Xe bus nhanh (BRT) trên thế giới và ở Việt Nam Submitted by bm_tinhieugt on T6, 06/17/2016 - 08:49 Xe buýt nhanh (BRT) được định nghĩa là một hệ thống vận chuyển công cộng mang lại hiệu quả về chi phí có khả năng chuyên chở hành khách an toàn và năng lực vận chuyển lớn. Hệ thống này là hệ thống vận tải công cộng rất tốt đặc biệt là cho các nước đang phát triển hiện đang thiếu vốn đầu tư vào các hệ thống đường sắt đô thị – một hệ thống được sử dụng rộng rãi ở các nước phát triển. Mục đích của hệ thống BRT là tạo ra độ an toàn, tính tiện nghi cao, phương tiện vận chuyển đạt được tốc độ cao như dịch vụ vận tải đường sắt nhưng vẫn duy trì được những đặc điểm nổi bật của xe buýt thông thường bao gồm mức giá thấp và khả năng hoạt động linh hoạt. Một hệ thống BRT cơ bản gồm có các trạm điều khiển, phương tiện vận chuyển, các loại hình dịch vụ, loại đường lưu thông, cấu trúc lộ trình, quá trình kiểm soát vé. Xe buýt nhanh BRT lần đầu xuất hiện tại thành phố Curitiba, Brazil vào năm 1974. Và cho đến nay, BRT đã được xây dựng và triển khai thành công tại hơn 130 thành phố của hơn 30 quốc gia trên toàn thế giới như : Jakarta (Indonesia), Quảng Châu, Bắc Kinh, Côn Minh, … (Trung Quốc), Seoul (Hàn Quốc), Bangkok (Thái Lan), Colombia, Brazil, Mỹ, Mexico, Hà Lan, Paris (Pháp), Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), Ở các thành phố triển khai BRT trên thế giới, bến xe buýt BRT còn được kết nối với các bãi thuê xe đạp công cộng. Theo đó, sau khi rời bến xe buýt, người dânthành phố lại có thể thuê tiếp xe đạp và đi tới điểm cần đến ở gần bến xe buýt, và chiều về lại trả xe đạp và lên xe buýt về nhà. Hệ thống BRT tại Bangkok, Thái Lan đã giúp thành phố giảm được 15% lượng khí thải CO2/ năm. Tại Bogota, Colombia, con số này là 14% . Tại Quảng Châu, hệ thống BRT kết nối các bãi xe đạp chia sẻ không chỉ giải quyết ùn tắc giao thông, mà còn mang lại cho thành phố giải thưởng " Thành phố phát triển bền vững" nhờ việc giảm thải khí CO2 vào môi trường. Các cuộc khảo sát hệ thống BRT ở một số thành phố lớn trên thế giới cho thấy, dung lượng vận chuyển của xe buýt nhanh BRT (Bus Rapid Transit) tương đương đường sắt nhẹ (LRT) và tàu điện ngầm (Metro). Trong khi số tiền đầu tư thấp hơn và thời gian thi công tuyến BRT ngắn hơn so với xây dựng tàu điện ngầm . Như vậy, xét về hiệu quả kỹ thuật và kinh tế, đầu tư các tuyến BRT là hợp lý và phù hợp cho những thành phố đông dân. Ở Việt Nam, Hà Nội là thành phố đi đầu trong việc vận dụng BRT để giải quyết bài toán giao thông công cộng. Tháng 2/2013, Sở Giao thông Vận tải Thành phố Hà Nội đã khởi công dự án xây dựng tuyến BRT đầu tiên. Cho đến nay, các hạng mục xây lắp chính của dự án đã cơ bản được hoàn thành. Cùng với đường sắt trên cao, đây sẽ là sự bổ sung hoàn hảo cho hệ thống giao thông công cộng ở thủ đô. Tuyến BRT đầu tiên đã được thí điểm xây dựng trên trục Kim Mã - Láng Hạ - Lê Văn Lương - Yên Nghĩa (Hà Đông) với chiều dài 14,7 km. Tuyến BRT này đi trên một làn đường riêng, có chiều rộng 3,5m, tách biệt với làn đường dành cho phương tiện hỗn hợp bằng một dải phân cách. Trên các BRT đều có gắn thiết bị định vị để kết nối thông tin với Trung tâm Điều hành Giao thông ở bến xe Kim Mã nhằm cập nhật, giải quyết các sự cố có thể phát sinh trên hành trình. Đèn tín hiệu tại các nút giao thông mà BRT đi qua sẽ được tích hợp với hệ thống trên xe và Trung tâm Điều hành Giao thông để ưu tiên xe buýt này đi qua. Theo dự kiến, tuyến BRT đầu tiên của Việt Nam nói chung và của Hà Nội nói riêng sẽ bắt đầu chạy thử từ tháng 6/2016, với tần suất 3-5 phút/chuyến, lưu lượng chuyên chở 90 hành khách/chuyến và tốc độ di chuyển 20-22 km/giờ. Hành khách sử dụng dịch vụ BRT sẽ có vé từ, được tự động soát vé khi vào nhà chờ và lên xe … Đây cũng là lần đầu tiên Hà Nội xuất hiện một mô hình đợi xe buýt hiện đại, sang trọng, có sự đầu tư lớn. Nhà chờ được thiết kế với bề rộng 5m và tổng diện tích 129m2. Khung mái nhà được xây dựng bằng kết cấu thép, ốp vách kính cường lực. Cốt nền nhà chờ được tôn cao để tạo độ bằng phẳng với sàn xe buýt giúp người đi xe buýt tiếp cận dễ dàng hơn. Tại đây có thiết kế đầy đủ công năng của một nhà chờ xe buýt nhanh theo chuẩn quốc tế đồng thời phù hợp với đặc thù giao thông trên các tuyến phố Hà Nội. Sau khi đưa vào khai thác, BRT sẽ trở thành một trong những loại hình giao thông công cộng quan trong của Thủ đô nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, qua đó hạn chế phương tiện cá nhân.
Xe buýt Hàn Quốc giành lại được niềm tin của người dân sau chương trình cải tổ toàn diện năm 2004
Hoạt động xe buýt Thủ đô Seoul (Hàn Quốc) được đánh giá là kiểu mẫu để nhiều nước trên thế giới học tập, nhất là phương thức cải cách, quản lý và phương châm điều hành. Mô hình "độc nhất vô nhị" Xe buýt Seoul bắt đầu được sử dụng từ những năm 1950 - 1953, đến nay đã trải qua nhiều lần cải tổ, phát triển. Nói đến cải cách vượt bậc nhất, tạo nên thành công của xe buýt Seoul ngày hôm nay phải kể tới lần tái cơ cấu từ tháng 7/2004. Khi đó, hệ thống xe buýt đang bị chia nhỏ thành các tuyến riêng biệt và do công ty tư nhân điều hành, dẫn đến nhiều tuyến đường bị chồng chéo, lòng vòng. Bên cạnh đó, Seoul đối mặt với tình trạng tắc đường, ô nhiễm, chất lượng không khí thấp, ảnh hưởng tới sức khỏe người dân đô thị. 60% người sử dụng phàn nàn xe buýt chậm giờ, tài xế đi ẩu, tai nạn... Do đó, ông Lee Myung-Bak, Thị trưởng Seoul kiên quyết cải tổ cơ cấu xe buýt toàn diện. Việc đầu tiên là cải thiện hạ tầng: Tổ chức lại hơn 400 tuyến xe buýt bằng cách chia thành các tuyến ngắn, tuyến tầm trung, dài và dùng màu đỏ, xanh, vàng, xanh lá cây để phân biệt. Nhờ đó, các tuyến đường dài, lòng vòng bị cắt bỏ và xe buýt tiếp cận được tới những khu vực vốn bị lãng quên. Hơn nữa, người dân có thể dễ dàng chuyển từ xe này sang xe khác hoặc từ xe buýt sang tàu điện ngầm, theo Korea Times. Đồng thời, thiết lập hành lang riêng dành cho buýt nhanh (BRT) và một làn ưu tiên ở giữa đường. Các làn xe buýt ở giữa đường được xây dựng ở những nơi có từ ba làn xe trở lên mỗi chiều, lưu lượng giao thông cao và tuyến đường kết nối giữa các thành phố chính bên ngoài Seoul với trung tâm Thủ đô và các trung tâm phụ cận Seoul. Tính tới năm 2014, tổng chiều dài mạng lưới đường dành riêng cho xe buýt là 115,3km, dự kiến sẽ mở rộng lên 223km trong những năm tới. Lúc này, xe buýt không còn thuộc quản lý của riêng tư nhân mà là sự kết hợp công - tư (mô hình quản lý "độc nhất vô nhị" trên thế giới). Chính quyền thành phố có quyền điều chỉnh tuyến, đảm bảo chất lượng và cải thiện dịch vụ. Một hội đồng tư vấn điều hành xe buýt được thành lập với sự tham gia của chính quyền thành phố cùng các công ty tư nhân, chịu trách nhiệm quản lý doanh thu chung và phân bổ cho các công ty dựa trên chi phí hoạt động cơ sở và lợi nhuận. Lợi nhuận từ các tuyến tốt sẽ bù đắp cho các tuyến lỗ. Bên cạnh đó, giới chức còn đưa ra chính sách khuyến khích các công ty xe buýt, cho phép tài xế nhận lương cao hơn và giảm áp lực về cạnh tranh. Nhờ đó, các tài xế không phải tìm mọi cách để tăng số chuyến. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, chi phí chuẩn bị và xây dựng ban đầu để cải tổ hệ thống xe buýt Seoul khoảng 100 triệu USD. Hiện nay, chính quyền Seoul đang chi khoảng 200 triệu USD/năm (20 USD/người) để trang trải chi phí hoạt động, bù lỗ cho hệ thống xe buýt. Chi mạnh tay để nâng cao chất lượng dịch vụ Nhờ chương trình cải cách năm 2004, mức độ phàn nàn về xe buýt giảm chỉ còn 15%; Trong khi hành khách tăng 30-40%, lợi nhuận từ đó cũng tăng cao. Theo WB, tỷ lệ tai nạn, thương vong liên quan tới xe buýt giảm khoảng 25% chỉ một năm sau cải cách. Hệ thống xe buýt Seoul đang phục vụ 28% lượng hành khách sử dụng phương tiện công cộng. Trao đổi với Báo Giao thông, bạn Lê Hương Giang, nghiên cứu sinh tại Hàn Quốc chia sẻ: “Xe buýt tại Hàn Quốc rất tiện, sạch và đẹp, không mất thời gian mua vé. Chỉ cần mua thẻ đi lại như thẻ ngân hàng là có thể di chuyển trên tất cả các phương tiện công cộng bằng cách quẹt thẻ”. Chính quyền Soeul nhận định, sở dĩ kế hoạch cải cách thành công vì tất cả sự thay đổi đều nhằm tăng chất lượng xe buýtchứ không nhằm mục đích cạnh tranh với tàu điện ngầm hay thu lợi nhuận. Ông Jang Il-jin, Cơ quan Chính sách xe buýt TP Seoul cho biết, Chính phủ xác định, không thể tránh khỏi việc hệ thống xe buýt đã, đang và sẽ tiếp tục giảm quy mô hoạt động so với tàu điện ngầm. “Vì hệ thống tàu điện ngầm Seoul cũng rất tốt nên nhu cầu đi xe buýt chắc chắn sẽ giảm. Chúng tôi hiểu điều đó. Tất cả những nỗ lực chúng tôi đang thực hiện nhằm cung cấp dịch vụ tốt cho người dân, kể cả khi nó không mang về lợi nhuận. Và chính quyền sẽ tiếp tục trợ giá để đảm bảo chất lượng xe buýt”, ông Jang nói. Ông Kang Seung-pil, GS. Khoa Kỹ thuật môi trường và dân sự, Đại học Quốc gia Seoul nhận định: “Chính phủ sẵn sàng chi mạnh cho xe buýt để người dân cảm thấy hài lòng. Song, trợ cấp càng lớn đồng nghĩa Chính phủ sẽ can thiệp sâu và giám sát nhiều. Đó chính là sự kết hợp giữa công và tư”.
Vô học!