Vì sao con giỏi ở trung tâm nhưng về nhà lại như chưa biết gì?

Đây là một thắc mắc rất phổ biến của nhiều phụ huynh có con tự kỷ.

Tại trung tâm, trẻ có thể thực hiện khá tốt các bài tập nhận thức như nhận biết màu sắc, con vật, đồ vật, chữ cái... Nhưng khi trở về nhà, cha mẹ lại có cảm giác con không biết vận dụng những gì đã học vào cuộc sống hằng ngày.

Để trả lời câu hỏi này, trước hết cha mẹ cần hiểu một vấn đề rất quan trọng.

Trong can thiệp cho trẻ tự kỷ, việc dạy kiến thức là cần thiết. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng không chỉ là giúp trẻ tiếp thu thêm nhiều kiến thức, mà còn là giảm dần các rối loạn, tăng khả năng chú ý, tương tác, nhận biết môi trường xung quanh và từng bước hòa nhập với cuộc sống.

Trên thực tế, ở một số chương trình can thiệp, việc dạy nhận thức thông qua học cụ và các dạng bài tập vẫn chiếm phần lớn thời lượng. Trẻ được học cách nhận biết màu sắc, con vật, đồ vật, chữ cái hoặc thực hiện các yêu cầu theo khuôn mẫu.

Những hoạt động này có thể giúp trẻ tích lũy kiến thức. Tuy nhiên, nếu quá trình can thiệp chưa đồng thời chú trọng giảm rối loạn, tăng khả năng chú ý, quan sát và kết nối với môi trường sống thì trẻ có thể gặp khó khăn khi vận dụng những gì đã học vào thực tế.

Nói cách khác, trẻ có thể hoàn thành tốt các bài tập trong giờ học nhưng vẫn chưa biết cách áp dụng kiến thức vào những tình huống diễn ra hằng ngày.

Theo quan điểm của tôi, quá trình can thiệp cần được thực hiện đồng thời theo hai hướng.

Một mặt, cần giúp trẻ giảm dần các hành vi rối loạn, tăng khả năng tập trung, quan sát, tương tác và nhận biết thế giới xung quanh.

Mặt khác, vẫn cung cấp cho trẻ kiến thức và dữ liệu cần thiết, nhưng theo cách tự nhiên thông qua các hoạt động sống, những trải nghiệm thực tế và các tương tác hằng ngày, thay vì quá phụ thuộc vào việc ngồi bàn làm các bài tập.

Khi trẻ ngày càng tỉnh táo hơn, quan tâm hơn đến môi trường sống, nhận diện con người và sự vật xung quanh rõ hơn, trẻ sẽ dần biết kết nối những gì mình đã học với thực tế. Lúc đó, việc vận dụng kiến thức không còn là điều phải ép buộc hay luyện tập riêng, mà sẽ diễn ra tự nhiên hơn.

Vì vậy, khi thấy con giỏi ở trung tâm nhưng về nhà lại như chưa biết gì, cha mẹ không nên chỉ quan tâm đến việc con đã học được bao nhiêu kiến thức.

Điều cha mẹ cũng cần tìm hiểu là trung tâm đang ưu tiên mục tiêu nào trong quá trình can thiệp.

Họ đang giúp trẻ giảm rối loạn, tăng khả năng hòa nhập và nhận biết thế giới xung quanh hay chủ yếu tập trung vào việc dạy trẻ thực hiện các bài tập nhận thức?

Việc cung cấp kiến thức cho trẻ được lồng ghép thông qua các hoạt động và trải nghiệm thực tế hay chủ yếu thông qua học cụ và những bài tập lặp lại?

Câu trả lời cho những câu hỏi đó sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn vì sao con có thể làm tốt trong giờ học nhưng vẫn gặp khó khăn khi vận dụng những điều đã học vào cuộc sống hằng ngày.

TS. Lê Hường

Chuyên gia giáo dục