Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc anh chị em mắc đái tháo đường, nhiều người thường lo lắng liệu bản thân có dễ mắc bệnh hơn hay không. Câu trả lời là có thể, đặc biệt với đái tháo đường típ 2. Tuy nhiên, tiền sử gia đình chỉ là một trong nhiều yếu tố nguy cơ và không có nghĩa một người chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Vì sao tiền sử gia đình lại liên quan đến nguy cơ tiểu đường?
Đái tháo đường típ 2 chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố di truyền và môi trường, lối sống. Một số biến thể di truyền có thể khiến một người dễ gặp tình trạng kháng insulin hoặc suy giảm chức năng tế bào beta hơn.
Bên cạnh yếu tố di truyền, các thành viên trong cùng một gia đình thường có những thói quen tương đồng về ăn uống, vận động và sinh hoạt. Nếu gia đình có chế độ ăn nhiều năng lượng hoặc ít vận động, những thói quen này cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Do đó, tiền sử gia đình không chỉ phản ánh yếu tố gene mà còn có thể liên quan đến môi trường sống và thói quen sinh hoạt chung.
Có người thân mắc tiểu đường có chắc chắn mắc bệnh?
Không.
Có cha mẹ hoặc anh chị em mắc đái tháo đường không đồng nghĩa chắc chắn bạn sẽ mắc bệnh. Nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như:
- Thừa cân hoặc béo phì.
- Ít vận động.
- Chế độ ăn uống chưa cân bằng.
- Tuổi tác.
- Tiền sử đái tháo đường thai kỳ.
- Một số tình trạng sức khỏe liên quan đến chuyển hóa.
Điều này có nghĩa là dù có tiền sử gia đình, mỗi người vẫn có thể chủ động kiểm soát một phần nguy cơ thông qua lối sống.
Ai nên đặc biệt chú ý?
Những người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường đồng thời bị thừa cân, ít vận động hoặc có thêm các yếu tố nguy cơ khác nên chủ động quan tâm đến sức khỏe chuyển hóa.
Đặc biệt, không nên đợi đến khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng mới kiểm tra. Đái tháo đường típ 2 có thể tiến triển trong thời gian dài mà biểu hiện ban đầu không rõ ràng.
Nếu thuộc nhóm nguy cơ, bạn có thể trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn về thời điểm và phương pháp kiểm tra đường huyết phù hợp.
Có thể làm gì để giảm nguy cơ?
Không thể thay đổi yếu tố di truyền, nhưng có thể chủ động kiểm soát nhiều yếu tố liên quan đến lối sống.
Một số thói quen hữu ích gồm:
- Duy trì cân nặng phù hợp.
- Tăng cường vận động thể chất.
- Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng.
- Ăn đa dạng, ưu tiên rau và thực phẩm giàu chất xơ.
- Hạn chế ngồi lâu.
- Duy trì giấc ngủ và lịch sinh hoạt hợp lý.
- Kiểm tra đường huyết khi có yếu tố nguy cơ.
Những thay đổi này không đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng có thể góp phần cải thiện sức khỏe chuyển hóa.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, bạn có thể tham khảo nguyên nhân gây ra bệnh đái tháo đường.
Kết luận
Tiền sử gia đình có thể làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường, đặc biệt là típ 2, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Di truyền, môi trường sống, cân nặng, chế độ ăn và mức độ vận động đều có thể cùng tác động đến nguy cơ.
Vì vậy, nếu gia đình có người mắc tiểu đường, thay vì quá lo lắng, bạn nên chú trọng kiểm soát những yếu tố có thể thay đổi và chủ động kiểm tra sức khỏe khi cần thiết.
