Ai đi lên Tây Nguyên khi về cũng mua vài ba ché rượu cần để làm quà cho người thân bởi một điều đơn giản loại rượu này không phải chỗ nào cũng chế biến được và là thứ rượu đặc sản của vùng đất này.


Có thể nói rượu cần là đồ uống thường xuyên, phổ biến của các cư dân bản địa Tây Nguyên, không những thế uống rượu cần đã trở thành phong tục, nét văn hóa đặc trưng lâu đời trong đời sống người dân nơi đây. Bởi theo quan niệm tâm linh cho rằng, rượu của họ là do Giàng (trời) bày cho cách làm, mỗi khi cúng Giàng hoặc tế lễ thần linh phải có rượu cần thì lời cầu nguyện mới linh nghiệm.



Những ché rượu cần được bày bán làm quà cho du khách.



Ðể có được ché rượu cần thơm ngon phải thực hiện qua nhiều công đoạn như chuẩn bị men, vò sành, vật liệu làm rượu... Men rượu người dân thường tự làm lấy với bí quyết dùng vài thứ lá, rễ cây trên núi để ủ men. Những thứ này cùng với củ gừng, riềng xắt nhỏ, phơi khô, giã mịn, trộn với bột gạo và vỏ trấu, đánh thành bánh. Phơi khô lần nữa, cầm trong tay cảm giác nhẹ, xốp là tốt, treo lên giàn bếp để dành dùng dần.


Ðể làm được rượu, trước tiên nấu chín nguyên liệu thường hạt bo bo, kê, gạo, bắp , sắn… rồi tãi ra để nguội. Chọn lấy một cái ché sao cho lượng vật liệu đưa vào vừa đủ. Khi đưa vào ché phải theo nguyên tắc xếp lớp, cứ một lớp nguyên liệu, men lại một lớp trấu. Sau cùng, người ta bịt kín miệng ché bằng một tàu lá chuối, ủ vài ngày là có thể dùng được. Tuy nhiên, ủ càng lâu, rượu càng có nồng độ cao. Việc trộn trấu đòi hỏi phải có tay nghề, vì trấu có tác dụng làm cho cần rượu không bị tắc khi cắm vào bình. Đến lúc uống mới đem cần cắm vào ché. Cần uống thường làm bằng cây trúc hay cây triêng chặt đem về phơi khô, rút lõi bỏ đi, dùng làm cần rượu để hút khi uống.



Những ché rượu cần sau khi bỏ nguyên liệu vào.



Ở Tây Nguyên đi vào các buôn làng hầu như nhà nào cũng có vài ché rượu cần để đãi khách đến. Khi uống rượu, chủ nhà đem ché ra mở nắp bỏ lớp lá đậy trên miệng, đổ đầy nước, để chừng nữa giờ đồng hồ cho rượu ngấm. Sau đó chủ nhà nếm trước một ngụm nhỏ xem thử rượu đạt chất lượng chưa rồi nâng cần trao cho khách. Vì rượu cần uống không rót ra ly nên khi uống người Tây Nguyên cũng có cách để biết ai có uống rượu khi cầm cần hút bằng cách ai uống xong một hơi thì rót vào đó một ca nước, người tiếp theo uống mà rót vào ca nước như vậy bị dư ra nghĩa là người trước đó uống chưa đủ lượng rượu của mình.



Khách được mời uống rượu cần.


Ngoài ra để tính công bằng về lượng rượu cho mỗi người, còn có thể dùng một cành cây gác ngang miệng ché, có nhánh cắm xuống mặt nước một đoạn chừng một phân. Khi người uống hút rượu, mực nước thấp xuống, đến đoạn đầu nhánh cây là đủ phần mình. Người Tây nguyên mời rượu tinh tế, dù cho bạn có tửu lượng kém đến đâu cũng không thể từ chối uống một hơi, nhất là khi gia chủ đã cầm sẵn ca nước trong tay, mắt nhìn khách chân thành và tha thiết.


Rượu cần rất dễ uống, có vị ngọt ngọt nhưng cái say của nó không giống cái say của bất cứ loại rượu bia nào. Chất men thơm nồng làm cho người uống lâng lâng ngay ngất, và kỳ lạ là dẫu say nhưng vẫn cứ uống được mãi đến vô tư. Uống rượu cần không chỉ là thưởng thức rượu mà còn thể hiện văn hóa giao tiếp của mỗi người với nhau khi ngồi xung quanh ché rượu.


Hoàng Anh


http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Len-Tay-Nguyen-uong-ruou-can/50585