. Có thể doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào hệ thống mới, mở thêm cửa hàng hoặc mở rộng thị trường.
Nhưng cũng có thể nguyên nhân là chi phí tăng quá nhanh hoặc biên lợi nhuận bị thu hẹp.
Nhà đầu tư cần tìm hiểu nguyên nhân trước khi kết luận.
Ngược lại, nếu doanh thu và lợi nhuận cùng tăng ổn định trong nhiều năm, đó thường là một tín hiệu đáng để nghiên cứu sâu hơn.
12. Dòng tiền cho biết chất lượng của lợi nhuận
Một doanh nghiệp báo lãi nhưng dòng tiền kinh doanh yếu kéo dài cần được xem xét kỹ.
Ví dụ, doanh thu tăng nhưng khoản phải thu khách hàng cũng tăng rất mạnh. Điều này có thể cho thấy tiền chưa thực sự về doanh nghiệp.
Hàng tồn kho cũng tương tự.
Nếu công ty tăng tồn kho để chuẩn bị cho nhu cầu mùa cao điểm thì không có gì bất thường. Nhưng nếu hàng tồn kho tăng trong khi doanh thu giảm, rủi ro sẽ khác.
Không nên đánh giá một con số độc lập.
Điều cần tìm là mối quan hệ giữa doanh thu, lợi nhuận, tài sản và dòng tiền.
13. Nợ vay không phải lúc nào cũng xấu
Có quan điểm cho rằng doanh nghiệp càng ít nợ càng tốt.
Điều này không hoàn toàn chính xác.
Nợ vay có thể giúp doanh nghiệp mở rộng nhanh hơn nếu vốn được sử dụng hiệu quả.
Vấn đề nằm ở khả năng trả nợ.
Một công ty có dòng tiền ổn định và khả năng sinh lời cao có thể sử dụng nợ ở mức hợp lý.
Ngược lại, doanh nghiệp có dòng tiền yếu nhưng liên tục vay thêm để duy trì hoạt động sẽ có rủi ro cao hơn.
Do đó, cần đánh giá nợ trong bối cảnh ngành và mô hình kinh doanh.
14. Lợi thế cạnh tranh là điều cần suy nghĩ trong dài hạn
Một doanh nghiệp có lợi nhuận tốt hôm nay không có nghĩa lợi nhuận đó sẽ duy trì mãi.
Đối thủ có thể xuất hiện.
Sản phẩm có thể lỗi thời.
Công nghệ có thể thay đổi.
Khách hàng có thể chuyển sang lựa chọn khác.
Vì vậy, nhà đầu tư dài hạn nên đặt câu hỏi: lợi thế của doanh nghiệp có thể tồn tại trong 5-10 năm nữa hay không?
Lợi thế có thể đến từ thương hiệu, mạng lưới phân phối, quy mô, công nghệ, chi phí thấp hoặc vị thế đặc biệt trong ngành.
Càng hiểu rõ lợi thế đó, nhà đầu tư càng dễ đánh giá triển vọng dài hạn.
15. Định giá cổ phiếu không thể chỉ nhìn P/E
P/E là chỉ số rất phổ biến nhưng không phải “thước đo thần kỳ”.
Một cổ phiếu P/E thấp có thể đang rẻ, nhưng cũng có thể là thị trường đang dự đoán lợi nhuận sẽ giảm.
Một cổ phiếu P/E cao có thể đắt, nhưng cũng có thể phản ánh kỳ vọng tăng trưởng mạnh.
Ngoài P/E, có thể xem xét P/B, EV/EBITDA, ROE, biên lợi nhuận, dòng tiền và tốc độ tăng trưởng.
Điều quan trọng nhất là đặt các chỉ số trong cùng một bối cảnh.
Đừng chỉ hỏi “P/E bao nhiêu?”, mà hãy hỏi “P/E này có hợp lý so với chất lượng và triển vọng của doanh nghiệp không?”.
16. Không phải cổ phiếu giảm giá đều trở nên rẻ
Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất.
Một cổ phiếu giảm từ 100.000 xuống 70.000 đồng chưa chắc rẻ.
Nếu lợi nhuận tương lai giảm mạnh, giá trị doanh nghiệp cũng có thể thấp hơn đáng kể.
Ngược lại, một cổ phiếu tăng từ 50.000 lên 70.000 đồng vẫn có thể còn hấp dẫn nếu lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng được cải thiện mạnh.
Do đó, không nên dùng phần trăm giảm giá làm tiêu chí duy nhất để quyết định mua.
17. Chia vốn thành nhiều phần
Ngay cả khi đã nghiên cứu kỹ, không ai biết chính xác đâu là đáy của thị trường.
Vì vậy, chia vốn thành nhiều lần giải ngân có thể là một cách giảm áp lực tâm lý.
Ví dụ, thay vì đưa toàn bộ số tiền dự kiến đầu tư vào thị trường trong một lần, nhà đầu tư có thể phân bổ theo từng giai đoạn.
Điều này không đảm bảo lợi nhuận cao hơn.
Nhưng nó giúp nhà đầu tư có thêm khả năng xử lý khi thị trường đi ngược dự kiến.
Quan trọng là những lần mua thêm phải dựa trên luận điểm đầu tư, không phải chỉ vì cổ phiếu giảm.
18. Cẩn thận với bình quân giá xuống
Bình quân giá xuống thường được xem là cách giảm giá vốn.
Nhưng nó chỉ hợp lý khi luận điểm đầu tư vẫn còn nguyên.
Nếu cổ phiếu giảm vì thị trường điều chỉnh chung nhưng doanh nghiệp vẫn hoạt động tốt, mua thêm ở mức giá thấp hơn có thể đáng cân nhắc.
Nhưng nếu doanh nghiệp đang mất thị phần, lợi nhuận giảm mạnh hoặc gặp vấn đề tài chính, mua thêm chỉ vì giá đã giảm có thể làm rủi ro lớn hơn.
Giá vốn thấp hơn không đồng nghĩa khoản đầu tư an toàn hơn.
19. Margin có thể khiến một quyết định sai trở nên nghiêm trọng
Đòn bẩy tài chính là con dao hai lưỡi.
Khi thị trường tăng, margin giúp tăng sức mua.
Nhưng khi thị trường giảm, khoản lỗ trên vốn tự có cũng tăng nhanh.
Nguy hiểm hơn, nhà đầu tư có thể bị áp lực phải bán cổ phiếu khi tài khoản không đáp ứng yêu cầu an toàn.
Người mới thường nên ưu tiên học cách quản trị vốn trước khi sử dụng margin.
Không nên vay tiền chỉ vì nghĩ rằng thị trường chắc chắn sẽ tăng.
20. Tâm lý FOMO thường xuất hiện sau những phiên tăng mạnh
Khi một cổ phiếu tăng liên tục, rất dễ xuất hiện cảm giác “nếu không mua bây giờ thì sẽ không còn cơ hội”.
Đây chính là lúc cần bình tĩnh nhất.
Hãy xem lại doanh nghiệp, kết quả kinh doanh và định giá.
Nếu cổ phiếu đã vượt xa mức giá hợp lý, không mua có thể là quyết định đúng.
Không ai cần phải kiếm tiền từ mọi cổ phiếu.
21. Đừng để mạng xã hội quyết định danh mục
Các nhóm Facebook, diễn đàn và mạng xã hội có thể cung cấp rất nhiều thông tin.
Nhưng cần phân biệt giữa dữ liệu và ý kiến.
Một người nói “cổ phiếu này chắc chắn tăng” chỉ là một quan điểm.
Báo cáo tài chính cho thấy lợi nhuận tăng 30% là dữ liệu có thể kiểm tra.
Ngay cả dữ liệu chính xác cũng chưa chắc đồng nghĩa giá cổ phiếu sẽ tăng, bởi thị trường có thể đã phản ánh thông tin đó vào giá.
Vì vậy, mạng xã hội có thể giúp phát hiện ý tưởng nhưng không nên trở thành nơi quyết định toàn bộ danh mục.
22. Nhật ký đầu tư là công cụ rất hữu ích
Một trong những cách đơn giản để tiến bộ là ghi lại quyết định đầu tư.
Mỗi lần mua, có thể ghi:
Mã cổ phiếu.
Giá mua.
Tỷ trọng.
Lý do mua.
Kỳ vọng.
Rủi ro chính.
Điều kiện bán.
Sau một năm nhìn lại, bạn có thể thấy mình thực sự kiếm tiền nhờ điều gì.
Có người kiếm tiền nhờ nắm giữ doanh nghiệp tăng trưởng.
Có người lại liên tục thua vì mua theo tin đồn.
Nếu không ghi lại, những thói quen này rất khó nhận ra.
23. Không cần phải nhìn bảng điện cả ngày
Một nhà đầu tư dài hạn không nhất thiết phải kiểm tra tài khoản liên tục.
Giá cổ phiếu có thể thay đổi hàng chục lần trong ngày nhưng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không thay đổi nhanh như vậy.
Nếu mục tiêu là đầu tư nhiều năm, việc đọc báo cáo tài chính và theo dõi ngành thường có ích hơn việc nhìn từng bước giá.
Theo dõi quá nhiều đôi khi còn khiến nhà đầu tư tự tạo ra lý do để giao dịch.
24. Kiên nhẫn nhưng không cố chấp
Kiên nhẫn là một lợi thế.
Nhưng kiên nhẫn không đồng nghĩa với việc giữ một cổ phiếu mãi mãi.
Nếu doanh nghiệp vẫn tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh còn nguyên và định giá hợp lý, việc cổ phiếu đi ngang vài tháng không phải lý do đủ mạnh để bán.
Ngược lại, nếu các giả định ban đầu đã sai, nhà đầu tư cần thay đổi.
Một nguyên tắc tốt là kiên nhẫn với doanh nghiệp nhưng linh hoạt với dữ liệu.
25. Học cách chấp nhận một giao dịch bị bỏ lỡ
Không phải lệnh mua nào cũng cần được khớp.
Nếu bạn đặt mua một cổ phiếu ở mức giá 50.000 đồng nhưng thị trường nhanh chóng tăng lên 52.000 đồng, không nhất thiết phải sửa lệnh lên 52.000 đồng.
Hãy hỏi lại: tại sao ban đầu mình chọn 50.000?
Nếu lý do vẫn còn nguyên, việc giữ nguyên kế hoạch có thể hợp lý.
Nếu giá không quay lại, hãy chấp nhận bỏ lỡ.
Cơ hội đầu tư không chỉ xuất hiện một lần.
26. Danh mục không cần quá nhiều cổ phiếu
Một danh mục 20-30 mã không tự động an toàn hơn danh mục 5-10 mã.
Nếu có quá nhiều cổ phiếu, nhà đầu tư rất khó theo dõi từng doanh nghiệp.
Một danh mục vừa phải sẽ giúp hiểu rõ hơn từng vị thế.
Điều quan trọng là các cổ phiếu không nên cùng chịu một loại rủi ro.
Nếu toàn bộ danh mục đều thuộc một ngành hoặc phụ thuộc vào cùng một yếu tố kinh tế, việc có nhiều mã không tạo ra mức đa dạng hóa thực sự.
27. Tiền mặt cũng là một vị thế
Trong thị trường tăng, giữ tiền mặt có thể khiến nhà đầu tư cảm thấy mình đang bỏ lỡ.
Nhưng tiền mặt mang lại sự chủ động.
Khi thị trường điều chỉnh, người còn tiền có thể mua những doanh nghiệp tốt với mức giá hấp dẫn hơn.
Không nhất thiết phải giải ngân toàn bộ ngay khi thị trường tăng.
Một chiến lược có thể tốt hơn nếu nhà đầu tư luôn duy trì khả năng phản ứng trước những thay đổi bất ngờ.
28. Bắt đầu với số tiền vừa phải
Người mới không cần đưa toàn bộ tiền tiết kiệm vào thị trường.
Hãy coi những khoản đầu tư đầu tiên như học phí để làm quen.
Sau vài tháng, bạn sẽ hiểu rõ hơn về khả năng chịu rủi ro của bản thân.
Có thể bạn phát hiện mình phù hợp với cổ phiếu cơ bản hơn cổ phiếu đầu cơ.
Có thể bạn nhận ra mình không phù hợp với giao dịch ngắn hạn.
Những trải nghiệm đó rất đáng giá.
29. Một quy trình đầu tư đơn giản
Nếu cần một quy trình dễ nhớ, có thể đi theo các bước sau.
Xác định mục tiêu.
Xác định số vốn.
Chọn công ty chứng khoán.
Đăng ký và làm quen với tài khoản.
Chọn ngành.
Tìm doanh nghiệp.
Đọc báo cáo tài chính.
Đánh giá lợi thế cạnh tranh.
Định giá.
Xác định tỷ trọng.
Giải ngân theo kế hoạch.
Theo dõi hoạt động kinh doanh.
Đánh giá lại định kỳ.
Bán khi luận điểm đầu tư không còn phù hợp.
Không có bước nào đảm bảo lợi nhuận. Nhưng toàn bộ quy trình giúp nhà đầu tư tránh việc mua bán hoàn toàn theo cảm xúc.
30. Thành công trên thị trường thường đến từ việc tránh sai lầm lớn
Nhiều người nghĩ nhà đầu tư giỏi là người tìm được cổ phiếu tăng mạnh nhất.
Thực tế, khả năng bảo vệ vốn cũng quan trọng không kém khả năng tìm kiếm lợi nhuận.
Một khoản đầu tư giảm 10% cần tăng khoảng 11,1% để quay lại điểm hòa vốn. Nếu tài khoản giảm 50%, cần tăng 100% mới trở lại mức ban đầu.
Con số này cho thấy quản trị rủi ro quan trọng như thế nào.
Không dùng đòn bẩy quá cao, không tập trung toàn bộ vốn vào một cổ phiếu, không mua theo tin đồn và không giao dịch vì FOMO là những nguyên tắc đơn giản nhưng có thể giúp nhà đầu tư tránh nhiều hậu quả nghiêm trọng.
31. Học chứng khoán là một quá trình lâu dài
Không ai có thể hiểu thị trường chỉ sau vài ngày.
Ngay cả những nhà đầu tư nhiều kinh nghiệm cũng liên tục phải cập nhật kiến thức.
Nền kinh tế thay đổi. Chính sách thay đổi. Công nghệ thay đổi. Hành vi người tiêu dùng thay đổi. Những ngành từng tăng trưởng mạnh có thể bước vào giai đoạn bão hòa.
Vì vậy, nhà đầu tư cần duy trì thói quen đọc và kiểm chứng thông tin.
Có thể bắt đầu từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, tài liệu doanh nghiệp công bố và các nguồn thông tin chính thống.
Sau đó mới mở rộng sang phân tích ngành, định giá và các phương pháp đầu tư khác.
32. Đừng tìm kiếm một công thức chắc thắng
Trên thị trường luôn xuất hiện những lời quảng cáo về phương pháp có thể tạo lợi nhuận nhanh và đều.
Nhà đầu tư nên thận trọng với những lời hứa quá đẹp.
Nếu có một công thức chắc chắn kiếm tiền, việc đầu tư đã không còn là thị trường có người thắng và người thua.
Mọi phương pháp đều có thời điểm hiệu quả và thời điểm kém hiệu quả.
Điều quan trọng là hiểu phương pháp mình sử dụng, biết giới hạn của nó và quản trị rủi ro.
33. Từ người mới đến nhà đầu tư có phương pháp
Khoảng cách giữa một người mới mở tài khoản và một nhà đầu tư có phương pháp không nằm ở số tiền trong tài khoản.
Nó nằm ở cách suy nghĩ.
Người mới thường hỏi “mã nào sẽ tăng?”.
Nhà đầu tư có kinh nghiệm thường hỏi “nếu nhận định của mình sai thì sao?”.
Người mới nhìn vào lợi nhuận tiềm năng.
Nhà đầu tư có phương pháp nhìn cả lợi nhuận và rủi ro.
Người mới muốn mua ngay.
Nhà đầu tư biết chờ đợi khi mức giá chưa phù hợp.
Đó là những thay đổi cần thời gian, nhưng hoàn toàn có thể rèn luyện.
Kết luận
Đầu tư chứng khoán không bắt đầu từ một mã cổ phiếu mà bắt đầu từ chính nhà đầu tư.
Trước khi nghĩ đến lợi nhuận, cần xác định mục tiêu, số vốn và mức độ rủi ro có thể chấp nhận. Sau đó lựa chọn công ty chứng khoán phù hợp, đăng ký tài khoản và dành thời gian làm quen với bảng giá, các loại lệnh cũng như quy trình giao dịch.
Khi đã có nền tảng, bước quan trọng nhất là học cách phân tích doanh nghiệp. Hãy nhìn vào doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nợ vay, lợi thế cạnh tranh và triển vọng ngành. Đừng để một vài phiên tăng giá khiến mình bỏ qua chất lượng thực sự của doanh nghiệp.
Định giá cũng cần được đặt đúng vị trí. Một doanh nghiệp tốt chưa chắc là khoản đầu tư tốt nếu mua ở mức giá quá cao. Ngược lại, một cổ phiếu đang giảm giá chưa chắc đã trở thành món hời nếu hoạt động kinh doanh ngày càng xấu đi.
Trong quá trình đầu tư, hãy kiểm soát tỷ trọng, hạn chế sử dụng margin khi chưa hiểu rõ rủi ro, tránh FOMO và ghi lại các quyết định quan trọng. Khi nhìn lại nhật ký đầu tư sau một thời gian, nhà đầu tư sẽ hiểu rõ hơn điểm mạnh và điểm yếu của chính mình.
Quan trọng nhất, đừng cố kiếm tiền thật nhanh. Thị trường chứng khoán không biến mất sau một phiên giao dịch và cơ hội cũng không chỉ xuất hiện một lần. Người có thể duy trì kỷ luật, bảo vệ vốn và học hỏi qua từng chu kỳ sẽ có nhiều lợi thế hơn người liên tục chạy theo những cổ phiếu đang được chú ý.
Đầu tư tốt không phải là dự đoán đúng mọi lần. Đó là khả năng đưa ra quyết định hợp lý khi thông tin luôn không hoàn hảo, chấp nhận những giao dịch sai và để những khoản đầu tư đúng có đủ thời gian phát huy giá trị.
Tác giả: Đỗ Tùng Lâm
