Bệnh phụ khoa cần lưu ý nhất là ở độ tuổi sinh sản và quanh mãn kinh


Theo sự phát triển sinh lý thì tuổi sinh sản bắt đẩu từ khi có kinh và xuất tinh lần đầu nghĩa là khoảng 13-16 tuổi và kết thúc vào khoảng 45-50 với nữ (giai đoạn quanh mãn kinh). Với nam có thể kéo dài hơn đến ngoài 60 nhưng theo quy luật sinh học, khả năng sinh sản cả 2 giới giảm dần theo năm tháng khi đã bước vào tuổi trưởng thành.


Dựa theo số đông, độ tuổi sinh sản của nữ thường chỉ coi là từ 20-45. Ở độ tuổi này, phụ nữ phải đối diện với nhiều nguy cơ bệnh tật nên cần có hiểu biết để phòng ngừa.


Vì sao lại gọi bệnh phụ khoa là cần lưu ú nhất?


Có 2 lí do:


• Sức khỏe và cuộc sống của người phụ nữ phụ thuộc vào một điều quan trọng, đó là phát hiện sớm. Làm tốt động thái này là đã góp phẩn tích cực vào việc chữa khỏi bệnh. Với phụ nữ ở độ tuổi sinh sản, 36% thời gian của những năm tháng khỏe mạnh của cuộc đời đã bị mất đi vì tử vong khi sinh nở, bệnh tật và cả các bệnh lây truyền qua đường tình dục, kể cả HIV/AIDS, trong khi ở nam tỷ lệ chỉ là 12%.


• Sự hiểu biết của phụ nữ có vai trò lớn trong việc bảo vệ sức khỏe; thiếu sự hiểu biết sẽ không thể tự giác tìm kiếm sức khỏe và sẽ có tâm lý lần lữa - một trạng thái tâm lý thường gặp ở cả 2 giới và làm cho bệnh không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.


Bài viết này sẽ tổng hợp tất cả những lưu ý quan trọng về bệnh phụ khoa cho các mẹ đang quan tâm.


1 - Phần 1: Bạn đã đủ hiểu biết về kinh nguyệt hay chưa ?


Từ tuổi dậy thì đến lúc mãn kinh, kinh nguyệt là một phần trong cuộc đời của phụ nữ. Nếu như trái tim giữ nhịp cho cuộc sống từng giây, từng phút thì kinh nguyệt đểu đặn giữ nhịp từng tháng, sớm hay chậm, nhiều hay ít đều làm cho phụ nữ lo lắng. Thế mà nhiều phụ nữ lại không hiểu biết mấy về hiện tượng sinh lý này, vì sao lại có máu kinh? Tại sao có người đau mỗi khi hành kinh có người không? Có thể trì hoãn có kinh?


Sinh lý kinh nguyệt


Kinh nguyệt là hiện tượng ra máu có nguồn gốc từ tử cung và lặp đi lặp lại hàng tháng; lượng máu kinh không nhiều, thay đổi từng tháng và từng người nhưng thường từ 5 đến 25ml. Máu kinh chảy ra từ lớp nội mạc tử cung thay mới hàng tháng do những thay đổi về hormon vào cuối chu kỳ kinh. Một chu kỳ kinh có thể chia làm 4 giai đoạn rõ rệt: Giai đoạn 1 gọi là giai đoạn nang noãn, ở giai đoạn này hormon estrogen tăng dần, làm cho nội mạc tử cung dầy lên và số lượng các mạch máu cũng nhiều hơn. Trong thời gian này, một noãn ở 1 trong 2 buổng trứng trưởng thành và được phóng ra, đó là giai đoạn phóng noãn. Noãn được phóng ra sẽ di chuyển từ vòi trứng đến tử cung, lúc này tử cung đã sẵn sàng để đón noãn.


Từ thời điểm này, nồng độ estrogen bắt đầu giảm dần trong máu phụ nữ. Giai đoạn 3 gọi là giai đoạn hoàng thể vì thể vàng (vỏ của nang noãn còn lại ở buồng trứng) tiết ra một hormon khác là progesterone có nhiệm vụ chuẩn bị cho tử cung để đón nhận trứng (noãn đã được thụ tinh). Để tiếp nhận trứng thuận lợi, tử cung trở nên căng ứ máu, phát triển nhiều mô, nhiều chất đường, protein... Nếu noãn không được thụ tinh trong những ngày di chuyển trong vòi trứng thì nồng độ progesterone cũng bắt đầu giảm, noãn tan rã và lớp nội mạc tử cung đã dầy lên từ trước bong ra. Toàn bộ các chất bong ra đó gọi là máu kinh chảy ra ngoài qua cổ tử cung và âm đạo. Đó là giai đoạn thứ 4 hay giai đoạn hành kinh.


Ngày đầu tiên của chu kỳ kinh tương ứng với ngày ra kinh đầu tiên và ngày cuối cùng của chu kỳ kinh là ngày trước của chu kỳ kinh tiếp theo. Dù chu kỳ kinh dài bao nhiêu ngày nhưng kinh sẽ ra sau khi phóng noãn 14 ngày. Ngược lại, số ngày trước phóng noãn không cố định, khác nhau ở mỗi người.


Những băn khoăn thường gặp



Có người phụ nữ nào trong cả đời không hề băn khoăn về kinh nguyệt? Chắc chắn không có! Suốt cuộc đời, người phụ nữ nào cũng có thể gặp những thất thường liên quan đến kinh nguyệt: kinh ra quá sớm hay quá muộn, lượng ít kinh hay nhiều các chu kỳ kinh quá ngắn, quá dài...


Có bao nhiêu phụ nữ thì cũng có bấy nhiêu chu kỳ kinh, có thể dao động từ 20 đến 40 ngày (quá 45 ngày gọi là kinh ít). Đa số phụ nữ có chu kỳ kinh từ 26 đến 34 ngày và một phần ba trong số này có chu kỳ kinh 28 ngày. Thời gian có kinh cũng khác nhau ở từng người và từng tháng, trung bình từ 2 đến 6 ngày (với chu kỳ kinh 28 ngày). Số ngày hành kinh cũng khác nhau tùy từng người và từng tháng, trung bình từ 2 đến 7 ngày.


Mỗi lần hành kinh mất bao nhiêu máu?


Máu kinh từ tử cung chảy ra, do bong lớp nội mạc, lượng máu kinh khác nhau tùy từng phụ nữ và tùy từng tháng, dao động từ 5ml đến 25ml.


Cơ chế hormon của chu kỳ kinh?


Máu chảy ra từ nội mạc tử cung hay nói chính xác hơn là do sự bong lớp nông và có chu kỳ của nội mạc tử cung, là hệ quả của những thay đổi về


hormon vào cuối chu kỳ kinh. Mỗi chu kỳ kinh có thể có 4 giai đoạn rõ rệt.


Giai đoạn đầu gọi là giai đoạn nang noãn. Trong giai đoạn này hormon estrogen được tiết ra với số lượng tăng dần; những hormon này làm cho lớp nội mạc tử cung dầy lên và số lượng các mạch máu cũng tăng lên.


Giai đoạn 2: Một noãn phát triển ở buồng trứng, đạt đến mức trưởng thành và được phóng ra. Giai đoạn này gọi là giai đoạn phóng noãn; noãn di chuyển trong vòi trứng (còn gọi là vòi Fallope), tiến về tử cung, nơi đã có những thay đổi để chuẩn bị đón noãn. Từ khi noãn được phóng ra, lượng hormon estrogen bắt đầu giảm dần trong cơ thể nữ.


Giai đoạn 3 gọi là giai đoạn hoàng thể hay giai đoạn tiết ra hormon progesterone; có đặc trưng là thể vàng (phần vỏ của nang noãn sau khi noãn đã phóng ra) tiết ra một hormon khác là progesterone. Hormon này cũng có nhiệm vụ chuẩn bị tử cung để trứng làm tổ nếu như noãn được thụ tinh (đã kết hợp với tinh trùng). Để giúp cho sự làm tổ của trứng, tử cung phải ứ máu, phát triển mô, có nhiều chất đường và protein... Nhưng nếu noãn không được thụ tinh trong những ngày đi qua vòi trứng thì chính hormon progesterone cũng bắt đầu giảm.


Cuối cùng noãn không được thụ tinh sẽ tiêu tan và lớp nội mạc tử cung dầy lên sẽ bong ra. Toàn bộ chất liệu bong ra được gọi là máu kinh chảy ra ngoài, qua cổ tử cung và âm đạo. Cho nên giai đoạn 4 là giai đoạn hành kinh.


Sau bao lâu kể từ lúc phóng noãn sẽ ra kinh? Ngày đầu tiên của chu kỳ kinh nguyệt tương ứng với ngày hành kinh đầu tiên. Và ngày cuối của chu kỳ kinh là trước khi kỳ kinh sau diễn ra. Dù số ngày giữa 2 kỳ kinh là bao nhiêu thì các kỳ kinh vẫn xảy ra sau khi phóng noãn được 14 ngày. Ngược lại, quãng thời gian trước khi phóng noãn không cố định.


Không thấy ra kinh có đáng lo ngại không? Không thấy ra kinh (còn gọi là bặt kinh) có nhiều nguyên nhân nhưng trước hết cần nghĩ đến có thai. Khi còn trẻ và mới bắt đầu có kinh thì các chu kỳ kinh có thể không đều; điều đó là bình thường vì những chu kỳ kinh này hãy còn là những chu kỳ không phóng noãn do chức năng sinh lý để kiểm soát hormon chưa hoàn toàn trưởng thành. Thời kỳ này có thể kéo dài trong 2 năm. Sau tuổi 45 - 50, nếu mất kinh đến 2 năm cần nghĩ đến mãn kinh. Nguyên nhân vô kinh có thể là bất thường ở nội mạc tử cung cho đến sang chấn tâm lý quan trọng hoặc do dùng một số thuốc, bị chứng chán ăn... Tốt hơn là nên hỏi ý kiến thầy thuốc.


Còn viết tiếp nữa cho các mẹ đọc nhé.