Sự gia tăng của ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu không chỉ phá hủy hệ sinh thái mà còn tác động trực tiếp, làm trầm trọng hơn tình hình dịch bệnh hô hấp, đặc biệt là bệnh cúm mùa. Việc hiểu rõ cơ chế ảnh hưởng của hai yếu tố này giúp cộng đồng nâng cao cảnh giác và chủ động hơn trong các chiến lược bảo vệ sức khỏe.
Xem thêm tại: https://www.acare.abbott.vn/o-nhiem-va-bien-doi-khi-hau-tac-dong-den-cum-nhu-the-nao/
Ô nhiễm không khí: "Bào mòn" lá chắn phòng vệ tự nhiên
Không khí ô nhiễm, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 và PM10, tác động tiêu cực đến cơ thể qua nhiều cơ chế:
Tổn thương niêm mạc: Các hạt bụi mịn và khí độc hại làm tổn thương lớp niêm mạc đường hô hấp — "lá chắn" đầu tiên bảo vệ phổi, tạo điều kiện cho virus cúm dễ dàng xâm nhập và tấn công tế bào.
Suy giảm miễn dịch: Ô nhiễm làm giảm khả năng sản xuất các chất kháng virus tự nhiên của cơ thể, đồng thời gia tăng các "cửa ngõ" trên bề mặt tế bào mà virus cúm dùng để bám vào và nhân lên.
Tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh: Khi đã mắc cúm, sự kết hợp giữa độc tố môi trường và virus sẽ kích hoạt phản ứng viêm dữ dội hơn, khiến bệnh diễn tiến nặng và khó kiểm soát.
Nghiên cứu trên 3,7 triệu ca cúm tại Trung Quốc giai đoạn 2015–2019 chỉ ra rằng: mỗi khi nồng độ bụi mịn PM2.5 hoặc PM10 tăng thêm $10\ \mu\text{g/m}^3$, nguy cơ mắc cúm của người dân tăng khoảng 9% trong 1–7 ngày sau đó, trong đó trẻ em là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Biến đổi khí hậu: Xáo trộn quy luật lây truyền của virus
Tác động của biến đổi khí hậu khiến mô hình lưu hành dịch cúm toàn cầu trở nên phức tạp. Tại các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, virus cúm không còn tính mùa rõ rệt như vùng ôn đới mà lưu hành âm thầm quanh năm, xuất hiện nhiều đợt bùng phát bất ngờ trong cùng một năm.
Các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và nguy cơ lây nhiễm. Nghiên cứu tại Thái Lan dự báo dưới tác động của biến đổi khí hậu, nguy cơ mắc cúm tại một số khu vực có thể tăng tới 36,8% trong giai đoạn 2021–2040.
Chiến lược phòng ngừa chủ động và bền vững
Trước những thách thức từ môi trường, tiêm vắc-xin cúm hằng năm vẫn được coi là "lá chắn" phòng bệnh hiệu quả nhất. Vắc-xin giúp giảm 42% nguy cơ nhập viện, 52% nguy cơ vào khoa hồi sức tích cực (ICU), 55% nguy cơ phải thở máy và 36% nguy cơ tử vong do các biến chứng của cúm.
Tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên đều được khuyến cáo tiêm phòng cúm định kỳ mỗi năm. Các nhóm đối tượng nguy cơ cao cần đặc biệt lưu ý bao gồm: trẻ nhỏ, người trên 50 tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh lý mạn tính, người béo phì, nhân viên y tế và những người sinh sống trong môi trường ô nhiễm.
Bên cạnh việc tiêm chủng đầy đủ, người dân cần chủ động theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) hằng ngày, đeo khẩu trang đạt chuẩn khi ra ngoài và giữ môi trường sống thông thoáng để bảo vệ tối đa hệ hô hấp.
