Dạo này mình thấy khá nhiều phụ huynh hỏi về chuyện con tự nhiên nháy mắt liên tục, khụt khịt mũi, hắng giọng hoặc cứ nhún vai, giật đầu… Có bé làm nhiều đến mức bố mẹ nghĩ con đang có “tật xấu”, thậm chí cấm điện thoại, cấm tivi hoặc nhắc nhở liên tục. Nhưng thực ra những biểu hiện này có thể là tic (tics) – những cử động hoặc âm thanh xuất hiện đột ngột, lặp đi lặp lại và trẻ không hoàn toàn kiểm soát được. Vì vậy, la mắng hay bắt trẻ “đừng làm nữa” thường không giải quyết được vấn đề.

Tic có thể là tic vận động như nháy mắt, nhăn mặt, chun mũi, giật đầu, nhún vai; hoặc tic âm thanh như khụt khịt mũi, hắng giọng, ho khan, phát ra tiếng bất thường. Một điểm khá đặc trưng là tic có thể thay đổi theo thời gian và thường rõ hơn khi trẻ mệt, căng thẳng hoặc đang thư giãn. Nhiều trường hợp tic ở trẻ nhỏ chỉ xuất hiện trong một thời gian rồi tự giảm, nên không phải cứ thấy con nháy mắt hay giật vai là nghĩ ngay đến một bệnh nghiêm trọng.

hình ảnh

Một điều mình thấy phụ huynh rất dễ nhầm là “con bị tic vì xem điện thoại/tivi nhiều”. Thực tế, chưa thể kết luận màn hình là nguyên nhân trực tiếp gây tic. Khi xem TV hoặc sử dụng điện thoại, trẻ thường ở trạng thái khá thư giãn nên các biểu hiện tic có thể dễ nhìn thấy hơn. Stress, thiếu ngủ, mệt mỏi cũng có thể khiến tic rõ hơn. Vì vậy, hạn chế thiết bị vẫn tốt cho sức khỏe của trẻ, nhưng không nên chỉ cấm điện thoại rồi chờ tic biến mất mà bỏ qua việc theo dõi diễn tiến.

Tic cũng cần phân biệt với một số biểu hiện khác như cử động rập khuôn, giật cơ hoặc động kinh. Nếu trẻ có những cơn giật bất thường, thay đổi ý thức, biểu hiện ngày càng nặng, ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt, tự làm đau mình, hoặc bố mẹ đơn giản là không chắc đó có phải tic hay không, thì nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ quan sát trực tiếp. Đặc biệt, nếu tic kéo dài trên 1 năm hoặc xuất hiện cả tic vận động và tic âm thanh kéo dài, bác sĩ có thể đánh giá xem trẻ có thuộc nhóm tic mạn tính hay hội chứng Tourette hay không.

Điều quan trọng nhất có lẽ là đừng biến tic thành một cuộc chiến giữa bố mẹ và trẻ. Nếu trẻ vẫn sinh hoạt, học tập bình thường và tic nhẹ, gia đình có thể theo dõi, giúp trẻ ngủ đủ, giảm căng thẳng và không chú ý quá mức đến từng lần trẻ tic. Nếu biểu hiện kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ, nên tìm sự đánh giá chuyên môn thay vì tự mua vitamin, khoáng chất hay thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng. Mình có tổng hợp kỹ hơn về các loại tic, cách phân biệt với những biểu hiện dễ nhầm và khi nào cần đưa trẻ đi khám tại đây:

Hội chứng Tics là bệnh gì?

3 câu hỏi phụ huynh thường hỏi

1. Tic có phải là bệnh nguy hiểm không?


Không phải trường hợp nào cũng nghiêm trọng. Nhiều tic ở trẻ có thể giảm theo thời gian. Tuy nhiên, nếu tic kéo dài, nặng dần hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, học tập và tâm lý của trẻ thì nên được bác sĩ đánh giá.

2. Có nên la mắng hoặc bắt trẻ ngừng tic không?


Không nên. Tic thường không hoàn toàn nằm trong khả năng kiểm soát của trẻ. Việc liên tục nhắc nhở hoặc gây áp lực có thể khiến trẻ căng thẳng hơn, từ đó biểu hiện tic rõ hơn.

3. Làm sao biết con bị tic hay động kinh?


Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào một video hoặc mô tả trên mạng. Tic thường là những cử động/âm thanh nhanh, lặp lại và trẻ vẫn tỉnh táo; trong khi động kinh có nhiều dạng biểu hiện khác nhau. Nếu có những cơn giật bất thường hoặc nghi ngờ động kinh, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá trực tiếp.