Những việc cần làm khi bị hóc thức ăn

Hóc thức ăn là tình huống phổ biến diễn ra trong cuộc sống hàng ngày. Từ người già đến trẻ nhỏ ai cũng đều có thể gặp phải. Nếu không biết cách chữa trị kịp thời, hậu quả nặng nhất là tử vong.

Câu chuyện xảy ra tại huyện Bình Chánh của TPHCM, một người phụ nữ tên P.T.O. (55 tuổi) bất ngờ bị ho sặc sụa và tím tái vì hóc hạt, khi đang ăn mãng cầu. Mọi người trong gia đình ngay lập tức đã chuyển bà O đến bệnh viện địa phương để cấp cứu.

Lúc tiến hành phẫu thuật, bệnh nhân đã 4 lần tụt oxy ngưng thở, buộc phải dừng nội soi từ 5 đến 10 phút để tiến hành hồi sức bệnh nhân, sau đó tiếp tục thực hiện nội soi trở lại. Theo các bác sĩ, trong tất cả các dị vật nằm ở phổi thì dị vật khó chịu nhất chính là hạt mãng cầu và hạt sapôchê. Cái khó của 2 hạt này chính là rất trơn nên rất khó lấy, nếu lấy không khéo thì dị vật sẽ tuột vào bên trong.

Mất gần 30 phút vật lộn với tử thần, êkíp gần chục bác sĩ cuối cùng cũng đã gắp thành công hạt mãng cầu ra khỏi phổi của bệnh nhân. Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo mọi người ăn uống cần cẩn trọng, tránh cười đùa, nhất là khi ăn trái cây có hạt. Những người mắc bệnh hen suyễn, hoặc phổi từng bị tổn thương càng phải đề phòng sặc.

1. Hóc dị vật, nguy hiểm chết người.

Thực quản là đoạn đầu tiên của đường tiêu hóa, giống như một ống cao su nối từ họng đến dạ dày và luôn dễ dàng cho thức ăn hoặc bất cứ vật gì đi xuống dạ dày một chiều. Tuy nhiên, nếu bị hóc hạt hoặc các dị vật khác, chúng có thể sẽ bị kẹt lại và cắm vào thành thực quản, gây loét làm đau ngực, nuốt khó, nuốt vướng, nuốt đau thậm khiến chị em phải ói ra máu...

Hoặc nặng hơn là thủng thực quản rồi lan sang các bộ phận nằm gần thực quản như: thủng cung động mạch chủ gây mất máu ồ ạt và tử vong nhanh chóng, hoặc làm tràn khí màng phổi gây khó thở, thậm chí tràn vào trung thất gây áp-xe trung thất, là biến chứng rất nặng và dễ tử vong.

Nếu dị vật không kẹt ở thực quản mà xuống dạ dày, ruột non và ruột già sẽ rất dễ gây thủng dạ dày, thủng ruột làm trào dịch trong dạ dày hay trong ruột ra ngoài ổ bụng gây viêm màng bụng cũng là biến chứng nặng, cần phải phẫu thuật gấp.

Các dị vật không sắc nhọn, thường kẹt lại ở thực quản do kích thước to nhưng lại ít gây loét và thủng, chủ yếu chèn ép các bộ phận ở gần thực quản. Triệu chứng chủ yếu là nôn ói, sợ ăn, ăn uống có cảm giác nghẹn nặng ngực, trào ngược.

Nếu chèn ép vào khí quản thì sẽ có triệu chứng ho, khó thở khò khè giống hen suyễn hay viêm phế quản, nếu chèn ép vào tim sẽ gây loạn nhịp tim, tức ngực hồi hộp, thậm chí khó thở phải gối đầu cao giống suy tim. Nếu dị vật may mắn lọt qua khỏi thực quản xuống dạ dày và ruột non sẽ dễ gây tắc ruột làm đau bụng dữ dội, căng trướng bụng cần phải phẫu thuật cấp cứu.

2. Không nên áp dụng cách chữa mẹo .

PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng cho biết, cách xử lý khi bị hóc thức ăn là chị em không nên cố gắng móc dị vật ra khỏi miệng vì chưa chắc lấy ra được mà có khi đẩy dị vật vào sâu hơn. Việc móc họng hay dùng vật cứng móc, ngoáy họng sẽ làm trầy xước gây nên những tai biến như viêm thanh quản, viêm tấy có mủ…

Với trẻ nhỏ, nhiều cha mẹ khi thấy con bị nôn ói, sặc lại lấy tay vuốt xuôi. Điều này vô tình làm dị vật chui sâu vào phổi, khiến tình trạng trở nên nguy hiểm hơn.

Còn theo BS Vũ Hải Long - Trưởng Khoa Tai - Mũi - Họng (BV Nhân dân 115, TPHCM), nhiều chị em có thói quen ăn uống mắc dị vật như xương thì thường cố nuốt nguyên cục cơm, hoa quả hoặc dùng chiếc lá có cột cọng chỉ để lấy dị vật ra… Điều này sẽ rất nguy hiểm.

Dị vật nếu thật nhỏ có thể trôi vào thực quản và được đưa ra ngoài theo đường tiêu hóa thì không sao. Còn không may dị vật trôi vào sâu hơn bị mắc lại mà không được lấy ra kịp thời dễ làm tổn thương, viêm, áp xe ở vị trí nó mắc. Hơn nữa, nó có thể chặn toàn bộ đường thở nếu bị mắc lại, khiến nạn nhân ngưng thở.

Những trường hợp hóc vật sắc nhọn như đinh, móc câu… không nên áp dụng cách chữa mẹo trước khi tìm đến cơ sở y tế. Việc chữa trị này khiến vật sắc nhọn có thể chọc vào động mạch chủ gây chảy máu, lúc này để lấy dị vật không chỉ đơn giản là nội soi mà phải tiến hành phẫu thuật rất phức tạp.

3. Nên làm gì khi bị hóc hạt hoặc dị vật khác?

Việc sơ cứu khi hóc thức ăn là vô cùng quan trọng, nếu xử lý đúng cách và kịp thời sẽ không nguy hiểm đến tính mạng. Nếu không kịp thời chỉ sau 5 phút, dị vật chèn đường thở sẽ dẫn tới ngừng thở, suy hô hấp.... Với vật có hình dáng góc cạnh cần có sự can thiệp của các bác sĩ chuyên khoa Tai - Mũi - Họng.

Với người lớn: Để bệnh nhân đứng, người cúi ra trước, người cấp cứu đứng phía sau, hai tay ôm bụng sát trên xương ức. Dùng cả thân người mình giật mạnh từ trước ra sau và từ dưới lên trên để làm tăng áp lực trong lồng ngực tống dị vật ra.

Cần làm động tác nhanh và dứt khoát. Khi nạn nhân ngã xuống phải lật nghiêng người hoặc nằm ngửa nhưng đầu nghiêng. Sau đó lấy hai bàn tay ấn vào phía trên xương ức thật mạnh từng cái một. Sau mỗi đợt ép dùng 2 - 3 ngón tay để móc khoang miệng kiểm tra xem dị vật ra chưa.

Với trẻ nhỏ: Với trẻ nhỏ dưới 1 tuổi cần đặt trẻ nằm sấp đầu thấp trên một cánh tay, dùng lòng bàn tay kia vỗ lưng 5 lần mạnh và nhanh vùng giữa 2 xương bả vai, sau đó lật ngửa trẻ lại.

Nếu còn khó thở, dùng 2 ngón tay ấn ngực 5 lần. Trẻ 5 – 7 tuổi thì đặt em bé vắt qua đùi, vỗ 5 cái vào vùng lưng phía sau phía trên ngực.

Xử lý khi chỉ có một mình Theo các chuyên gia, nếu bị nạn mà chỉ có một mình, để đẩy dị vật ra ngoài, chị em hãy tự đẩy ép bụng bằng cách đứng tựa lưng vào tường phẳng. Sau đó, dùng một bàn tay nắm chặt, tì sát phần ngón cái và ngón trỏ vào vùng bụng phía trên, ngay dưới xương ức (lòng bàn tay úp xuống).

Lấy nắm tay còn lại đấm mạnh vào nắm tay trên bụng theo chiều từ trước ra sau và từ dưới lên từng cái một. Nếu dị vật chưa ra hãy dùng ghế dựa áp phần bụng phía trên rốn lên bờ trên của tấm tựa lưng. Sau đó dùng sức nặng của thân người gập xuống thành ghế tạo sức ép đẩy không khí từ trong ra, dị vật sẽ bị bắn ra.

Lưu ý, sau các bước sơ cứu nếu dị vật hóc ra được thì vẫn cần đến bệnh viện kiểm tra đề phòng dị vật có thể sót.