Tác giả: Lê Anh Dũng



Họa sĩ Đinh Gia Thắng tâm sự: "Tôi đã dành hết sức lực, tâm huyết, trí tuệ của cả cuộc đời mình vào công trình đầy ý nghĩa này."


Và để thực hiện ước nguyện cả đời đó của mình, cho đến thời điểm này, nhà cửa, xe cộ và tất cả tài sản của cá nhân của hoạ sĩ này đã bị đem thế chấp ngân hàng để có tiền ứng ra mua vật liệu và trả tiền nhân công...


Liệu ông còn trụ được để có thể thực hiện được ước nguyện đó không, người viết tự hỏi.



LTS: Nhân bài viết của phóng viên Huỳnh Phan trên Tuần Việt Nam nhan đề "Tượng đài, đường cong và triết lý giáo dục", có phần liên quan đến dự án Tượng đài Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng ở Quảng Nam, Đại tá - Nhà thơ Lê Anh Dũng, nguyên phóng viên Báo Quân Đội Nhân Dân và hiện là trưởng đại diện của NXB Quân Đội tại miền Trung, đã có ý kiến phản hồi.


Trong bài phản hồi của mình, Đại tá - Nhà thơ Lê Anh Dũng, một trong những người khởi xướng việc xây dựng tượng đài này và đã theo dõi tiến trình của dự án từ đầu, muốn cung cấp thêm một số thông tin liên quan đến lý do mở rộng qui mô dự án, qui trình xét duyệt, cũng như giải thích rõ ràng hơn về lý do của việc đội kinh phí lên gấp 5 lần so với dự toán được phê duyệt ban đầu.


Tuần Việt Nam xin được đăng tải toàn bộ bài phản hồi của Đại tá - Nhà thơ Lê Anh Dũng, nhằm cung cấp cho độc giả, cũng như những người chịu trách nhiệm phê duyệt dự án mở rộng này, thêm một số thông tin, và một góc nhìn của người trong cuộc.


Để ghi danh công lao to lớn, tôn vinh đức hy sinh cao cả của các mẹ Việt Nam Anh Hùng trong cả nước, năm 2004, Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Thường Vụ tỉnh ủy Quảng Nam phát động cuộc vận động quyên góp xây dựng công trình Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, lấy nguyên mẫu lấy nguyên mẫu mẹ Nguyễn Thị Thứ có 9 người con, 1 rể và 1 cháu ngoại là liệt sĩ. Trong những năm cuối cùng của cuộc đời, mỗi khi có người đến thăm, Mẹ Thứ đều hỏi thăm về công trình, mẹ mong muốn, công trình sớm hình thành để thỏa ước nguyện trước khi về với tổ tiên.


Ngày 28.04.2006, qua nhiều vòng chấm chọn từ hàng chục phác thảo Tượng đài bà Mẹ Việt Nam Anh hùng của các tác giả trên cả nước, Hội đồng Nghệ thuật đã thống nhất chọn phác thảo PA04 của họa sỹ Đinh Gia Thắng theo thông báo số 18/TB - HĐNT.


Việc xây dựng tượng đài bà Mẹ Việt Nam anh hùng đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo thực hiện tại văn bản số 733/TTg-KGVX, ngày 16/05/2008, và được triển khai từ tháng 08.2008. Đến nay đã hoàn tất phần tượng mẫu tỷ lệ 1/1 cùng một số hạng mục trong phần cảnh quan kiến trúc. Đây là một đề tài lớn, đầy ý nghĩa nhằm tri ân sự cống hiến, hy sinh lớn lao của các bà Mẹ Việt Nam anh hùng đối với đất nước. Quần thể khối tượng đài, đã được Hội đồng Nghệ thuật chọn, có cấu trúc khá đặc biệt, khá hoành tráng và lớn nhất cả nước.


Do quy mô khá lớn nên tỉnh Quảng Nam cũng đã tổ chức việc báo cáo, lắng nghe ý kiến đóng góp của công chúng cả nước, gồm đại diện các bộ ngành, các nhà văn hóa, các nhà chuyên môn, cũng như giới truyền thông và giới văn nghệ sỹ cả nước. Có lẽ chưa có công trình nào mà số lượng các cuộc họp báo lại nhiều và với quy mô đông đảo, như đối với công trình tượng đài này.


Theo dự kiến ban đầu, tỉnh Quảng Nam chỉ xây dựng công trình với quy mô cấp tỉnh, nên dự toán ban đầu, do một đơn vị tư vấn thiết kế được Sở Văn hóa Thông tin Quảng Nam mời làm tư vấn vào giữa năm 2006, tổng kinh phí chỉ dừng ở mức 130 tỷ đồng. Theo đó, khối tượng chính cao 18m, dài 81m, theo đường thẳng, và 101m theo đường cong, bằng cất liệu đá Sa thạch - loại đá có nhiều ở Quảng Nam. Tám trụ Huyền Thoại cao 8m, đường kính trung bình 1,2m.



Phác thảo Tượng đài bà Mẹ Việt Nam Anh hùng


Lúc đó, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam cũng chưa hình dung được quy mô và mức độ phức tạp của công trình nên đã chỉ đạo Sở Văn hóa - Thông tin khống chế kinh phí ở mức thấp nhất. Mức kinh phí được duyệt từ 55 tỷ đồng, rồi lên đến 81 tỷ đồng, đã dẫn tới câu chuyện phải "gọt chân theo giày", và đơn vị tư vấn thiết kế đành phải ép mọi chi phí trong tổng mức 81 tỷ đồng.


Vì vậy, có nhiều hạng mục phải bỏ ra khỏi dự án như thác nước (cao trên 200m), mái che trường lang cho hai khu vườn truyền thống, toàn bộ các khối đá khắc thơ về Mẹ, hệ thống chiếu sáng mỹ thuật, chất liệu lát nền quãng trường, sân hành lễ, đường nội bộ làm bằng chất liệu rẻ tiền, một số đường nội bộ chỉ là đất nện.


Hơn nữa, định mức tính đầu tư cho xây dựng cũng rất thấp. Ví dụ: chỉ 1,5 triệu/m2 cho nhà đón tiếp, hay 15.000 đồng/m2 thảm hoa v.v... Đối với phần mỹ thuật thì đơn giá bình quân trên 1m2 của tượng đài bà Mẹ Việt Nam anh hùng cao 18m, dài cả trăm mét, lớn nhất Việt Nam và cả Đông Nam Á này, chỉ bằng 2/3 đơn giá bình quân của các tượng đài khác.


Tại cuộc họp ngày 12.4.2007 với sự tham gia của đại diện các bộ ngành liên quan, do Hội Liên Hiệp Phụ Nữ tổ chức tại Trung tâm Phát triển Phụ nữ ở Hà Nội, nhiều ý kiến đóng góp đã được đưa ra. Cuộc họp đã kết thúc với đề nghị nâng tầm công trình tượng đài bà Mẹ Việt Nam Anh hùng trở thành công trình văn hóa cấp quốc gia, và cả nước chỉ đầu tư làm một công trình tượng đài Bà Mẹ, tượng trưng cho 50 ngàn bà Mẹ Việt Nam anh hùng, thay vì tỉnh nào cũng có tượng đài riêng, gây lãng phí.


Các đại biểu tham dự cũng nhất trí đề nghị đặt tượng đài này ở Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, theo đề nghị của UBND tỉnh Quảng Nam.


Bộ Kế hoạch - Đầu tư và Bộ Tài chính cùng đề nghị tỉnh Quảng Nam: "... xem xét giao cho đơn vị tư vấn thiết kế tính đúng, tính đủ để hạn chế phải điều chỉnh dự án nhiều lần..." Theo ý kiến của chuyên gia của các bộ nói trên, tổng mức kinh phí hơn 80 tỷ đồng là không khả thi đối với công trình có tổng mặt bằng kiến trúc cảnh quan tới hơn 15 ha, cả quần thể tượng đài đồ sộ và hoành tráng lớn nhất nước như vậy.


Tiếp sau đó, ngày 16.11.2007, Thủ tướng Chính phủ đồng ý đưa công trình tượng đài bà Mẹ Việt Nam anh hùng vào danh sách công trình văn hóa cấp Quốc gia theo văn bản số 6671/VPCP-ĐP.


Vào đầu tháng 01.2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có cuộc họp về việc điều chỉnh dự án tượng đài bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, và ra Văn bản số 36/TB-BVHTTDL, ngày 07.01.2008, thông báo ý kiến chỉ đạo của thứ trưởng Lê Tiến Thọ tại buổi làm việc với UBND tỉnh Quảng Nam. Tại cuộc họp này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đề nghị tỉnh Quảng Nam nên xem xét, tính toán lại tổng mức đầu tư cho phù hợp với quy mô của công trình văn hóa cấp Quốc gia.


Tiếp thu ý kiến đóng góp của các bộ ngành, tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo: " Do công trình quá lớn, thời gian thi công kéo dài nhiều năm nên để qua thực tế sau một thời gian trong quá trình triển khai, thực hiện sẽ còn có nhiều sự điều chỉnh cho phù hợp với một công trình cấp Quốc gia, như vậy sẽ sát với thực tế hơn."


Trên cơ sở ý kiến đóng góp của các chuyên gia trong Hội đồng Nghệ thuật theo thông báo số70/ TB - HĐNT, và được sự thống nhất của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch theo văn bản số 2326/ BVHTTDL - MTNATL về việc điều chỉnh phần mỹ thuật tượng đài Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, trên cơ sở kiểm tra, xây dựng lại định mức vật tư, nhân công của Viện Kinh tế Bộ Xây dựng theo văn bản số 82/ VKT/ GXD, trên cơ sở thẩm định của các sở, ban, ngành của tỉnh Quảng Nam, cũng như của Hội đồng thẩm định liên bộ (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng) theo công văn số 330/ CV - MTNATL, dự án đã được điều chỉnh cho phù hợp với thực tế và mang tính khả thi là: 411.200 triệu đồng.


Trong đó, toàn bộ kích thước khối tượng chính được nâng lên từ 81m theo đường thẳng thành 86,5m và 101m theo đường cong thành 120m. Chiều dày cả khối tượng cũng tăng thêm khoảng 30% để tăng thêm hiệu quả công năng này sử dụng cho Bảo tàng bà Mẹ Việt Nam Anh hùng trong lòng khối tượng Mẹ. Tám trụ Huyền Thoại cũng sẽ thay đổi kích thước từ 1m2 lên 1m65, chiều cao 9m.


Thay đổi căn bản nhất là chất liệu từ đá Sa thạch (chất lượng thấp nhất trong các loại đá) sang chất liệu đá Hoa cương (đá Granite) - một trong các loại chất liệu đá cao cấp và có độ bền vững gấp 5 - 6 lần so với đá Sa thạch.


Việc thay đổi chất liệu đá được quyết định sau quá trình kiểm định kỹ chất lượng đá Sa thạch và nghiên cứu kỹ phần kết cấu liên kết giữa khung bê tông và đá ở khu vực chân dung Mẹ. Các nhà thẩm định đã kết luận rằng, nếu làm bằng đá Sa thạch có thể dẫn tới những rủi ro về mặt kỹ thuật, do đá Sa thạch khi gặp mưa liên tục sẽ mềm và tăng tải trọng 15%, có thể bị xoạc ở khu vực cằm và ngực bà Mẹ.


Hội đồng nghệ thuật và một số chuyên gia của Sở Xây dựng đề nghị nên chuyển sang đá Granite vừa đẹp và bền vững hơn rất nhiều (tất nhiên là kinh phí tốn hơn nhiều). Chi phí vật liệu và công chế tác đá Hoa cương cũng khó khăn và tốn kém gấp 2 lần so với đá Sa thạch.


Ngay cả việc chế tác tượng mẫu tỷ lệ 1/1 cũng phải đổi hoàn toàn giải pháp kỹ thuật, sử dụng khung cos tượng mẫu bằng móng, trụ, dầm bê tông cos thép, kết hợp với khung thép hình và đan lưới thép chịu lực rất kiên cố do khối tượng cao 18m, dài hơn trăm mét, sẽ phải đối mặt với bão tố, gió lốc cấp 12 - 14 ở miền Trung.


Đây là những yếu tố mà lúc đầu, đơn vị tư vấn thiết kế, các ngành chức năng của Tỉnh và Hội đồng thẩm định của Bộ Văn hóa Thông tin (cũ) cũng không lường hết được. Thêm vào đó, các hạng mục trong cảnh quan kiến trúc được đưa vào lại như thác nước, nâng thêm cos nền sân hành lễ, điện chiếu sáng mỹ thuật, hệ thống âm thanh, tưới nước tự động, hàng chục khối đá khắc thơ Mẹ... Chất liệu lát toàn bộ nền sân quảng trường, hành lễ, đường nội bộ bằng đá Granite.


Do tính chất phức tạp của tác phẩm nghệ thuật này nên trong thời gian chờ đợi điều chỉnh dự án, đơn vị thi công phần mỹ thuật và tác giả đã phải đầu tư thêm vốn và thế chấp tất cả tài sản của mình để vay thêm ngân hàng hàng chục tỷ đồng để hoàn thành khối tượng mẫu khổng lồ và 8 trụ Huyền Thoại tỷ lệ 1/1, và mua đá để chế tác chuyển chất liệu 8 trụ Huyền Thoại.


Để công trình Tượng đài Mẹ VNAH sớm hoàn thành, đáp ứng lòng mong mỏi của người dân cả nước, đặc biệt là những người đã chắt chiu từng đồng tiền tiết kiệm quyên góp xây dựng công trình đầy ý nghĩa này, suốt 4 năm qua, tác giả xây dựng công trình Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng - Họa sĩ Đinh Gia Thắng đã miệt mài ngày đêm chế tác hoàn thành tượng mẫu.


Sau nhiều lần điều chỉnh phác thảo, họp báo, lắng nghe ý kiến của các tầng lớp nhân sĩ trí thức trong cả nước, tác giả công trình đã có nhiều điều chỉnh để công trình có tỉnh mỹ thuật cao hơn, thể hiện được ý tưởng "Mẹ là suối nguồn bao la".


Trong bối cảnh lạm phát cao, giá cả nhân công đắt đỏ, tiến độ công trình vẫn đáp ứng được kế hoạch đề ra. Đến nay, tượng đài Mẹ VNAH đã hoàn tất phần tượng mẫu tỷ lệ 1/1 cùng một số hạng mục trong phần cảnh quan kiến trúc.


Họa sĩ Đinh Gia Thắng tâm sự: "Tôi đã dành hết sức lực, tâm huyết, trí tuệ của cả cuộc đời mình vào công trình đầy ý nghĩa này."


Và để thực hiện ước nguyện cả đời đó của mình, cho đến thời điểm này, nhà cửa, xe cộ và tất cả tài sản của cá nhân của hoạ sĩ này đã bị đem thế chấp ngân hàng để có tiền ứng ra mua vật liệu và trả tiền nhân công...


Liệu ông còn trụ được để có thể thực hiện được ước nguyện đó không, người viết tự hỏi.


http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-09-07-tuong-dai-me-viet-nam-anh-hung-them-mot-so-diem-can-sang-to