Vừa rồi giá xăng tăng, chạm mốc gần 27.000 đồng/lít, lập đỉnh lịch sử từ trước đến giờ, dẫn theo mọi thứ đều tăng, duy chỉ có lương là không. Nhiều bà con than khổ, kiểu vầy sao đủ sống?
Nhắc tới câu chuyện thu nhập và chi tiêu hằng tháng, nhiều bà con lao động tỏ ra ngao ngán, nhất là với tình hình hiện tại. Lý do đầu tiên khiến bà con thấy lương không đủ sống là vì vật giá leo thang, mọi thứ đều tăng bao gồm các khoản nhà ở, y tế, giáo dục, điện nước... Trong đó, nhiều nhất vẫn là khoản chi cho nhà ở, điện nước chiếm từ 15 – 20% tổng số thu nhập, bởi đa số công nhân tại TP.HCM, Đồng Nai và Bình Dương hiện nay đều là dân nhập cư, không có chỗ ở ổn định. Dù thời gian qua, trên các báo đài cứ ra rả thông tin sắp có gói hỗ trợ nhà ở cho công nhân, nhưng thực tế đến bây giờ hầu như rất nhiều người chưa tiếp cận được các gói này.
Nay đọc tin trên trang VnExpress em mới ngộ ra rằng, không chỉ vì lý do trên mới khiến lương của bà con không đủ sống, mà còn có thêm 3 lý do khác:
Thứ hai, lương khó tăng nhiều vì đơn giá gia công gần như đứng yên.
Đối với các công ty chuyên về may mặc, giày da, túi xách… thì đơn giá gia công đóng vai trò quan trọng để tạo ra nguồn thu và chi trả lương cho người lao động.
Hồi năm ngoái, một công ty chuyên về may mặc tại Khu Công nghiệp Tân Thới Hiệp, quận 12, TP.HCM thông báo chuyển đổi cách tính lương, từ theo thời gian sang theo sản phẩm. Ngay lập tức, có hơn 1.000 công nhân làm việc tại đây phản đối cách tính mới với lý do rằng cách tính mới sẽ khiến họ thiệt thòi nhiều hơn, nhất là với người lao động có thâm niên làm việc lâu năm tại công ty. Mặc dù vậy, phía công ty giải thích họ không còn cách nào khác, buộc phải thay đổi thì mới tồn tại được.
Bước chân vào Việt Nam kinh doanh đến nay gần 20 năm, mỗi năm công ty này đều phải xây dựng quy chế lương thưởng với mức tăng lương cho người lao động bình quân từ 5 đến 10%. Ai gắn bó với công ty từ thuở ban đầu đến giờ thì lương cũng trên 10 triệu đồng/tháng.
Nhìn thực tế từ một công ty da giày để thấy, trong vòng 10 năm qua, giá gia công một đôi giày chưa đến 5%. Trong khi đó mức lương tối thiểu vùng từ năm 2010 (980.000 đồng áp dụng tại vùng I bao gồm TP.HCM và Hà Nội) đến năm 2020 (4,42 triệu đồng áp dụng tại vùng I) tăng đến 450%. Thực tế hiện nay nhiều công ty đã trả lương cao hơn từ 7 – 10% so với mức lương tối thiểu vùng cho người lao động. Ngoài ra, họ còn phải chi trả các khoản phụ cấp khác cho công nhân như nhà ở, đi lại, nuôi con nhỏ, chuyên cần…
Công ty nào cũng muốn tăng lương để giữ chân người lao động, nhưng sức lực có hạn, nhiều chi phí tăng quá nhanh bao gồm cả chi phí vận chuyển, điện nước… nhưng đơn giá gia công không thể cứ tăng là tăng được bởi nếu không tính toán kỹ, các khách hàng lâu năm sẽ đi tìm đối tác khác, thậm chí chuyển ngay đơn đặt hàng tới các nước có giá nhân công rẻ hơn và vì vậy chúng ta có thể sẽ mất đi khách hàng.
Do đó, các công ty hiện tại đang phải xoay xở để có thêm đơn hàng nhằm đảm bảo công việc và đủ chi trả tiền lương cho người lao động, có chút lợi nhuận để tái đầu tư.
Thứ ba, lương tối thiểu vùng thấp ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động.
Dù nhìn tổng quan trong 10 năm qua, lương tối thiểu vùng tăng lên đến 450%, nhưng việc điều chỉnh này đến nay thực sự chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của bà con lao động. Lương tối thiểu vùng là cơ sở để tính tiền lương tăng ca, thưởng Tết, chi trả các chế độ BHXH…. nhưng trong vòng 2 năm qua do ảnh hưởng của dịch bệnh khiến việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng bị trì hoãn. Trong khi kể từ khi dịch bệnh xuất hiện, chúng ta có nhiều thứ phải chi hơn, nhất là trong lĩnh vực y tế, khiến cuộc sống của người lao động thêm chật vật.
Thứ tư, lương công nhân thấp vì không đủ điều kiện và năng lực để thương lượng tiền lương, phúc lợi cho mình.
Theo chia sẻ của TS. Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, thu nhập của công nhân hiện nay còn thấp bởi đa số khi xin việc họ đều không có điều kiện và năng lực để thương lượng tiền lương, phúc lợi cho mình. Các công ty thường đặt ra mức lương cơ bản với các khoản phụ cấp, công nhân lao động nếu lựa chọn làm việc thì phải chấp nhận mức đó chứ không có cơ hội mặc cả.
Thêm nữa, bên trong các hiệp hội doanh nghiệp cùng ngành nghề thường có “thỏa thuận ngầm” về mức lương, chế độ chi trả cho người lao động. Do đó mà mức lương trả ở các công ty khác nhau nhưng cùng lĩnh vực mất đi tính cạnh tranh, công nhân thiệt thòi vì ít sự lựa chọn để tìm công việc mới với thu nhập tốt hơn.
Dịch bệnh qua đi để lại nhiều tổn thất và thiệt hại cho nền kinh tế, khiến cuộc sống của bà con lao động trở nên khó khăn hơn. Người lao động là lực lượng chính đóng vai trò quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nước nhà. Nếu để thu nhập của họ không đủ sống thì sẽ kéo theo rất nhiều hệ lụy cho xã hội, nhất là liên quan đến vấn đề an ninh trật tự an toàn xã hội. Do đó, mong sao các nhà chức trách cùng các công ty cần nhìn nhận vấn đề một cách trực diện để có cách giải quyết thấu đáo, để họ yên tâm tiếp tục công việc của mình.
