Hiệu ứng cửa sổ vỡ là gì? Đó là một nghiên cứu nổi tiếng do nhà tâm lý học Philip Zimbardo của Đại học Stanford ở Hoa Kỳ thực hiện. Ông tìm hai chiếc ô tô giống hệt nhau, một chiếc đậu ở khu dân cư có điều kiện tốt, chiếc còn lại đậu ở khu vực đặc biệt nghèo nàn và không an toàn trong cộng đồng.
Sau đó, ông tháo biển số ô tô đậu ở “khu phố xấu” và mở nóc xe. Kết quả là chỉ trong vài giờ, chiếc xe đã biến mất nhưng chiếc xe ở “khu phố tốt” vẫn ở đó.
Có thể bạn đang nghĩ, điều này có gì kỳ lạ? Hai cộng đồng này có hệ thống an ninh công cộng khác nhau.
Nhưng bước tiếp theo của thí nghiệm là họ dùng búa đập một lỗ lớn trên kính ô tô đậu trong “khu phố tốt”, và chúng ta sẽ xem kết quả.
Ảnh DNS
Thông qua thử nghiệm bí mật, Philip Zimbardo phát hiện ra rằng thái độ của mọi người trong “khu phố tốt” đối với chiếc ô tô bắt đầu khác biệt một cách khó hiểu. Nhiều người không khỏi đá, đập, đập phá xe khi đi ngang qua, cuối cùng chiếc xe bị bỏ lại trong tình trạng xiêu vẹo, không những vậy, vài giờ sau đó thậm chí còn bị mất trộm xe.
Đó là lý thuyết tâm lý học về "hiệu ứng cửa sổ vỡ"
Điều đó nghĩa là gì? Nghĩa là: nếu một vật gì đó bị hư hỏng mà không được sửa chữa, thì những người khác sẽ dung túng và làm gương cho những hành vi phá hoại trước đó và bắt chước những hành vi phá hoại này.
Vì vậy, “cửa sổ vỡ đầu tiên” chính là điểm khởi đầu để mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn
Có bao nhiêu bậc cha mẹ đã rơi vào bẫy "hiệu ứng cửa sổ vỡ" phổ biến trong việc nuôi dạy con cái?
Một người cha từng chia sẻ trải nghiệm thú vị khi giúp con gái thay đổi thói quen lơ là việc gì đó. Một ngày nọ, cô bé quên mang bài tập về nhà, vì nếu không nộp bài tập sẽ bị phạt đứng cả buổi chiều. Để tránh bị phạt, cô bé đã cầu xin giáo viên gọi bố đến mang sách bài tập về nhà đến trường.
Khi người cha nhận được cuộc gọi, ông nói với con gái: “Ừ, nhưng bố sẽ chỉ gửi cho con hai lần thôi đấy”
Cô bé vui vẻ đồng ý và tiếp tục quên mang bài tập về nhà. Cô bé không biết, nhưng cha cô thì nhớ.
Lần thứ ba quên mang bài tập về nhà, cô bé bị bố từ chối, giáo viên bắt cô đứng cả buổi chiều.
Tối về đến nhà, cô bé lặng lẽ xếp tất cả bài tập, dụng cụ của mình ngay ngắn trên giá sách để ngày hôm sau dễ dàng lấy đi.
Sau đó, đứa trẻ tiến bộ từ việc sắp xếp các đồ vật sang lập danh sách và không bao giờ bỏ lỡ bất cứ điều gì nữa. Thói quen tốt này đã mang lại lợi ích cho trẻ rất nhiều dù các em đang sống, học tập hay làm việc.
Ngược lại, một người mẹ khác thì luôn chăm bẵm cho con. Khi con gái quên mang giày ballet đến lớp học khiêu vũ, bà bắt taxi đưa cho con gái. Khi con gái quên mang theo bản nhạc đến lớp học piano, bà đã đưa cho con gái ngay cả khi phải bỏ làm chạy về nhà lấy. Khi con gái quên mang đồ ăn trưa đi chơi, bà đã nhờ người thân ở gần đó mua đồ ăn trưa và giao đến cho con.
Người mẹ này bối rối hỏi chuyên gia tâm lý: “Tôi phải làm sao đây, phải làm sao đây? Tôi rất chu đáo nhưng nó không thể nhớ được gì cả…” “Ý đồ” của cô thật sự đã dùng sai chỗ rồi. Đứa trẻ lúc nào cũng ỷ lại và mặc định mẹ sẽ cho mình tất cả.
Trong quá trình nuôi dạy con cái, bạn có rơi vào bẫy “hiệu ứng cửa sổ vỡ” không?
Từ hiệu ứng cửa sổ vỡ của Philip George Zimbardo, nói cách khác, “đê ngàn dặm vỡ tổ kiến”, khi những tật xấu, hành vi xấu của trẻ luôn được cha mẹ dung túng ngay từ đầu, trẻ sẽ coi những thói xấu, hành vi xấu đó như cuộc sống hàng ngày, và thậm chí trở nên quen với chúng. Trên cơ sở đó, chúng sẽ phát triển những thói quen xấu và hành vi xấu mới. Sẽ rất khó khăn khi cha mẹ nghĩ lại và cố gắng thuyết phục con sửa lỗi.
Ảnh DNS
Trong cuộc sống hàng ngày, các bậc cha mẹ nên cảnh giác với những thực hành dẫn đến “hiệu ứng cửa sổ vỡ” trong việc nuôi dạy con cái:
Chẳng hạn, cha mẹ luôn làm thay con trong việc ăn, mặc, đi giày. Thậm chí họ còn cho rằng ăn, mặc , và việc mang giày là trách nhiệm của cha mẹ.
Ví dụ, nếu đồ chơi của trẻ không bao giờ được cất đi và cha mẹ luôn để đồ chơi của trẻ nằm lung tung, trẻ có thể vứt đồ chơi khắp nơi và thậm chí có thể nghĩ rằng việc dọn dẹp đồ chơi là một việc làm ngu ngốc;
Chẳng hạn, khi chơi game, cha mẹ luôn để con mình thắng, đến một ngày, khi con mình chơi với những đứa trẻ khác, khi thua, chúng gục xuống, khóc lóc và gọi những đứa trẻ khác là “đứa hư”.
Ví dụ, nếu trẻ mang một cục tẩy lạ về nhà, cha mẹ không những không thắc mắc mà còn nói: “May mà bố mẹ không mua cho con một cục tẩy mới”.
Cha mẹ cần tránh giẫm phải “hiệu ứng cửa sổ vỡ” ngay từ đầu
Chẳng hạn, ngay từ khi trẻ biết đi, cha mẹ luôn khuyến khích trẻ thu dọn đồ chơi, sách tranh và các đồ vật khác về chỗ cũ”. “Hạt giống” của thói quen tốt phải được gieo trồng ngay từ đầu.
Chẳng hạn, nếu trẻ muốn tự mặc quần áo, ăn uống, cha mẹ nên kiên nhẫn chờ đợi trẻ tự làm việc đó và chịu khó dọn dẹp khi trẻ bị bẩn, kể cả khi trẻ làm không tốt. Chúng ta cần gieo ngay từ đầu ý tưởng “tự làm” cho bé.
Ví dụ, ngay từ khi trẻ chơi game, cha mẹ cho phép con được cả thắng và thua, không có ai luôn thắng và không có ai luôn thua, điều này giúp trẻ chấp nhận thế giới thực và giúp trẻ đối mặt với thất bại bằng một nụ cười. Điều này sẽ gieo hạt giống thói quen tốt “đối mặt với thất bại với sự lạc quan” ở con bạn.
Ảnh DNS
Một ví dụ khác, trong ngày đầu tiên trẻ mang về nhà một cục tẩy lạ, cha mẹ nên hỏi rõ nguồn gốc, trả lại đồ của người khác kịp thời và nói rõ ràng với trẻ: “Nếu con muốn văn phòng phẩm, bố mẹ có thể mua. Trẻ được gieo hạt giống thói quen tốt “không lấy đồ của người khác một cách bừa bãi”
Chúng ta nên tránh giẫm phải "hiệu ứng cửa sổ vỡ" ngay từ đầu, và đừng bao giờ để những cây non có hành vi xấu, thói quen xấu phát triển thành cây cao chót vót .
Hành vi, thói quen của trẻ rơi vào “hiệu ứng cửa sổ vỡ”, có cách nào “thoát”?
Có một cô bé rất sợ âm thanh. Một hôm, cô bé đi ra ngoài nghe tiếng chó sủa liền lao vào vòng tay mẹ. Người qua đường nói: “Kia là một đứa trẻ sợ âm thanh”.
Sau khi trở về nhà, cô bé giật mình khi nghe thấy tiếng chuông điện thoại và suýt đánh rơi chiếc ly trên tay.
Bố nói “Con là đứa trẻ sợ âm thanh”.
Sau khi bố về đến nhà, có tiếng "bụp" vang lên, đôi giày của bố rơi khỏi giá giày, cô bé cũng giật mình, ngẩng đầu lên khỏi cuốn sách tranh.
Bà nói:“Con là một đứa trẻ sợ âm thanh”.
Cô bé thậm chí còn sợ tiếng dế.
Sau đó, cô bé ngã bệnh và phải trải qua một cuộc phẫu thuật lớn, khi tỉnh dậy, cô vẫn là đứa trẻ “sợ âm thanh”.
Mẹ nói: "Con biết con đã trải qua một cuộc phẫu thuật đúng không. Mẹ đã nhờ chú bác sĩ đặt một hạt giống dũng cảm vào bụng con . Khi hạt giống dũng cảm nảy mầm và lớn lên, con sẽ có thể thoát khỏi nỗi sợ hãi của mình."
Lúc này có người bấm còi xe thật mạnh ngoài cửa sổ bệnh viện, cô bé mỉm cười nói với mẹ: “Mẹ ơi, đó là sự thật, hạt giống dũng cảm của bác sĩ đã nảy mầm, con hình như không sợ hãi đến thế nữa."
Sau khi trở về nhà, cô bé không còn sợ tiếng “cạch cạch” của chú dế nhỏ, tiếng “cạch” của chiếc giày rơi ra, tiếng “cạch” của điện thoại và tiếng chó sủa.
Đây là ghi chú quan sát của một bà mẹ là nhà tâm lý học người nước ngoài. Con gái bà từng rơi vào “hiệu ứng cửa sổ vỡ” của cảm xúc sợ hãi, sau đó con gái bà đã được cứu khỏi “hiệu ứng cửa sổ vỡ” của cảm xúc sợ hãi.
Trên thực tế, việc nuôi dạy con cái rất giống việc sửa xe. Khi “cái lỗ” đầu tiên xuất hiện trên “chiếc ô tô” của trẻ, nếu cha mẹ bỏ qua, trẻ sẽ hình thành nhiều hành vi, thói quen xấu hơn. Khi một “cái lỗ” xuất hiện, cha mẹ nên sửa chữa và lấp đầy kịp thời, không để lỗ ngày càng lớn và xuất hiện nhiều “lỗ”.
Khi trẻ đã mắc phải “hiệu ứng cửa sổ vỡ”, điều trực tiếp và phù hợp nhất mà cha mẹ cần làm là hàn gắn “cửa sổ vỡ”. Hãy bắt đầu với những thói quen và hành vi xấu rõ ràng nhất của con bạn và chọn “lỗ hổng” mà bạn muốn lấp đầy trước. Sau khi sửa được "lỗ hỏng" đầu tiên, bạn có thể nhận được một điều bất ngờ làm đảo ngược "hiệu ứng cửa sổ vỡ".
