Nói thêm về chữ baba. Trong cmt trước tôi tra từ điển babylon, nó tích hợp Efremova (Russian Explanatory Dictionary) và Dahl's Russian Dictionary (1 cuốn từ lâu rất có uy tín) thì không có nghĩa cái bánh. Tuy nhiên về nhà tra cứu lại thì thấy trong Russian Wikipedia có nghĩa cái bánh: ở đây, và cụm từ pомовая баба (bánh có pha rượu rum), trong đó giải thích «Ромовая баба» (Baba Au Rhum) xuất hiện ở thế kỷ 18 nhờ công của Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755—1826), đầu bếp, nhà ẩm thực, triết gia, nhà hoạt động chính trị,... (có kèm hình cái bánh).
Tra từ điển Nga-Việt của K.M. Alikanov và những người khác thì baba có 3 nhóm nghĩa:
I: 1. bà nông dân, mụ nhà quê; 2. vợ; 3. người đàn bà, bà; mụ, con mẹ, con mụ; 4 (nói về đàn ông) đồ hèn yếu, kẻ nhu nhược
II: búa treo, búa chày,đầu búa đóng cọc; đầm
III: pомовая баба bành ngọt có pha rượu rum
Tìm trên mạng thấy trang này có ghi cả 3 từ điển: Russian Wikipedia, Efremova Russian Explanatory Dictionary và Dahl's Russian Dictionary.
Như vậy có vẻ như nghĩa cái bánh chỉ thông dụng ở Tây Âu và xuất xứ từ Pháp.
Tra từ điển Nga-Việt của K.M. Alikanov và những người khác thì baba có 3 nhóm nghĩa:
I: 1. bà nông dân, mụ nhà quê; 2. vợ; 3. người đàn bà, bà; mụ, con mẹ, con mụ; 4 (nói về đàn ông) đồ hèn yếu, kẻ nhu nhược
II: búa treo, búa chày,đầu búa đóng cọc; đầm
III: pомовая баба bành ngọt có pha rượu rum
Tìm trên mạng thấy trang này có ghi cả 3 từ điển: Russian Wikipedia, Efremova Russian Explanatory Dictionary và Dahl's Russian Dictionary.
Như vậy có vẻ như nghĩa cái bánh chỉ thông dụng ở Tây Âu và xuất xứ từ Pháp.
06:37 CH 24/05/2012
Tôi vừa đọc đoạn trả lời hộ bạn của bác Trach Lam. Tôi xin hồi đáp như sau:
Xét về logic thì thông thường 1 danh từ sẽ bao hàm các nghĩa cụ thể của cụm danh từ (+ tính từ). Chỉ ít trường hợp ngoại lệ thì nghĩa của cụm danh từ mới không nằm trong trường ngiã của danh từ chính. Lấy ví dụ tiếng Anh: fever sẽ bao hàm nghĩa của hay fever, rheumatic fever, scarlet fever, yellow fever. Hay cái từ brother ở đoạn mấy ông râu xồm xoàm gì đó từ nước chạy lên sẽ bao hàm nghĩa của elder brother và ******* brother. Như vậy тиф sẽ bao gồm nghĩa của thương hàn (брюшной тиф), sốt phát ban (сыпной тиф), và sốt hồi quy (возвратный тиф). Đấy là nói về logic. Bây giờ tôi trích từ điển tiếng Nga nhé:
Efremova (Russian Explanatory Dictionary): тиф Общее название четырех острых инфекционных заболеваний: сыпного, возвратного, брюшного тифа и паратифа.
Great Encyclopedic Glossary
(от греч. typhos - дым; помрачнение сознания)
общее название некоторых острых инфекций, сопровождающихся лихорадкой и расстройствами сознания (напр., брюшной тиф, сыпной тиф).
Dịch: Tên gọi chung của 4 bệnh truyền nhiễm cấp tính: sốt phát ban, sốt hồi quy, thương hàn và phó thương hàn.
Great Encyclopedic Glossary:
(từ tiếng Hy Lạp typhos - khói; sự tối đi của ý thức)
tên gọi một số bệnh cấp tính kèm theo sốt và sự tàn phá ý thức (ví dụ bệnh sốt phát ban, thương hàn).
Russian Wikipedia: Тиф (от др.-греч. τῦφος — дым, туман, помрачнение сознания) — собирательное название некоторых инфекционных заболеваний, сопровождающихся нарушениями психики на фоне высокой лихорадки и интоксикации.
Наиболее известны сыпной тиф, брюшной тиф и возвратный тиф.
Dịch: Tif (từ tiếng Hy Lạp cổ ... khói, sương mù sự tối đi của ý thức) tên gọi mang tính tập hợp của một số bệnh truyền nhiễm, kèm theo sự rối loạn tâm thần trên nền sốt cao và nhiễm độc.
Được biết đến nhiều nhất là sốt phát ban (сыпной тиф), thương hàn (брюшной тиф), và sốt hồi quy (возвратный тиф).
Xét về logic thì thông thường 1 danh từ sẽ bao hàm các nghĩa cụ thể của cụm danh từ (+ tính từ). Chỉ ít trường hợp ngoại lệ thì nghĩa của cụm danh từ mới không nằm trong trường ngiã của danh từ chính. Lấy ví dụ tiếng Anh: fever sẽ bao hàm nghĩa của hay fever, rheumatic fever, scarlet fever, yellow fever. Hay cái từ brother ở đoạn mấy ông râu xồm xoàm gì đó từ nước chạy lên sẽ bao hàm nghĩa của elder brother và ******* brother. Như vậy тиф sẽ bao gồm nghĩa của thương hàn (брюшной тиф), sốt phát ban (сыпной тиф), và sốt hồi quy (возвратный тиф). Đấy là nói về logic. Bây giờ tôi trích từ điển tiếng Nga nhé:
Efremova (Russian Explanatory Dictionary): тиф Общее название четырех острых инфекционных заболеваний: сыпного, возвратного, брюшного тифа и паратифа.
Great Encyclopedic Glossary
(от греч. typhos - дым; помрачнение сознания)
общее название некоторых острых инфекций, сопровождающихся лихорадкой и расстройствами сознания (напр., брюшной тиф, сыпной тиф).
Dịch: Tên gọi chung của 4 bệnh truyền nhiễm cấp tính: sốt phát ban, sốt hồi quy, thương hàn và phó thương hàn.
Great Encyclopedic Glossary:
(từ tiếng Hy Lạp typhos - khói; sự tối đi của ý thức)
tên gọi một số bệnh cấp tính kèm theo sốt và sự tàn phá ý thức (ví dụ bệnh sốt phát ban, thương hàn).
Russian Wikipedia: Тиф (от др.-греч. τῦφος — дым, туман, помрачнение сознания) — собирательное название некоторых инфекционных заболеваний, сопровождающихся нарушениями психики на фоне высокой лихорадки и интоксикации.
Наиболее известны сыпной тиф, брюшной тиф и возвратный тиф.
Dịch: Tif (từ tiếng Hy Lạp cổ ... khói, sương mù sự tối đi của ý thức) tên gọi mang tính tập hợp của một số bệnh truyền nhiễm, kèm theo sự rối loạn tâm thần trên nền sốt cao và nhiễm độc.
Được biết đến nhiều nhất là sốt phát ban (сыпной тиф), thương hàn (брюшной тиф), và sốt hồi quy (возвратный тиф).
07:30 CH 15/05/2012
Còn cây mimosa (tiếng Nga мимоза) là cây này: Mimosa. Hai cây khác thuộc chi keo (Acacia) thì tiếng Nga gọi là Акация подалириелистная (Acacia podalyriifolia) và Ака́ция серебри́стая, hoặc Акация подбелённая (Acacia dealbata)
10:48 SA 15/05/2012
Trach Lam: À mà với các bạn đang lăn tăn về căn bệnh đã khiến Annabel qua đời. Chị bạn tôi có nói rằng, trong bản tiếng Nga thì Nabokov chỉ dịch là "cô ấy chết vì bệnh sốt ở Corfu" thôi. Tức là chính bản thân Nabokov cũng không quan trọng hóa việc Annabel chết vì loại sốt nào, chỉ đơn giản là cô bị sốt nặng và qua đời.
Tr ThuyDung: Thôi thì... sốt gì cũng được, sốt rét hay sốt phát ban. Tóm lại là cô ấy chết vì bị sốt nhé. Đừng lăn tăn nhiều bác ạ.
Thực ra tiếng Nga dùng chữ тиф, cũng sát nghĩa với typhus trong tiếng Anh, nên không thể gọi là bệnh sốt được (chị bạn nào được Trach Lam tham khảo không thạo thuật ngữ y tế này). Xét về mặt logic, sốt là triệu chứng , chứ không phải là bệnh, từ sốt tiếng Nga là лихорадка.
Thuật ngữ chuyên môn gọi typhus là bệnh Rickettsia . Tham khảo:
- http://www.baomoi.com/Rickettsia-va-mot-so-benh-ly-tram-trong/82/8350948.epi
- Từ điển Bách khoa Việt Nam: chỉ các bệnh do vi khuẩn Rickettsia gây ra, có những dấu hiệu chung như: sốt có chu kì, trạng thái li bì; phát ban (không phát ban ở mặt, gan bàn tay, bàn chân); các phản ứng huyết thanh [ngưng kết với khuẩn Prôtêut (Proteus) X19; có thể gây dịch và lưu hành truyền qua người do các côn trùng đốt. Thuộc nhóm này ở Việt Nam có bệnh sốt triền sông Nhật Bản do Rickettsia tsutsugamushi và do mò đốt; bệnh sốt Rickettsia mooseri do bọ chét của chuột Xenopsylla cheopis truyền sang người (x. Bệnh sốt phát ban; Sốt phát ban).
Bệnh sốt phát ban: (tk. sốt chấy rận), bệnh Rickettsia cổ điển lây lan, thành dịch, do rận, bọ chét truyền sang người. Thời gian ủ bệnh 15 ngày. Bắt đầu đột ngột sốt cao, nổi ban (dát và đốm xuất huyết), xuất hiện các rối loạn thần kinh giống như trong bệnh thương hàn; sau khoảng 2 tuần, nếu tiến triển thuận lợi, bệnh dịu dần. Tác nhân gây bệnh là Rickettsia, có trong phân của rận, bọ chét, vào cơ thể người qua các vết xước da. Trước kỉ nguyên kháng sinh, tỉ lệ tử vong rất cao; dùng kháng sinh bệnh khỏi nhanh, tỉ lệ tử vong thấp. Dự phòng: vệ sinh sạch sẽ; diệt rận, chấy và ve; tiêm chủng cho cư dân quanh vùng có bệnh. Hiện nay trên thực tế, bệnh coi như đã được thanh toán trên phạm vi toàn thế giới, chỉ còn tồn tại lẻ tẻ ở một số vùng nghèo khổ, điều kiện ăn ở quá thiếu vệ sinh. Ở Việt Nam, có một vụ dịch lớn xảy ra năm 1944; từ 1945 đến nay không thấy xuất hiện bệnh. Xt. Bệnh Rickettsia.
Rõ ràng Từ điển Bách khoa Việt Nam có ghi rõ tên khác (= tk) của bệnh sốt phát ban là sốt chấy rận! Chị ff đã dốt lại còn tỏ ra nguy hiểm: chị ấy chê DT dịch sốt chấy rận là dùng từ thế nọ thế kia...
Còn тиф được từ điển Nga-Việt dịch là sốt, thương hàn và kèm theo các tính từ để rõ nghĩa là thương hàn (брюшной тиф), sốt phát ban (сыпной тиф), và sốt hồi quy (возвратный тиф).
Các từ điển tiếng Nga cũng giải thích rõ тиф là tên gọi chỉ 3-4 bệnh truyền nhiễm như trên.
06:22 CH 14/05/2012
Chiều cuối năm với dịch giả Dương Tường (trích)
09/01/2011 07:11
(HNM) - Lão nhà văn, dịch giả Dương Tường vừa "đi" hết hơn 600 trang sách đầy thách đố để chuyển ngữ tác phẩm "Chết chịu" của nhà văn lớn Céline (Pháp) ra tiếng Việt. Hơn 700 ngày nhọc nhằn để rồi cuối cùng rầu lòng vì đơn vị đặt hàng lại không in. Ấy thế mà người dịch giả tuổi ngoại 80 ấy lại bắt tay vào một cuộc chinh phục mới, đầy hào hứng…
Chiều cuối năm, ông chia sẻ những buồn vui với bạn đọc Hànộimới!
- Thưa nhà văn, dịch giả Dương Tường, vì sao ông nhận lời dịch "Mort à crédit" (Chết chịu) của Louis-Ferdinand Céline, một tác phẩm khó chuyển ngữ của văn học Pháp?
- Thực ra tôi nhận được đề nghị của NXB Giáo dục dịch cuốn này trong khi đã nhận lời chuyển ngữ "Lolita" cho Nhã Nam. Cũng còn chút băn khoăn không muốn làm, nhưng bởi đã qua nhiều người dịch thử mà không được và đây là sách do L'Espace (Trung tâm Văn hóa Pháp) tài trợ. Ông bạn Châu Diên của tôi - cũng là một dịch giả cự phách thử dịch một hai chương rồi bảo tôi: "Thôi, mày dịch đi, tao dịch lại phải chữa lại thì mất công lắm!". Vậy là tôi với bản tính cả nể đã nhận lời, để rồi mất đến hai năm chỉ dồn tâm lực cho cuốn này. Đáng buồn thay, khi dịch xong lại nhận được câu trả lời là không in được vì nhiều trang "sex". Mặc dù L'Espace và NXB Giáo dục đã gửi tiền thù lao dịch cho tôi. Nhưng với tôi, thù lao không quan trọng, mà cái chính là nỗi buồn về thân phận người dịch giả.
- Quả là đáng buồn khi đứa con tinh thần của mình không được khai sinh sau nhiều ngày vất vả. Song cũng qua những ngày ấy, ông hẳn có nhiều chuyện để chia sẻ với bạn đọc về tác phẩm, cũng như việc chuyển ngữ không dễ dàng này?
- Mặc dù là người chịu dịch nhiều cuốn khó, tôi cứ tưởng "Những con đường xứ Flandres" là đã tột đỉnh khó rồi, vậy mà đến cuốn này lại khó chưa từng thấy. Đây là một tác giả gây nhiều tranh cãi trong nền văn học Pháp, nhưng không ai có thể phủ nhận được vị trí hàng đầu của ông. Một bút pháp rất đặc biệt khiến Céline đứng một khoảnh riêng trong mảnh đất màu mỡ của nền văn học này. "Chết chịu" có chất tự sự, qua câu chuyện thời niên thiếu của ông để nói lên sự hỗn mang của thời đại.
Dịch "Chết chịu", tôi đã mất hai năm liền lao lực. Để hiểu Céline, tôi đã phải đọc những cuốn sách với hàng nghìn trang là "Chết chịu" nguyên bản tiếng Pháp, "Chết chịu" bản tiếng Anh, "Từ điển về Céline", "Chuyên khảo về Céline", "Toàn tập thư từ của Céline". Như tôi đã nói, Céline có bút pháp rất lạ, nhiều chữ tự tác giả nghĩ ra, không có trong từ điển nào, chỉ có qua thư từ của ông để hiểu rõ hơn. Có những ngày tôi chỉ đi được qua hai trang và ngay trong giấc ngủ, những con chữ vẫn còn ám ảnh. Nếu cuốn sách này được in, có lẽ cũng phải đến 800 trang, vì tôi bỏ thời gian làm chú thích rất kỹ.
09/01/2011 07:11
(HNM) - Lão nhà văn, dịch giả Dương Tường vừa "đi" hết hơn 600 trang sách đầy thách đố để chuyển ngữ tác phẩm "Chết chịu" của nhà văn lớn Céline (Pháp) ra tiếng Việt. Hơn 700 ngày nhọc nhằn để rồi cuối cùng rầu lòng vì đơn vị đặt hàng lại không in. Ấy thế mà người dịch giả tuổi ngoại 80 ấy lại bắt tay vào một cuộc chinh phục mới, đầy hào hứng…
Chiều cuối năm, ông chia sẻ những buồn vui với bạn đọc Hànộimới!
- Thưa nhà văn, dịch giả Dương Tường, vì sao ông nhận lời dịch "Mort à crédit" (Chết chịu) của Louis-Ferdinand Céline, một tác phẩm khó chuyển ngữ của văn học Pháp?
- Thực ra tôi nhận được đề nghị của NXB Giáo dục dịch cuốn này trong khi đã nhận lời chuyển ngữ "Lolita" cho Nhã Nam. Cũng còn chút băn khoăn không muốn làm, nhưng bởi đã qua nhiều người dịch thử mà không được và đây là sách do L'Espace (Trung tâm Văn hóa Pháp) tài trợ. Ông bạn Châu Diên của tôi - cũng là một dịch giả cự phách thử dịch một hai chương rồi bảo tôi: "Thôi, mày dịch đi, tao dịch lại phải chữa lại thì mất công lắm!". Vậy là tôi với bản tính cả nể đã nhận lời, để rồi mất đến hai năm chỉ dồn tâm lực cho cuốn này. Đáng buồn thay, khi dịch xong lại nhận được câu trả lời là không in được vì nhiều trang "sex". Mặc dù L'Espace và NXB Giáo dục đã gửi tiền thù lao dịch cho tôi. Nhưng với tôi, thù lao không quan trọng, mà cái chính là nỗi buồn về thân phận người dịch giả.
- Quả là đáng buồn khi đứa con tinh thần của mình không được khai sinh sau nhiều ngày vất vả. Song cũng qua những ngày ấy, ông hẳn có nhiều chuyện để chia sẻ với bạn đọc về tác phẩm, cũng như việc chuyển ngữ không dễ dàng này?
- Mặc dù là người chịu dịch nhiều cuốn khó, tôi cứ tưởng "Những con đường xứ Flandres" là đã tột đỉnh khó rồi, vậy mà đến cuốn này lại khó chưa từng thấy. Đây là một tác giả gây nhiều tranh cãi trong nền văn học Pháp, nhưng không ai có thể phủ nhận được vị trí hàng đầu của ông. Một bút pháp rất đặc biệt khiến Céline đứng một khoảnh riêng trong mảnh đất màu mỡ của nền văn học này. "Chết chịu" có chất tự sự, qua câu chuyện thời niên thiếu của ông để nói lên sự hỗn mang của thời đại.
Dịch "Chết chịu", tôi đã mất hai năm liền lao lực. Để hiểu Céline, tôi đã phải đọc những cuốn sách với hàng nghìn trang là "Chết chịu" nguyên bản tiếng Pháp, "Chết chịu" bản tiếng Anh, "Từ điển về Céline", "Chuyên khảo về Céline", "Toàn tập thư từ của Céline". Như tôi đã nói, Céline có bút pháp rất lạ, nhiều chữ tự tác giả nghĩ ra, không có trong từ điển nào, chỉ có qua thư từ của ông để hiểu rõ hơn. Có những ngày tôi chỉ đi được qua hai trang và ngay trong giấc ngủ, những con chữ vẫn còn ám ảnh. Nếu cuốn sách này được in, có lẽ cũng phải đến 800 trang, vì tôi bỏ thời gian làm chú thích rất kỹ.
05:01 CH 11/05/2012
t
Còn trang từ điển thì vào đây: http://www.babylon.com/free-dictionaries/Efremova_Russian_Explanatory_Dictionary/47216.html, nhấn vào chữ cái Б (chữ thứ 3 trong dãy chữ cái Nga), sau đó chọn từ баба ở dòng thứ 7 bên trái trong số 3 cột từ, sẽ hiện ra từ cần tìm.