Vận động viên Olympic Michael Phelps nổi tiếng thế giới với những thành tích thi đấu huyền thoại hay nhà thiết kế danh tiếng Ty Pennington - người đi tiên phong trong những thiết kế về “ngôi nhà mơ ước” và những bí quyết thiết kế, trang trí độc đáo là thần tượng và nguồn cảm hứng của hàng triệu người về hình ảnh những người thành công trong cuộc sống. Tuy vậy, ít ai biết được rằng cả Michael và Pennington đều nằm trong số hàng triệu người đã và đang phải chiến đấu chống lại chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention-deficit hyperactivity disorder – ADHD).



Kể cả những người nổi tiếng khác như danh ca Solange Knowles, chính trị gia James Carville… cũng là những người phải đối mặt với chứng ADHD trong đời sống hàng ngày. Tuy nhiên họ - những người được điều trị và thành công trong cuộc sống còn may mắn hơn rất rất nhiều người không được hay không thể chữa trị đúng cách. Thực tế, rất nhiều người mắc chứng ADHD đã buộc phải bỏ dở việc học, công việc, thất bại trong cuộc sống hoặc thậm chí phạm tội, vào tù.




Vận động viên Olympic Michael Phelps, danh ca Solange Knowles, chính trị gia James Carville… cũng là những người đối mặt với chứng ADHD (chứng rối loạn tăng động giảm chú ý).




Người mắc ADHD có tỉ lệ nghiện ma túy và tội phạm cao hơn người bình thường



ADHD - Hội chứng rối loạn tăng động, giảm chú ý (Attention DeficitHyperactivity Disortder) là rối loạn phát triển thường gặp nhất ở trẻ trong khoảng 5 -12 tuổi, với tỷ lệ mắc bệnh 3-17% tùy từng quốc gia, biểu hiện qua những hành vi hiếu động thái quá như bồn chồn, vặn vẹo, hay chạy nhảy leo trèo, không thể ngồi yên, nói quá nhiều, không kiên nhẫn chờ đến lượt mình, ngắt lời, quấy nhiễu người khác hoặc suy giảm khả năng chú ý, ví dụ lỗi bất cẩn, không lắng nghe, duy trì chú ý kém, không theo hướng dẫn, chần chừ, xao lãng, mất đồ vật, hay quên…



Hội chứng này gây ảnh hưởng đến việc học tập, mối quan hệ trong gia đình và xã hội của trẻ. Nếu không được phát hiện kịp thời và điều trị đúng cách, trẻ có nhiều nguy cơ phát triển lệch lạc nhân cách do bệnh lý. Rối loạn ADHD có thể kéo dài tới tận tuổi trưởng thành khiến người mắc ADHD rất khó hòa nhập với xã hội, gặp khó khăn trong quan hệ với những người xung quanh và dễ gặp thất bại trong học tập, công việc. Đặc biệt, những nghiên cứu khoa học gần đây nhất đã chỉ ra rằng, rối loạn ADHD khi còn nhỏ có liên hệ mật thiết tới tỉ lệ nghiện các chất ma túy và phạm tội ở người trưởng thành.



Rất nhiều nghiên cứu các trường hợp nghiện ma túy và khó cai nghiên ở người trưởng thành cho thấy tỉ lệ người nghiện các chất ma túy được xác nhận mắc hoặc có biểu hiện mắc ADHD rõ rệt cao hơn người bình thường từ 5 tới 10 lần. Thậm chí, những trẻ em mắc ADHD cũng có nguy cơ sử dụng các chất kích thích sớm hơn trẻ em bình thường. Một nghiên cứu cho thấy, 14% trẻ mắc ADHD từ 15 đến 17 tuổi có vấn đề về việc sử dụng các chất kích thích. Một nghiên cứ khác công bố rằng ở độ tuổi 15, có tới 40% trẻ mắc ADHD bắt đầu sử dụng các chất kích thích, so với 22% trẻ em không mắc ADHD.



Các nhà nghiên cứu từ Viện nghiên cứu Karolinska đã nghiên cứu dữ liệu từ 25.000 trường hợp mắc ADHD tại Thụy Điển và nhận thấy những người trưởng thành mắc ADHD có nhiều khả năng phạm tội hơn (37% ở nam giới và 15% ở phụ nữ) so với những người không bị rối loạn tăng động giảm chú ý (9% ở nam giới và 2% ở nữ giới).



Nghiên cứu công bố trên tờ New England Journal of Medicine cho thấy khi người mắc ADHD được chữa trị bằng thuốc, khả năng bị kết án phạm tội giảm từ 32 đến 41% so với khi dừng sử dụng thuốc trong khoảng thời gian từ 6 tháng trở lên.



Không chỉ vậy, trong số những người trưởng thành phạm tội, có từ 7 đến 40% số phạm nhân có biểu hiện mắc chứng rối loạn ADHD hoặc một số chứng rối loạn hành vi một cách rõ rệt. Những người phạm tội mắc ADHD cũng là những người có tỉ lệ gây rối và khó kiểm soát nhất trong số các phạm nhân.



Giải thích cho những kết quả nghiên cứu này, Susan Smalley – giáo sư tâm thần học tại đại học California, Los Angeles cho biết những người mắc chứng rối loạn ADHD gặp rất nhiều khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc cũng như hành vi của mình, dẫn đến gia tăng tỉ lệ thực hiện các hành vi bạo lực, chống đối xã hội, bao gồm cả các hành vi phạm tội. Mặt khác, sự mất ổn định, không thể tập trung khiến họ có xu hướng tìm đến và phụ thuộc các chất kích thích như rượu bia và nguy hiểm hơn là ma túy.



Tất cả những nghiên cứu trên đây cho thấy việc phát hiện và chữa trị cho người mắc rối loạn ADHD ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng quan trọng, không chỉ trong việc giúp trẻ có một tương lai mạnh khỏe, thành công mà còn nhằm ngăn chặn nguy cơ rất lớn trẻ có thể phát sinh các hành vi bạo lực, phạm tội.



Ngăn chặn nguy cơ phạm tội do rối loạn ADHD – trách nhiệm của cả cộng đồng



Mặc dù rối loạn ADHD có thể kéo dài tới tuổi trưởng thành, nếu như được điều trị đúng cách và kịp thời, trẻ hoàn toàn có thể kiểm soát được các rối loạn hành vi của mình và học tập, lao động hiệu quả. Để giúp trẻ, vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội là vô cùng quan trọng.



Là những người gần gũi nhất với trẻ, gia đình đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát hiện bệnh và điều trị cho trẻ. Khi trẻ có các triệu chứng tăng động với thời gian kéo dài trên 6 tháng, thể hiện ở ít nhất hai môi trường trong và ngoài gia đình (như trường học, xã hội), phụ huynh cần đưa trẻ đến các các bệnh viện chuyên khoa tâm thần kinh - nhi để được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả nhất. Trong trường hợp trẻ đã được xác định mắc rối loạn ADHD và đang theo đuổi việc điều trị, gia đình cần đảm bảo theo đúng phác đồ của bác sĩ. Do không có một công thức điều trị cố định nào cho chứng rối loạn này, cũng như việc điều trị vừa phải kết hợp giữa trị liệu hành vi và sử dụng thuốc cùng với việc theo dõi, điều chỉnh liên tục, gia đình cần phải cực kì kiên nhẫn và chú ý những thay đổi dù nhỏ nhặt nhất của trẻ. Điều trẻ ADHD cần nhất là lòng yêu thương và sự kiên nhẫn vô điều kiện của gia đình để kiềm chế được các hành vi tăng động và hướng tới hành vi đúng đắn.



Nhà trường cũng có vai trò quan trọng trong viêc điều trị ADHD ở trẻ. Với vai trò là những người tiếp xúc và có ảnh hưởng với trẻ nhất sau gia đình, giáo viên cần kết hợp chặt chẽ với cha mẹ học sinh để giúp các em hoàn thành đúng phác đồ điều trị. Mặt khác, môi trường học đường là nơi trẻ dễ phát sinh các hành vi tăng động, trong một số trường hợp giáo viên cần là người chủ động báo cho gia đình học sinh các biểu hiện rối loạn của các em và đề nghị gia đình đứa trẻ đi chẩn đoán. Đối với các trẻ mắc ADHD, giáo viên cần chủ động điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp để cải thiện nhận thức và hành vi của các em.



Trẻ em là tương lai của đất nước. Bất kì đứa trẻ nào sinh ra cũng xứng đáng được có một tương lai tươi sáng, rộng mở. Đối với những trẻ em không may mắc rối loạn ADHD, tương lai của các em phụ thuộc rất nhiều vào sự yêu thương, quan tâm và chăm sóc của gia đình, nhà trường và xã hội. Cha mẹ, thầy cô cần là những chỗ dựa vững chắc nhất để các em có thể vượt qua chứng rối loạn và thành công trong học tập, cuộc sống.



Nguồn: Bác sĩ Trịnh Tất Thắng - Chủ tịch Hội Tâm Thần HCM


Tài liệu thuộc chương trình được tài trợ bởi Janssen Cilag.



Địa chỉ tham khảo:



· Tại Hà Nội: Viện nhi Trung ương; Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia; Bệnh viện Tâm thần Hà Nội.



· Tại TP HCM: Bệnh viện Tâm thần TP HCM; Khoa khám Tâm lý – Tâm thần trẻ em (165B Phan Đăng Lưu, quận Phú Nhuận); Bệnh viện Nhi Đồng 1; Bệnh viện Nhi Đồng 2.



· Tại Miền Trung: Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng; Bệnh viện Tâm thần Khánh Hòa.