Ước nguyện hiến xác chưa thành của cụ bà 25 năm vất vưởng vỉa hè


(Thứ Tư, 10/11/2010 - 12:00 PM)



Hà Nội những ngày đầu đông trời trở rét, mây âm u. Trước dòng người áo khoác khăn len ấm áp ra vào khu mua sắm Bách hoá tổng hợp Thanh Xuân (đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân), bà lão trạc tuổi 80 ngồi bên góc hiên, trước "cần câu cơm" là chiếc cân sức khỏe vẫn phong phanh chiếc áo ngắn tay, đôi mắt đục mờ mông lung nhìn ra trước hàng hiên. Đó là cụ Đinh Thị Hạnh (81 tuổi), "người hùng" trong mắt những người dân trong khu vực biết chuyện của cụ: từng nhiều lần làm đơn xin hiến xác cho khoa học sau khi chết.



Chuyện đời bất hạnh


Suốt 25 năm nay, bà lão này chọn mái hiên Bách hóa làm nơi nương thân của mình. Thế nhưng "nói mẹ vất vưởng thì được chứ đừng nói mẹ lang thang nhé, mẹ có hộ khẩu Hà Nội đấy". Theo như cuốn sổ bà lão đưa ra, cụ có hộ khẩu thường trú tại tổ 5, xóm Mới, phường Thanh Xuân Nam, quận Thanh Xuân. 25 năm trước, sau khi chồng và con trai chết, căn nhà duy nhất theo lời cụ kể là bị một người xấu lừa mất, cụ ra vỉa hè mưu sinh.


Cụ Hạnh kể rằng cụ vốn sinh ra và lớn lên ở quê lúa Thái Bình. Sống sót qua nạn đói năm 1945, năm 17 tuổi cụ lấy người chồng cũng quê, nhưng được vài năm thì chồng bỏ đi. Năm 1957, cụ theo người làng lên Hà Nội xin vào làm công nhân nhà máy điện Mễ Trì, rồi đi bước nữa với một đồng nghiệp và sinh được một cậu con trai. Tám năm sau, người chồng thứ 2 này qua đời vì bệnh hiểm nghèo.


Bất hạnh nối tiếp bất hạnh, khi tang chồng chưa hết thì người con trai là niềm hy vọng cuối cùng của đời cụ cũng chết bệnh. Cụ kể lại: "Đời tôi gặp nhiều bất hạnh quá nên tôi đổi tên. Tên khai sinh của tôi là Đinh Thị Thanh, nhưng ngẫm lại thấy mình gặp nhiều bất hạnh quá nên tôi đổi thành Đinh Thị Hạnh. Hạnh có nghĩa là bất hạnh, chứ đừng nhầm tưởng thành Hạnh phúc con nhé". Thế nhưng tưởng là đổi tên sẽ thay đổi được vận hạn, ai ngờ "đời mẹ vẫn vất vả và tủi nhục con ạ".


Cách đây 25 năm, khi thấy mình tuổi đã cao, không thể làm thuê việc nặng nhọc được nữa, cụ sắm một cái cân sức khoẻ ra ngồi ở hè Bách hoá Thanh Xuân cho đến nay. Thời gian đầu, sáng cụ ra hè ngồi, tối lại trở về căn nhà sống vò võ một mình. Nhiều đêm nằm suy tư, rồi cụ quyết định bán căn nhà đó đi để mua một căn nhà khác ở gần Bách hoá cho tiện việc đi lại và có chút tiền làm vốn phòng khi ốm đau bệnh tật. Thế nhưng do không hiểu pháp luật, mua nhà mới được hơn 1 tháng thì bị chủ nhà vu cho là chiếm nhà, tờ giấy mua bán viết tay cũng bị lừa mất. Cụ mất trắng căn nhà, bị đuổi ra ngoài đường từ ấy.


Biết chuyện, những người bảo vệ ở Bách hoá Thanh Xuân không nỡ lòng đuổi bà lão đi. Chiều chiều, bà ra đằng sau Bách hoá tắm giặt nhờ, tối lại tìm chỗ nào đó khuất gió trải chiếu ngủ. Mỗi ngày, cụ mua một hộp cơm 15 ngàn đồng chia ra ăn bữa trưa và bữa tối. Cụ bảo: "Già rồi, cũng chẳng ăn được bao nhiêu, với lại mua thế để tiết kiệm". Chỉ những ngày mùa đông rét buốt cụ mới đi thuê phòng để ngủ. Gọi là phòng chứ thực ra chỉ là cái hầm của một căn nhà, rộng chừng 5m, giá thuê 13 ngàn/ngày. Thế nhưng hai năm nay, thấy cụ già quá, chủ nhà không dám cho cụ thuê nữa vì sợ trời lạnh quá, cụ chết trong nhà của họ nên suốt mùa đông cụ phải ngủ ngoài hè Bách hoá.


Cụ thanh minh với những người hỏi chuyện: "Mẹ cũng thấy lạnh, nhưng bị bệnh ngứa sủi đỏ hết cả da, cứ mặc nhiều áo là ngứa, không gãi không chịu được. Mà thực ra áo ấm cũng không có mà mặc. Các con đừng lo, 25 năm "phơi" ra như thế thành quen rồi". Những người bán hàng trong khu vực kể lại, suốt 25 năm qua cụ chưa từng ốm đâu hay phải vào viện lần nào. Cụ cười móm mém: "Hình như bệnh tật nó sợ mẹ thì phải". Chỉ có cái chân bị khớp thỉnh thoảng lại nhức nhối, không có tiền đi bệnh viện, đau quá không chịu nổi, cụ mới đi mua thuốc, 9.000 đồng một viên uống cũng bớt đau được vài ngày.


Bà lão nhân hậu


25 năm sống ở vỉa hè, cuộc sống cụ Hạnh có nhiều câu chuyện buồn của thế giới về đêm. Cụ kể lại, buồn nhất là gặp chuyện người bị trấn lột, bị lừa tiền. Những lúc ấy cụ lại phải an ủi động viên họ. Cũng có những lúc con nghiện vào xin đểu cụ, thấy cụ khóc "đến tiền cơm không có mà ăn, mẹ lấy đâu ra tiền cho các con". Nhìn thấy cảnh bà lão khổ sở như thế thì đá cũng phải toát mồ hôi, thế nên con nghiện dù có "vật thuốc" đến mấy thì cũng bỏ đi.


Có lần một con nghiện giữa đêm đến xin ngủ nhờ góc hiên, bà cho hắn mượn tấm chăn rách chống rét. Nửa đêm gã dậy xin nước uống, bà khuyên hắn "Đời mẹ khổ nhiều nên mẹ biết: ở đời khó khăn gì cũng vượt qua được con ạ. Con gắng cai đi" rồi cho hắn 10 ngàn bảo hắn đi mua thuốc lá hút cho đỡ thèm. Gã nghiện bần thần khai thật: "Con định lấy cớ ngủ nhờ là rình cướp tiền của bà vì đoán có khi bà dành dụm được vài trăm, nhưng bà nói vậy thì con xin thua" rồi bỏ đi.


Tết năm 2004, ngày Tết mà không biết đi đâu, cụ cũng vác chiếc cân ra vỉa hè ngồi ngắm người là chính. Chợt anh công an phường đến mời cụ lên phường. Cụ kể: "Tôi sợ quá vì ngỡ các chú ấy đuổi không cho ngồi ở đây nữa. Ai ngờ đến nơi, thấy có nhiều cụ khác cũng đang ngồi chờ, thì ra chính quyền họp mặt người già và mừng tuổi mỗi người một chiếc phong bì". Cụ vui lắm, chiếc phong bì ấy cụ giữ nguyên cả một năm mà không dám bóc ra tiêu.


Cụ lọ mọ lôi cơm ra tranh thủ ăn cho xong bữa chiều. Tôi ái ngại nhìn hộp cơm khô khốc chỉ có vài miếng thịt mỡ. Cụ trệu trạo nhai, thỉnh thoảng những miếng cơm khô như nghẹn lại trong họng già nổi gân nguốc nên cụ lại lấy bình nước sôi ra, chan vào cơm, cụ bảo để ăn cho dễ. Bà lão cho biết: "Cơm mua hồi trưa còn lại để dành cho bữa tối. Ăn giờ tối khỏi phải ăn". Đang ăn, cụ chợt quay sang nhẩn nha: "Được ăn thế này là tốt rồi, tôi nghe nói miền Trung lụt lớn, người chết, nhà mất, trẻ con còn đói mới tội".


Ước nguyện chưa thành



Cụ Hạnh chỉ nổi tiếng khi người ta biết chuyện nhiều năm nay, cụ đã làm đơn xin được hiến xác sau khi chết. Nhiều người bán tín bán nghi chẳng lẽ một cụ bà lang thang, sống vỉa hè trong cảnh không biết đến ngày mai, ít học lại có nghĩa cử cao thượng như vậy hay sao? Thế nhưng ai tò mò đến hỏi thăm thì càng phục hơn khi biết rằng đó là sự thực 100%. Không cần lôi quyển Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác trong túi ra, cụ vẫn có thể đọc thuộc làu làu: "Điều 5: Người từ đủ mười tám tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác"...


Cụ Hạnh kể lại, ý nghĩ hiến xác cho khoa học đến với cụ khoảng 10 năm trước đây. Cụ lo nhất chuyện sống không nơi nương tựa, chẳng biết khi nằm xuống ai sẽ lo ma chay cho. Thỉnh thoảng đọc báo, cụ biết được các bệnh viện rất cần nội tạng, các Trường y thì cần xác cho sinh viên thực hành. "Hiến xác đúng là "một công đôi việc" với người có hoàn cảnh như tôi: vừa không phải lo chuyện hậu sự cho mình, lại vừa giúp ích cho đời, đỡ một công đoạn cho chính quyền phải lo ma chay, chôn cất", cụ nói.


Day dứt với suy nghĩ này nhiều năm, thế nên cứ thấy người nào vào cân sức khỏe, dễ bắt chuyện là cụ lại lân la hỏi chuyện hiến xác như thế nào. "Đường sáng" chỉ đến khi 4 năm trước đây, có người biết chuyện mang đến cho cụ cuốn Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Sau khi nghiền ngẫm luật nhiều ngày, tham khảo ý kiến nhiều người, năm 2006 cụ quyết định viết Đơn xin hiến xác đến Bệnh viện Bạch Mai nhưng không hiểu vì thư thất lạc, hay vì lý do gì khác mà lá đơn gửi đi không có hồi âm. Mới đây, cụ lại tiếp tục viết đơn gửi một số bệnh viện khác nêu nguyện vọng hiến xác nhưng đến nay "thư đi mà không trở lại".


"Đời mẹ khổ nhiều rồi. Ngày xưa sau khi chồng con chết, mẹ đã từng mua thuốc chuột về tự tử. Hoà thuốc chuột vào nước cho con chó uống trước thì không thấy chó chết, hóa ra thuốc chuột rởm. Từ đó mẹ không dám liều nữa vì sợ uống vào không chết mà lại mang bệnh tật thì còn khổ hơn. Suốt đời mẹ không giúp được ai thì chỉ mong chết đi, thân già này có thể giúp cho người khác sống thêm được vài năm. Thế là mẹ mãn nguyện rồi", cụ nói. Trời Hà Nội đầu đông lất phất mưa, không hiểu có phải nước mưa bay từ mái hiên vào mà gò má nhăn nheo bà cụ chợt nhòe nước.


Chiều mưa, khách ghé vào cân thì ít nhưng nhiều người ngồi nán lại nghe bà cụ kể lại chuyện đời, chuyện ước nguyện hiến xác chưa thành. Ai nấy đều lặng người đi khi nghe trăn trở của cụ già: "Mẹ biết ở các trường Y, sinh viên còn thiếu xác để thực hành, phải "đỏ mắt" đi tìm tử thi vô thừa nhận cho sinh viên nghiên cứu, vậy sao ước nguyện cuối đời của mẹ không được bệnh viện nào chấp nhận? Mẹ có đòi hỏi quyền lợi, vật chất gì từ họ đâu mà sao họ không nỡ trả lời?"