Đái tháo đường là bệnh mạn tính có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Đặc biệt với đái tháo đường típ 2, nguy cơ mắc bệnh không chỉ phụ thuộc vào chế độ ăn uống mà còn liên quan đến cân nặng, mức độ vận động, tuổi tác, tiền sử gia đình và một số tình trạng sức khỏe. Nhận biết các yếu tố nguy cơ có thể giúp mỗi người chủ động thay đổi lối sống và kiểm tra sức khỏe khi cần.

1. Thừa cân, béo phì

Thừa cân và béo phì là những yếu tố nguy cơ quan trọng của đái tháo đường típ 2. Lượng mỡ dư thừa, đặc biệt ở vùng bụng, có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin.

Khi cơ thể giảm đáp ứng với insulin, glucose khó được đưa vào tế bào để sử dụng và đường huyết có thể tăng lên. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ phát triển đái tháo đường típ 2 có thể cao hơn.

2. Ít vận động

Ngồi lâu, ít tập thể dục hoặc dành phần lớn thời gian trong ngày cho các hoạt động ít vận động có thể làm tăng nguy cơ tăng cân và ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa.

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn. Vì vậy, tăng cường vận động và hạn chế ngồi liên tục trong thời gian dài là những thay đổi hữu ích để kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

3. Chế độ ăn uống chưa hợp lý

Thường xuyên sử dụng đồ uống có đường, thức ăn nhanh, thực phẩm giàu năng lượng hoặc ăn khẩu phần lớn có thể góp phần làm tăng cân và ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ ăn nhiều đường mới gây tiểu đường. Nguy cơ bệnh là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, trong đó chế độ ăn uống chỉ là một phần.

Một chế độ ăn cân bằng, chú ý khẩu phần và ưu tiên rau, thực phẩm giàu chất xơ có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe tổng thể.

4. Có người thân mắc đái tháo đường

Tiền sử gia đình cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường típ 2 có thể có nguy cơ cao hơn.

Điều này có thể liên quan đến cả yếu tố di truyền và môi trường sống chung. Tuy nhiên, có người thân mắc bệnh không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc tiểu đường.

5. Tuổi tác

Nguy cơ đái tháo đường típ 2 thường tăng theo tuổi. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa bệnh chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi.

Người trẻ vẫn có thể mắc đái tháo đường, đặc biệt khi đồng thời có các yếu tố như thừa cân, ít vận động, chế độ ăn uống chưa hợp lý hoặc tiền sử gia đình.

6. Từng mắc đái tháo đường thai kỳ

Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 cao hơn trong tương lai.

Vì vậy, sau khi sinh, ngay cả khi đường huyết trở lại bình thường, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ vẫn nên theo dõi sức khỏe và kiểm tra đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

7. Một số tình trạng sức khỏe

Một số tình trạng có thể đi kèm nguy cơ rối loạn đường huyết cao hơn, chẳng hạn tiền đái tháo đường và hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

Nếu có một trong những yếu tố này, đặc biệt khi kết hợp với thừa cân hoặc tiền sử gia đình, nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá nguy cơ phù hợp.

Làm gì để giảm nguy cơ đái tháo đường?

Không phải tất cả yếu tố nguy cơ đều có thể thay đổi, nhưng nhiều yếu tố liên quan đến lối sống có thể được kiểm soát. Bạn có thể bắt đầu từ những việc đơn giản:

  • Duy trì cân nặng phù hợp.
  • Tăng cường hoạt động thể chất.
  • Hạn chế đồ uống có đường.
  • Ăn đa dạng và kiểm soát khẩu phần.
  • Ưu tiên rau và thực phẩm giàu chất xơ.
  • Hạn chế ngồi lâu.
  • Duy trì giấc ngủ và lịch sinh hoạt hợp lý.
  • Kiểm tra đường huyết nếu thuộc nhóm nguy cơ.

Nếu có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế về thời điểm kiểm tra đường huyết thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.

Kết luận

Các yếu tố làm tăng nguy cơ đái tháo đường khá đa dạng, từ thừa cân, ít vận động, chế độ ăn uống, tuổi tác, tiền sử gia đình đến một số tình trạng sức khỏe. Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh, nhưng nhận biết sớm sẽ giúp bạn chủ động kiểm soát những yếu tố có thể thay đổi.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể tham khảo nguyên nhân gây ra bệnh đái tháo đường.