http://www.vietnamplus.vn/Home/Tac-pham-Lolita-tieng-Viet-noi-buon-dich-thuat/20127/148150.vnplus


Tác phẩm Lolita tiếng Việt- nỗi buồn dịch thuật


"Lolita” là một tác phẩm có số phận không dễ dàng, và dù nó đã trở thành một tác phẩm kinh điển nhưng cũng chính là tác phẩm gây ra nhiều sự tranh cãi nhất trong nền văn chương thế kỷ 20.


Sở dĩ vậy vì từ nội dung đề cập đến mối quan hệ bao gồm cả sex của nhân vật chính Humbert Humbert, một người khá nhiều tuổi với một cô gái 12 tuổi tên là Dolores Haze (Lolita).


"Lolita” từng bị cấm ở nhiều quốc gia khác nhau, và chính những tranh cãi triền miên xung quanh tác phẩm này nên khi bản dịch "Lolita" tiếng Việt được ấn hành, thì đã đi kèm một chiến dịch PR, quảng cáo khá rầm rộ của nhà sách - công ty Nhã Nam.


Tuy thế, song Lolita cũng không gặp nhiều may mắn ở Việt Nam. Ngay sau khi bản dịch tiếng Việt đến với công chúng, nó lập tức nhận được nhiều phản ứng đa chiều từ phía các chuyên gia và độc giả. Và dù có những khen, chê, bênh vực...thì những xầm xì về các lỗi dịch, về lỗi hiểu sai tiếng Anh, về văn phong, ngữ pháp tiếng Việt trong bản dịch "Lolita" càng nhiều hơn buộc các chuyên gia vào cuộc.


Những sai phạm “ấu trĩ”


Rất nhiều lỗi dịch của "Lolita" đã được liệt kê, và thật đáng tiếc, có đến hàng chục lỗi nghiêm trọng nằm ngay trong lời nói đầu bản dịch. Có những lỗi khá buồn cười, thậm trí ấu trĩ như đoạn thiếu thủ đô Washington hay tự nhiên lại thừa ra một người anh họ ngay trong đoạn văn đầu tiên của lời nói đầu


Lỗi dịch này còn lặp lại một lần nữa tại chương 10, cũng do dịch giả hiểu sai về nghĩa của từ “cousin” nên đã khiến tiểu thuyết lại thừa thêm ra một người bà con nữa của McCoo. Chưa hết vì sự “lơ đãng” của dịch giả, nên nhiều câu văn thiếu đi sự nhất quán, làm cho bối cảnh bị rối rắm, khó hiểu.


Ngay ở dòng đầu tiên, chương đầu tiên cũng đã có nhiều lỗi sai dù nó chỉ có vỏn vẹn 169 chữ tiếng Anh. Nhưng đây là chương được các nhà phê bình nghiên cứu văn học và ngôn ngữ đánh giá là rất xuất sắc, thậm chí là xuất sắc nhất cuốn sách. Đó cũng là chương ngắn nhất trong 36 chương của cuốn sách. Tuy nhiên, cách hiểu của dịch giả chưa tới, hoặc có thể do quá cẩu thả của khâu biên dịch khiến những nét tinh tế của ngôn ngữ nguyên bản đã mất đi


Sách hay, dở nhờ tâm người biên dịch


Dịch thuật ở Việt Nam hiện nay là công việc khó khăn, thu nhập thấp, chỉ khoảng 100-200 đồng/ chữ. Mức thù lao vậy thì quả thật không còn nhiều người có thể theo đuổi nghề này như một cách để kiếm sống lâu dài, nếu họ không có một hậu phương vững chắc từ gia đình để tự do theo đuổi đam mê, hoặc vì một mục tiêu nào đó khácCũng có nảy sinh một thực tế là dịch giả, chỉ đứng tên còn lại thuê sinh viên dịch theo từng chương cho nhanh, rồi về lắp ghép lại.


Trong khi đó các em sinh viên chưa có nhiều vốn sống, phông văn hóa nên nhiều em sẽ chỉ dùng cách tra từ điển để hiểu nghĩa đen của từ, nhưng ý nghĩa bóng hoặc những ngữ cảnh môi trường mà nhà văn đặt hàm ý vào thì không có từ điển nào trợ giúp được.


Vấn đề là khi ghép các phần dịch, thì người đứng tên hoặc nhà xuất bản cần đọc lại nghiêm túc, để có được một “bản dịch đẹp” ít nhất về ngữ rồi nâng lên nghĩa.


Trong thời đại của máy tính và mạng Internet, của google và facebook ngày nay, thì khả năng đọc hiểu tiếng Anh nói riêng, và ngoại ngữ nói chung, không còn là độc quyền của một nhóm người nào nữa. Rất nhiều trí thức ngày nay am tường không chỉ tiếng Anh, mà còn cả văn hóa Mỹ, châu Âu, quê hương của các tác giả.


Vì thế các bản dịch dở, dịch sai, dịch loạn, sớm hay muộn cũng bị lôi ra ánh sáng, và điều này vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho các dịch giả Việt Nam, nếu họ kịp thay đổi tâm thế để phù hợp hơn với những bước tiến của xã hội./.