Đậm hương vị ngày Tết với bánh chưng Tranh Khúc

NDĐT - Mỗi dịp Tết đến Xuân về, hàng chục vạn chiếc bánh chưng mang thương hiệu Tranh Khúc (Duyên Hà,Thanh Trì, Hà Nội) lại được bày trên mâm cỗ của nhiều gia đình, gửi đi khắp mọi miền và theo bà con Việt kiều ra nước ngoài.

Dọc theo triền đê sông Hồng từ Pháp Vân về Thanh Trì, rẽ xuống ngoài đê, đến cổng xã Duyên Hà, chỉ cần hỏi một người dân quanh đó về làng bánh chưng Tranh Khúc, bạn sẽ được tận tình chỉ dẫn cùng lời giới thiệu: “Bánh làng này ngon lắm”.

Chiếc bánh thương hiệu

Những ngày này, đâu đâu trong làng Tranh Khúc cũng bắt gặp cảnh rửa lá dong, xếp lá, đánh nhuyễn đỗ, gói bánh, nghi ngút khói luộc bánh. Ông Nguyễn Văn Na, Bí thư chi bộ thôn Tranh Khúc cho biết: “Trước đây, cả làng Tranh Khúc đều làm bánh chưng, nhưng sau đó một số gia đình chuyển sang ngành nghề khác nên còn lại hơn 20 gia đình làm bánh và thường chỉ làm vào dịp tết. Mãi cho đến đầu năm 2011, Tranh Khúc được Nhà nước và Sở công thương TP Hà Nội công nhận là làng nghề truyền thống, khi đó chiếc bánh chưng Tranh Khúc mới có thương hiệu riêng và ngày càng phát triển. Đến nay đã có hơn 100 hộ đăng ký sử dụng thương hiệu này”.

Hầu hết các hộ dân trong làng đều làm nghề gói bánh chưng, chỉ khác nhau là số lượng nhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ. Ngày thường làm bánh nhỏ bán cho các cửa hàng, ngày Tết thì bán được nhiều hơn, nhà nào ít thì vài nghìn chiếc bánh, nhà làm nhiều thì lên đến hàng chục nghìn.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Kiền (76 tuổi), một người làm bánh đã lâu năm , tuổi đã cao nhưng ông vẫn thường phụ giúp con cháu trong việc làm bánh của gia đình. Ông tâm sự: “Chẳng ai biết được làng đã làm nghề này từ khi nào. Nhưng có lẽ từ lâu lắm rồi, cứ cha truyền con nối, hết đời này sang đời khác. Từ khi còn bé, tôi đã xem cha mẹ gói bánh. Từ ngày nhà nước mở cửa, dân tình có điều kiện nên tìm đến Tranh Khúc nhiều hơn. Chiếc bánh chưng Tranh Khúc nổi tiếng nhờ hương vị đậm đà, mùi thơm dịu của lá dong, ăn ngon mà an toàn vệ sinh thực phẩm”.

“Bí quyết làm bánh chưng của làng không có gì đặc biệt, cũng từ các nguyên liệu gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn gói trong lá dong. Tuy nhiên, để làm bánh chưng ngon phải rất cầu kỳ từ khâu chọn lá, chọn gạo, chọn đậu. Công đoạn nào cũng quan trọng vì đậu, gạo, thịt chọn không ngon, chuẩn bị không kỹ, có sạn thì làm mất vị ngon của chiếc bánh. Khi gói cũng phải gói chặt tay, đúng quy cách, trọng lượng, luộc phải đủ giờ để chiếc bánh rền mới vớt ra. Lá rửa không sạch hay pha nước không đúng giờ cũng ảnh hưởng đến chất lượng bánh”, ông Kiền cho biết.

Chị Mai (33 tuổi), cháu dâu ông Kiền, hiện đang là chủ cơ sở làm bánh chưng nổi tiếng và có thương hiệu cho biết thêm: “Không phải cứ bánh càng to, chọn toàn gạo ngon, thịt đắt tiền mới là bánh ngon. Những loại bánh có giá từ 30 nghìn – 50 nghìn đồng của Tranh Khúc đều có hương vị đặc biệt, được làm rất công phu, tỉ mỉ và bảo đảm vệ sinh. Nhiều vị khách không biết nên thường đến đây đặt chiếc bánh càng to, càng tốt. Mới đây, gia đình chúng tôi vừa nhận đơn hàng làm chiếc bánh kích cỡ 50 x 50cm, phải cân nhắc, tính toán rất kỹ để có được chiếc bánh thành phẩm đúng theo ý khách hàng mà vẫn giữ nguyên được hương vị”.

“Có nghề phải giữ lấy nghề”!

Nghề làm bánh chưng ở Tranh Khúc vừa là nghề truyền thống, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế địa phương đi lên. Đây là nghề thủ công, đơn giản, tận dụng được mọi nguồn lao động sẵn có trong gia đình, từ cụ già tới cháu nhỏ đều có thể làm được. Có một điều đặc biệt là người làng Tranh Khúc không bao giờ dùng khuôn để gói bánh, chỉ gói bằng tay mà bánh vẫn vuông đều chằn chặn, người ở nơi khác đến khó có thể học “lỏm” được.

Làm bánh chưng không nhiều công đoạn cũng không cầu kỳ, chủ yếu là tự học, tự thấy, tự làm nên hầu hết người làm bánh trong làng đều trở thành nghệ nhân. Chị Hường (35 tuổi) cho biết: “Nếu làm bánh không ngon, không bảo đảm vệ sinh thì khách hàng sẽ không tìm đến nữa. Vì muốn giữ uy tín, đầu ra cho bánh mà dân làng tôi đều bảo nhau phải sản xuất bảo đảm chất lượng. Cứ đến tháng 6 hằng năm, xã lại tổ chức lớp huấn luyện vệ sinh an toàn thực phẩm, nhà nào cũng phải có một đến hai người đi dự lớp huấn luyện, rồi về phổ biến cho mọi người trong nhà. Những hộ kinh doanh lớn, sản xuất số lượng nhiều thường đăng ký giấy phép kinh doanh, có thương hiệu đàng hoàng rồi mang ra siêu thị, cửa hàng lớn tìm mối”.

Những nghệ nhân làm bánh chưng Tranh Khúc đều tâm niệm một điều, nghề làm bánh là nghề truyền thống của gia đình nên việc giữ gìn, phát huy nghề cũng là điều quan trọng. Vợ chồng anh Sơn, chị Tuyết cũng là một hộ kinh doanh lớn trong làng, anh tâm sự, nếu sau này các con anh muốn theo nghiệp bố mẹ thì anh vẫn đồng ý cho các con làm nghề để giữ gìn truyền thống gia đình: “Trời ban cho làng tôi cái nghề thì phải giữ lấy nghề mà làm ăn, mà phát triển chứ. Các con tôi và ngay cả bản thân tôi, ngay từ bé đã được xem các mẹ các bà làm bánh, được tham gia làm bánh như rửa lá, ngâm gạo rồi. Những việc nhỏ nhặt như vậy nhưng sẽ rèn cái tính yêu nghề, giữ nghề sau này”.

Anh Phạm Ngọc Vũ, Phó Chủ tịch UBND xã Duyên Hà cho biết: “ Xã đã xây dựng đề án hỗ trợ các cơ sở sản xuất trong làng nghề bảo đảm An toàn vệ sinh thực phẩm. Bên cạnh đó, xã cũng trình UBND huyện Thanh Trì đề án phát triển du lịch làng nghề tại đây. Chúng tôi muốn tạo nên các tour cho khách tham quan về địa phương được hướng dẫn và tham gia gói bánh. Mọi người có thể tự làm, tự luộc và mang về nhà”.

Bánh chưng Tranh Khúc càng ngày càng có chỗ đứng trong thị trường, không chỉ trong nước mà còn ra cả nước ngoài. Nhiều Việt Kiều xa xứ về thăm nhà vẫn tranh thủ ghé qua Tranh Khúc để mua vài cặp bánh mang đi, vừa làm quà vừa để nhớ mùi vị Tết quê hương.

DUY TÙNG