Chuyện nhà cửa đô thị

Một ông khách nước ngoài có dịp ngồi máy bay lên thẳng bay quanh Hà Nội vài ba vòng về gặp tôi nhận xét: “Từ trên cao nhìn xuống Hà Nội ngoài mấy cái hồ đẹp và ít phố xá cũ thẳng hàng, thẳng lối ra, tôi chỉ thấy những mái nhà tôn mầu nâu đỏ bé tí tẹo chen chúc nhau, cái ra, cái vào, cái cao, cái thấp, chẳng biết gọi là gì …”.

Nhận xét đó quả không sai chút nào. Nhưng đâu phải cứ ở trên cao mới thấy thế mà đi bộ, đi xe máy qua các phố, nhất là các phố mới ta cũng đều thấy như vậy. Nhà cửa cái cao, cái thấp, cái sát vỉa hè, cài lùi vào trong, cái rộng, cái hẹp mặt tiền, cái dầy, cái mỏng, có cái cực mỏng, cực bé chỉ vài mét vuông. Vào bên trong những ngôi nhà này mới thấy một chiếc chiếu cói thông thường cũng phải gấp đôi mới rải ra được. Có những phố nhà nhà lấn vỉa hè, trông thò ra, thụt vào như hàm răng khểnh. Ít có phố nào có dãy nhà thẳng hàng và có chiều cao bằng nhau, số tầng nganh nhau mà anh xây sau bao giờ cũng cố xây cao hơn nhà anh xây trước một chút. Cao từ nền nhà trở đi tới tầng một, tầng hai… Có những nhà 8, 9 tầng ngay bên cạnh những nhà 1, 2 tầng… trông rất phản cảm. Lại có những nhà xây mặt tiền rất hiện đại với nhôm, kính màu tấm to bên cạnh những ngôi nhà cổ một hai tầng trong khá khó chịu vì nó lai căng, nó không phù hợp với không gian xung quanh. Giá như những toà nhà nhôm, kính đó ở một khu phố mới mở thì thì có vẻ thích hợp hơn.

Nhìn chung, biện pháp chia lô bé tí teo ở một số đường phố mới mở như Trần Khát Chân, Thái Hà, Thái Thịnh, Giải Phóng, Đại Cồ Việt, Cầu Giấy, Hoàng Quốc Việt… trông rát nhếch nhác, mạnh ai người lấy xây, chẳng ra kiểu cách gì, làm xấu đi bộ mặt đô thị chúng ta.

Vì không có những quy định cụ thể có tính chất luật lệ để bắt người dân xây nhà vào khuôn phép, phải xây nhà theo tỷ lệ lô đất bao nhiều phần trăm; mặt tiền phải cách mép trong vỉa hè bao nhiêu phân; độ cao của những căn nhà ở đường phố này, đường phố kia là bao nhiêu mét, và chỉ được xây mấy tầng và kiên quyết xử phạt những ai vi phạm thì chắc chắn hôm nay phố xá, nhà cửa của ta không đến nỗi như thế này. Nó sẽ đẹp và hài hoà với không gian ở từng dãy phố hơn…

Viết đến đây, tôi lại nhớ lời ông phó chủ tịch một quận lớn ở Brucxen, đồng thời cũng là chủ căn nhà cho chúng tôi thuê. Ông cho biết: “Ở khu phố chúng ta đang sống đây và các phố xung quanh, thành phố quy định mọi căn nhà phải xây lùi tính từ mép vỉa hè bên trong là 5 mét. Tại sao phải lùi 5 mét? Vì có như vậy thì mỗi khi bạn đưa ô tô ra vào hay ra khỏi gara xe của bạn không đậu chiếm hết đất vỉa hè, không ngăn cản người đi bộ đi trên vỉa hè. Ông thấy không, các căn nhà ở đây đều được phép xây dựng cao nhất là 13m50 tính từ nóc mái xuống. Cả dãy phố này không có nhà nào được xây 5 tầng, chỉ có 4 tầng là hết hạn. Cũng có những phố khi cần một điểm nhấn, chính quyền cho phép xây một vài toà nhà cao tầng, nhưng phải đúng số tầng và độ cao cho phép. Tuyệt đối không được xây sai quy hoạch và quy định…”.

Tôi thấy ở đây, nhà nào cũng phải có chút vườn nhỏ phía sau để trồng hoa, trồng cỏ. Nhiều nhà phía sau rộng rãi trồng cả cây ăn quả, và những bãi cỏ xanh mướt.

Không chỉ ở Brucxen và các thành phố khác của Vương quốc Bỉ mà ở Pari, Luân Đôn… cũng đều như vậy. Và ai đã từng tới Oasinhtơn thì đều nhận thấy Chính phủ Mỹ quy định mọi trụ sở của các bộ, ngành đều xây đơn giản giống nhau và chỉ có 5 tầng không hơn không kém.

Điều ấy ở Việt Nam mình thì khác hẳn. Cứ nhìn trụ sở mấy quận, huyện, mấy sở mới xây lên trong vòng 5 - 7 năm qua thì thấy các trụ sở ấy còn to và cao gấp mấy lần trụ sở UBND TP. Chẳng lẽ công việc của một quận, huyện, một sở lại nhiều hơn, lớn hơn của UBND TP, nên phải có trụ sở to như vậy?!