Sau khi sinh, có một việc rất đơn giản nhưng lại có nhiều ý nghĩa với em bé: da kề da.
Mình từng nghĩ da kề da đơn giản chỉ là cách để mẹ ôm và vỗ về em bé sau sinh. Nhưng tìm hiểu kỹ hơn mới thấy đây không chỉ là một hành động thể hiện tình cảm, mà còn là một thực hành được khuyến khích trong chăm sóc trẻ sơ sinh.
Da kề da là khi em bé được đặt trực tiếp lên vùng ngực trần của mẹ, thường ngay sau khi sinh, để hai mẹ con tiếp xúc trực tiếp với nhau. Trong điều kiện mẹ và bé ổn định, việc này có thể được duy trì trong một khoảng thời gian thay vì nhanh chóng quấn khăn và tách bé khỏi mẹ.
Vì sao những phút đầu tiên này lại có ý nghĩa?
Khi còn trong bụng mẹ, em bé đã quen với nhiệt độ, nhịp tim và môi trường rất ổn định. Sau khi chào đời, bé phải bắt đầu thích nghi với một môi trường hoàn toàn khác.
Sự tiếp xúc với cơ thể mẹ có thể giúp quá trình chuyển tiếp này diễn ra nhẹ nhàng hơn.
Một số lợi ích thường được nhắc đến của da kề da gồm:
1. Hỗ trợ ổn định nhịp tim và nhịp thở
Em bé có thể cảm nhận hơi ấm và nhịp tim của mẹ. Việc tiếp xúc gần gũi này được ghi nhận có liên quan đến sự ổn định về tim phổi của trẻ trong giai đoạn đầu sau sinh.
2. Hỗ trợ duy trì thân nhiệt
Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ nhỏ hoặc sinh non, có nguy cơ bị mất nhiệt. Cơ thể mẹ có thể cung cấp nguồn hơi ấm tự nhiên cho trẻ.
3. Hỗ trợ việc bú mẹ
Da kề da có thể giúp trẻ thể hiện các phản xạ tự nhiên liên quan đến việc tìm vú và bú. Đồng thời, việc tiếp xúc gần gũi cũng hỗ trợ quá trình tiết oxytocin ở mẹ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc cho con bú.
Một tổng quan Cochrane trên 46 thử nghiệm với 3.850 cặp mẹ – con cũng ghi nhận da kề da sớm có liên quan đến khả năng duy trì nuôi con bằng sữa mẹ trong những tháng đầu.
4. Tăng cảm giác an toàn và gắn kết
Đây có lẽ là lợi ích mà cha mẹ dễ cảm nhận nhất.
Hơi ấm, mùi hương, nhịp tim và sự tiếp xúc cơ thể tạo cho trẻ những kích thích quen thuộc. Với cha mẹ, khoảng thời gian này cũng giúp hình thành sự gắn kết với em bé ngay từ những giờ đầu tiên.
Có phải chỉ mẹ mới có thể da kề da với bé?
Không nhất thiết.
Trong chăm sóc kiểu kangaroo, em bé có thể được đặt trên ngực trần của mẹ hoặc cha trong những trường hợp phù hợp.
Phương pháp này đặc biệt được quan tâm trong chăm sóc trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. Tuy nhiên, với những em bé đang cần hỗ trợ y tế đặc biệt, việc da kề da cần được thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Da kề da nên thực hiện trong bao lâu?
Với trẻ sơ sinh đủ tháng, khỏe mạnh, báo cáo lâm sàng của AAP khuyến nghị bắt đầu da kề da ngay sau sinh và duy trì ít nhất khoảng 1 giờ nếu tình trạng của mẹ và bé cho phép.
Nhưng điều quan trọng không phải là cố đạt một con số bằng mọi giá.
An toàn của mẹ và bé luôn được ưu tiên.
Nếu em bé cần được cấp cứu, hỗ trợ hô hấp, đánh giá y khoa hoặc có tình trạng không ổn định, nhân viên y tế có thể cần thực hiện các can thiệp cần thiết trước.
Da kề da cũng liên quan đến xúc giác của trẻ
Xúc giác là một hệ cảm giác rất quan trọng trong những năm đầu đời.
Trẻ nhỏ khám phá thế giới không chỉ bằng mắt và tai mà còn bằng cách chạm, cầm, nắm và cảm nhận các bề mặt khác nhau.
Vì vậy, ngoài da kề da, khi trẻ lớn hơn một chút, cha mẹ có thể tạo cơ hội cho trẻ khám phá xúc giác thông qua những hoạt động phù hợp với độ tuổi như:
Massage nhẹ nhàng.
Cho trẻ tiếp xúc với những chất liệu an toàn và có kết cấu khác nhau.
Đồ chơi phù hợp với khả năng cầm nắm của trẻ.
Khi bắt đầu ăn dặm, cho trẻ có cơ hội tự cầm và khám phá thức ăn dưới sự giám sát của người lớn.
Không cần phải biến những hoạt động này thành một "bài tập". Đối với trẻ nhỏ, chơi và khám phá chính là một phần của quá trình học hỏi.
Nhưng có một điều cha mẹ rất cần lưu ý: da kề da phải an toàn
Da kề da không có nghĩa là đặt em bé lên ngực mẹ rồi để mẹ ngủ.
Trong thời gian da kề da, người lớn cần quan sát trẻ, đặc biệt là:
Có thể nhìn thấy khuôn mặt của trẻ.
Mũi và miệng không bị che.
Đầu và cổ ở tư thế phù hợp, không bị gập.
Theo dõi màu da, nhịp thở và biểu hiện của trẻ.
Nếu mẹ quá mệt hoặc buồn ngủ, cần đưa trẻ về vị trí an toàn hoặc nhờ một người lớn đang tỉnh táo hỗ trợ.
Điều này đặc biệt quan trọng trong những giờ đầu sau sinh, khi cả mẹ và bé đều đang trong giai đoạn cần được theo dõi.
Còn "rối loạn xúc giác" thì sao?
Đây cũng là phần mình thấy nhiều cha mẹ dễ hiểu nhầm.
Có trẻ không thích một số loại vải, không thích bị chạm vào, sợ cát hoặc khó chịu khi tay bị dính thức ăn. Ngược lại, có trẻ lại dường như ít phản ứng với đau, nóng, lạnh hoặc những va chạm mà trẻ khác thường phản ứng.
Nhưng chỉ một vài biểu hiện như vậy chưa đủ để kết luận trẻ bị rối loạn xúc giác.
Cha mẹ nên quan sát xem biểu hiện có kéo dài hay không và có ảnh hưởng đáng kể đến những hoạt động hằng ngày như ăn uống, mặc quần áo, tắm rửa, vui chơi, học tập hoặc giao tiếp hay không.
Nếu có những biểu hiện bất thường kéo dài, tốt hơn hết là đưa trẻ đi đánh giá bởi bác sĩ hoặc chuyên gia phù hợp thay vì tự tìm cách "điều chỉnh giác quan" cho trẻ tại nhà.
Có thể nói, da kề da là một việc rất đơn giản nhưng lại có nhiều ý nghĩa trong những giờ đầu đời của trẻ.
Không nhất thiết phải nghĩ đây là một "phương pháp đặc biệt". Đôi khi chỉ là một em bé nằm yên trên ngực mẹ, được cảm nhận hơi ấm, nhịp tim và sự hiện diện của người thân – nhưng chính những trải nghiệm rất sớm đó lại có vai trò trong quá trình trẻ thích nghi với cuộc sống bên ngoài bụng mẹ.
Mình để bài tham khảo chi tiết ở đây, trong đó có thêm phần về chăm sóc kangaroo, phát triển xúc giác, biểu hiện cần lưu ý và các khuyến cáo an toàn khi thực hiện da kề da:
👉 Bài tham khảo : Tiếp xúc da kề da
