Tôi không phải là một người say mê truyện trinh thám, bởi tôi hơi nhát. Truyện trinh thám mà tôi đọc trọn vẹn nhất là… truyện tranh. Ấy là Conan. Theo dõi phá án là một phần thôi, phần nhiều hơn là tôi dõi theo số phận của Conan và một vài nhân vật… đẹp trai khác trong truyện. Nguyên nhân tôi ngóng đợi Tokyo Hoàng Đạo Án là bởi đây là một cuốn tiểu thuyết của Nhật, và có thông tin rằng tác giả Shimada Soji đã từng khởi kiện Kanari Yozaburo (tác giả Kindaichi) vì tội đạo truyện. Kết quả thế nào tôi cũng không rõ nên tôi hy vọng có thể đọc được cuốn sách càng nhanh càng tốt. Bởi tôi quan tâm đến việc một tác phẩm lớn bị dính nghi án đạo hơn bất cứ điều gì khác.


Tokyo Hoàng Đạo Án mở đầu bằng lời thú nhận của hoạ sĩ Heikichi, kể về toàn bộ kế hoạch giết con cháu của mình, cắt các bộ phận trên cơ thể rồi ghép lại thành một cơ thể hoàn hảo, gọi là Azoth. Thế nhưng trước khi kế hoạch được thực hiện, ông bị giết tại xưởng vẽ và không lâu sau, cô con gái lớn bị giết rồi hãm hiếp, sau đấy 6 cô con gái và cháu gái của Heikichi cũng bị giết y như kế hoạch của ông. Người vợ kế của Heikichi bị buộc tội sát nhân rồi bị tử hình, kết thúc tấn bi kịch dòng họ Umezawa. 40 năm sau, hậu nhân của một cảnh sát tìm đến Ishioka Kazumi để nhờ lật lại vụ án. Ishioka rủ thêm một thám tử nghiệp dư khác là Mitarai Kiyoshi cùng tham gia. Và dĩ nhiên, họ đã phá giải được bí ẩn toàn bộ vụ án năm xưa, mà công đầu thuộc về Mitarai. Kết thúc truyện, Mitarai nhận được lá thư thú tội của hung thủ, khép lại vụ án đã hết hiệu lực thi hành án.


Chỉ với chương đầu tiên, khi Heikichi mô tả kế hoạch giết người của mình, bất kỳ ai đã đọc Bí mật của làng Lục Giác (vụ án trong truyện Kindaichi) đều có thể nhận ra quá nhiều điểm tương đồng. Theo kiến thức hạn hẹp của tôi, vụ án giết người ghép xác không phải là vụ án có thật như vụ cướp ngân hàng nổi tiếng của Nhật, thế nên gần như 100% có thể khẳng định Bí mật của làng Lục Giác đạo Tokyo Hoàng Đạo Án. Lý do là vì có quá nhiều điểm trùng hợp đến không thể ngẫu nhiên giữa hai tác phẩm này, và Tokyo Hoàng Đạo Án thì ra đời trước Kindaichi rất lâu.


Quay trở lại Tokyo Hoàng Đạo Án, không biết có thể gọi là may mắn, hay run rủi, khi tôi không đọc hết Kindaichi nhưng lại đọc ngay cái truyện Bí mật của làng Lục Giác, nên tôi vẫn còn nhớ cách thức giết người trong vụ án đó. Thế là cái yếu tố hồi hộp và nhíu mày suy đoán xem ai là hung thủ là không thể. Điều níu kéo tôi đọc hết cuốn sách này, nằm ở những kiến thức sâu rộng của tác giả – vốn là một nhà chiêm tinh học về cung Hoàng Đạo và cách mà Mitarai phá án. Tôi vốn rất mê mẩn những tác giả phô bày kiến thức của mình trong tác phẩm, tạo nên sự khác biệt và giá trị so với những tác phẩm khác. Giống như trước đây khi tôi đọc sách của Higashino Keigo vậy.


Trên mạng có bạn đã đưa ra nhận định so sánh hai tác giả này, bởi không có nhiều tác phẩm trinh thám của Nhật xuất bản ở Việt Nam, và đúng là họ có nhiều điểm trùng lắp và khác biệt trong tác phẩm. Tokyo Hoàng Đạo Án nói về bi kịch của một gia tộc, điều này chúng ta thấy rất nhiều trong các tác phẩm của Nhật, và một số quốc gia khác. Nó gợi cho tôi suy nghĩ, quan điểm của các tác giả là bi kịch tột cùng chính là bi kịch diệt môn. Còn so với Higashino, tiêu biểu nhất là cặp Yukawa Manabu và Kusanagi Shunpei, Shimada cũng dựng lên một bộ đôi phá án, mà ở đó, một người cung cấp thông tin và một người suy luận. Cũng là một nhân vật muốn phá án, rủ một người nữa tham gia, sau cùng vụ án được người kia phá. Motif này cũng hay có ngoài đời thực, một người muốn làm diễn viên, rủ bạn mình đi casting, cuối cùng mình rớt còn bạn mình đậu.


Truyện của Higashino thiên về tâm lý tội phạm, động cơ giết người còn Shimada thì thiên về phá án. Đọc Higashino, thường giữa truyện là ta có thể đoán được hung thủ là ai, thậm chí ngay đầu truyện đã nói rõ hung thủ, còn với Shimada, ta phải đọc cho kỳ hết để biết đáp án. Truyện của Shimada thuần về phá án, thích hợp cho những bạn thật sự say mê trinh thám, kiểu như truyện Sherlock Homes, còn với Higashino, ta tìm về với những phận đời, hoà vào nỗi đau và lặng người trước kết thúc truyện. Cả hai tác giả đều có có kiến thức vững vàng, có giọng văn lôi cuốn, giàu ý, bài học sâu sắc. Mỗi người có một ưu điểm riêng. Nhưng truyện của Higashino kịch tính hơn, vì vậy hầu hết các tác phẩm đều được dựng thành phim, bởi phim thì cần nhất chính là cái kịch tính.


Như đã đề cập, điểm khác biệt lớn nhất trong truyện của Higashino và Shimada nằm ở chỗ, Shimada giấu hung thủ đi, làm chúng ta phải điên đầu suy đoán và thường là đoán không ra. Đó cũng là điểm mà tôi thích truyện của Higashino hơn, bởi có thể yếu tố trinh thám không cao bằng Shimada, nhưng Higashino thường cài các tình tiết để ta có thể suy luận, còn Shimada giăng các vấn đề ra, lần giở nó từng chút một, nhưng cái thủ pháp “giấu giếm” ấy chỉ có thể khiến ta tò mò, kích thích đọc cho bằng hết, chứ không thể suy luận được gì. Mà tâm lý chung thì, con người ta thích tự mình tìm kiếm đáp án hơn là bị dẫn đi vòng vèo.


Yếu tố khoa học kỹ thuật không được đề cao trong truyện của Shimada, mà tiêu biểu là cuốn Tokyo Hoàng Đạo Án. Nó gây cho tôi một cảm giác bức bối, khó chịu, bởi tôi đã quá quen với các bộ phim kiểu như CSI, Bằng chứng thép, nơi mà khoa học kỹ thuật có thể dễ dàng chỉ ra sự thật và dối trá. Còn Shimada, vụ án sẽ rất khó phá ở giai đoạn này, và cũng tiếp tục khó giải sau vài chục năm, bởi chứng cứ, manh mối, các mẫu máu… đều đã mất sạch. Vì vậy, chỉ còn cách để thám tử suy luận. Nói một cách khác, tất cả chỉ là… hên xui. Nó giống như việc hung thủ thật sự của Tokyo Hoàng Đạo Án dựng lên kế hoạch hết sức lỏng lẻo và thực hiện nó nhờ vào yếu tố may rủi vậy. Đơn cử là vụ án người chị cả bị giết hiếp, dựa vào đâu mà hung thủ chắc chắn người cảnh sát sẽ bị mình chi phối? Nếu người cảnh sát đó quá chính trực, ông ta sẽ đi tự thú, và thế là kế hoạch phá sản. Ông ta chỉ làm theo kế hoạch của hung thủ vì tác giả muốn thế. Hung thủ lúc nào cũng mang tâm lý nếu bại lộ thì sẽ tự tử, thay vì lên một kế hoạch hoàn hảo để không ai phá được nó. Vụ án ngủ yên những hơn 40 năm, cũng chỉ nhờ yếu tố may mắn, một kiểu cảnh sát quá tệ chứ không phải vì hung thủ quá giỏi. Điều đó làm cho tôi cảm thấy hụt hẫng.


Chính vì lẽ đó, đọc Tokyo Hoàng Đạo Án, ta thấy vụ án đó nếu xảy ra vào thời nay thì nó quá đơn giản. Một là vì vụ án càng dài dòng, càng phức tạp, càng nhiều người bị giết, thì càng dễ phá, vì hung thủ chắc chắn để lại rất nhiều manh mối. Hai là, với trình độ khoa học kỹ thuật ngày nay, vụ án bị phá cái một, thậm chí còn không có vụ án đó bởi ADN sẽ tố giác các cơ thể của Azoth không phải là cùng một người, và thế là kế hoạch bị huỷ từ trong trứng nước. Ngược lại, thủ pháp trong truyện của Higashino đơn giản, có thể phá bằng kỹ thuật hiện đại (hoặc kiến thức vật lý của Yukawa). Cho dù nhiều năm sau đọc lại, vẫn không thấy sai lệch nhiều.


Thêm một điều khiến tôi không thích ở Tokyo Hoàng Đạo Án chính là các sơ đồ chú thích đính kèm theo truyện. Ngôn ngữ là một điều kỳ diệu và tôi nghĩ rằng, với một nhà văn giỏi, ông ta có thừa năng lực để dùng ngôn từ miêu tả và giúp độc giả hình dung rõ nét tất cả mọi điều, thay vì cần đến sự hỗ trợ của các hình vẽ. Dù sao đi nữa, Tokyo Hoàng Đạo Án cũng là một tác phẩm hay, một cuốn truyện trinh thám điển hình, không thật sự đáng sợ bởi truyện không có yếu tố kinh dị, nhưng cũng có thể khiến bạn mất ngủ nếu tâm lý yếu và thích tưởng tượng. Thế giới trong Tokyo Hoàng Đạo Án hiện ra sinh động, phủ một lớp màu thời gian rõ rệt. Khoảng cách 40 năm làm vụ án trở nên phức tạp hơn, bế tắc hơn và dằn xé hơn. Một xã hội Nhật Bản thu vào trong truyện, với việc một bi kịch diệt môn giựt gân gây xôn xao dư luận, nhiều người tìm cách suy luận, nhiều thám tử nhảy vào phá án, còn cuốn sách của Heikichi thì bán cực chạy. Cái hay của Tokyo Hoàng Đạo Án nằm ở chỗ tác giả đánh vào não bộ của con người, khi cố tình mở đầu bằng lời thú tội của Heikichi. Nếu bạn nào xem MR. BRAIN rồi chắc nhớ vụ Tsukumo bảo Hayashida lặp đi lặp lại từ con ếch, sau đó hỏi Hayashida con nòng nọc lớn gọi là gì, Hayashida trả lời ngay là con ếch, mặc dù đáp án đúng ở đây vẫn chỉ là con nòng nọc lớn. Tức là vì Hayashida đã lặp lại từ con ếch, não bộ lưu giữ từ này nên nó thành một phản xạ, khi được hỏi những điều có liên quan đến ếch sẽ cho ra đáp án là ếch. Tương tự, chính vì Shimada đưa ra kế hoạch giết người cắt bộ phận ghép lại thành Azoth, nên mọi người cứ đi theo hướng đó. Vụ án chỉ được lần ra vào những phút cuối cùng, và toàn bộ kế hoạch được tiết lộ ở chương cuối. Tokyo Hoàng Đạo Án đúng là một truyện trinh thám (cổ điển) bậc thầy, với bố cục truyện có lời mở đầu và kết thúc của chính hung thủ. Chỉ tiếc là toàn bộ quá trình phạm tội của hung thủ đã được thuật lại rất dài dòng nhưng vẫn còn rất nhiều thiếu sót. Độc giả chỉ biết động cơ giết người chứ không biết chính xác cách thực hiện, tất cả chỉ là hình dung thôi. Mà động cơ giết người thì nó còn không thuyết phục bằng kế hoạch tâm thần của Heikichi ở chương đầu tiên.


Điều cuối cùng khép lại bài review này, tôi muốn ghi lại một đoạn quan điểm trong truyện, mà bất cứ ai yêu nghệ thuật cũng theo đuổi: “Ta có thể khác mọi người, chính điều đó khiến ta trở thành nghệ sĩ. Nghệ thuật không phải là sao chép tác phẩm của người khác, nghệ thuật thực sự chỉ tồn tại trong sự khác biệt.” Thật đáng buồn bởi những lời Shimada viết không lay động một cơ số người. Tác giả Kindaichi đã nghĩ gì khi “bưng” vụ án diệt môn của Tokyo Hoàng Đạo Án vào Bí mật của làng Lục Giác? Và rất nhiều năm sau đó, các chi tiết trong Tokyo Hoàng Đạo Án lần lượt bị đạo. Điển hình là vụ giết Heikichi bị TVB đạo trong phim Mưu dũng kỳ phùng 2, vụ Đường Đại Hải (cha Đường Thuỷ) bị giết thông qua chiếc giường , dây thừng và mái nhà. Trước đó nữa, trong Hồ sơ trinh sát 4, vụ Doãn Thu Nguyệt lấy tinh dịch của Hàn Quốc Dân dựng thành vụ án giết hiếp giống như vụ cô con gái lớn Kazue bị giết. Đạo và bị đạo, nó trở thành một vòng lẩn quẩn. Kindaichi đạo Tokyo Hoàng Đạo Án, rồi chính bản thân nó cũng bị các nhà làm phim Trung Quốc, Hồng Kông đạo lại, qua các phim D.I.E., Thời niên thiếu của Bao Thanh Niên… Con người ta không ngừng đeo đuổi thứ nghệ thuật chân chính, cho đến một ngày bị vạch trần rằng tất cả chỉ là dối trá.