http://vietnamnet.vn/thuhanoi/2006/11/633184/
Thư gửi Lê Vân: Sám hối cũng bộc lộ phẩm cách (tt)
PHẦN HAI: CÒN CÓ RẤT NHIỀU NGƯỜI ĐÀN BÀ PHẢI LÀM ĐẦN ÔNG
Muốn hiểu thêm mọi người đón nhận tự truyện của Lê Vân thế nào, tôi làm một cuộc phỏng vấn nhỏ với một số người thuộc thế hệ 7X, 8X, thậm chí là 6X, để lắng nghe chính tiếng nói của họ.
Người đầu tiên là một cô gái thế hệ 7X. Hỏi, cô trả lời: Càng đọc, cháu càng khó chịu. Bởi Lê Vân sống ích kỷ lắm, quá yêu mình, luôn lấy mình làm trung tâm để hành xử!
Một nhà báo đồng nghiệp trẻ của tôi thế hệ 8X thì bảo: Cháu thấy Lê Vân tự cho mình dễ tổn thương, nhưng chính Lê Vân lại làm tổn thương rất nhiều người, từ cha mẹ đến những người đàn bà phải bỏ cả vợ con theo sự quyến rũ của Lê Vân, rồi chính cô lại phụ tình. Mà Lê Vân đòi hỏi rất cao, cao lắm, cô ạ!
Một đồng nghiệp nam, thế hệ 6X thì già dặn hơn: Có thể nói những người đàn ông mà Lê Vân yêu thuộc ba môtíp rất rõ: đầu tiên là trí tuệ, thứ hai là tình dục, thứ ba là tiền.
Còn một cử nhân văn chương thế hệ 7X thì bỗ bã hơn: “Bà ấy” bị lãng quên từ lâu nên lại muốn đánh bóng, muốn “lăng xê” tên tuổi mình một lần chót mà thôi!
Tôi ngỡ ngàng vì những nhận xét này. Cứ tưởng họ đều thuộc thế hệ trẻ, dễ mở lòng, có cái nhìn khá hiện đại trong mối quan hệ con người với con người đầy phức tạp, dù không phải ai cũng buộc phải trải nghiệm cần thiết để thấu hiểu và cảm thông. Đọc hết cả phần “Yêu” mới hiểu vì sao dư luận lại phản ứng nhiều đến thế.
Chuyện tình của Lê Vân là tâm điểm thu hút bạn đọc nhất, đặc biệt với giới nữ, từ trẻ tới già. Cũng phải nói, Lê Vân dũng cảm khi tự mổ xẻ con tim “nhiều tội lỗi” của mình, như Lê Vân nói, để thanh lọc tâm hồn. Tình yêu bao giờ cũng là khát vọng, là sự ám ảnh đầy bí ẩn, quyến rũ với mọi người đàn bà.
Chả thế có câu nói rất hay: “Đàn ông, tình yêu là sự nghiệp. Đàn bà, sự nghiệp là tình yêu”. Vận câu nói ấy vào “sự nghiệp” yêu đương của Lê Vân, mới thấy Lê Vân cũng là một “kiến trúc sư” tài giỏi và may mắn.
May mắn (bởi gạt bỏ yếu tố là những mối tình “dính” toàn với những người đàn ông đều có gia đình, vợ con đàng hoàng) thì cả ba người đàn ông chính thức, theo tự truyện Lê Vân, đều là những người tình “tuyệt vời”, những người đàn ông quá “luỵ tình” và tử tế đến mức hiếm hoi. Cho dù có những tiếng nói của người trong cuộc, phản bác rằng một nửa “sự thật” đó là nói dối, thì thực hư ra sao, chỉ có con tim và lương tâm Lê Vân là tường tận, biết đâu là chân hay giả.
Phải đẹp và có sức quyến rũ, mê hoặc đàn ông đến dường nào, Lê Vân mới “lôi” được “Người ấy” ra khỏi sự ấm êm của gia đình có con ngoan, vợ đẹp và gia giáo. Mới có sức quyến rũ chàng lãng tử Việt kiều, người tình thứ hai tội nghiệp lọ mọ từ bỏ gia đình ở Canađa xa xôi, trở về Việt Nam, để rồi lại lọ mọ “trở về” với cô đơn, với đôi bàn tay trắng, mái tóc bạc trắng… Dù ở góc cạnh khác, anh bạn đồng nghiệp thế hệ 6X đã mỉm cười đầy ý nghĩa khi phân tích: “Bọn tôi là đàn ông, nên rất hiểu tâm lý đàn ông. Lê Vân cũng rất ảo tưởng về cái đẹp của mối tình với “Người ấy”. Không phải vô cớ mà “Người ấy” thuyết phục Lê Vân không nên có con. Rồi lại muốn đẩy Lê Vân đến với những người đàn ông khác, như Đặng Thái Sơn chẳng hạn, mà lúc đó Lê Vân cũng mới “chỉ nghe tên chứ có gặp mặt Đặng Thái Sơn bao giờ đâu (!)”.
Tài giỏi, bởi Lê Vân yêu người đàn ông nào cũng như “sống đi chết lại” rồi phụ tình rất nhanh, cứ bình quân sau một thập niên, mỗi cuộc tình phụ đều có những lý do, những lý lẽ biện minh đầy thuyết phục mà cũng thật “khó nói”. Kỳ tài, người đàn ông nào, kể cả “Người ấy” từng cay đắng thốt lên: “Em là con rắn độc!”, cũng sẵn sàng tha thứ cho Lê Vân, sẵn sàng đón đợi Lê Vân trở về…
Tôi không phê phán những mối tình, mà có thể là rất đẹp (ở ý nghĩa tình yêu thuần tuý) và rất may cho Lê Vân, dù ở phương diện nào. Vì đó là những người đàn ông Lê Vân gặp và chọn lựa. Nó là niềm rung cảm của con tim Lê Vân. Nhưng tôi cũng không xót xa cho Lê Vân, có tới ba đám cưới, hai đứa con, mà chưa một lần được mặc áo cưới, được ngồi xe hoa cô dâu như có tờ báo nào đó đã xót xa, bởi trong tình yêu cũng như trong cuộc đời, con người ta “gieo tính cách, gặt số phận”.
Tôi chỉ ngạc nhiên, sự thanh lọc tâm hồn qua sám hối của Lê Vân, vẫn đầy chủ quan, đầy mâu thuẫn giữa triết lý sống, quan niệm sống và hành vi sống, thành ra khó thuyết phục người đọc.
Chê trách cha, NSND Trần Tiến “diễn với đời” khiến nhiều lúc Lê Vân hổ thẹn… nhưng Lê Vân đóng kịch rất giỏi trong mối quan hệ với gia đình, với vợ của “Người ấy” theo kiểu chiến thuật “sói gửi chân”, dù Lê Vân nói rằng mình cũng xót thương chị ấy… Nhưng đấy là ở đoạn sau này, ở đoạn kết “sám hối”. Không phải ngẫu nhiên mà NSND Trần Tiến bênh vực Lê Vân khi “giành” vai Đặng Thị Huệ trong phim Đêm hội Long Trì cho con gái mình: “Các ông bà không biết, chứ Đặng Thị Huệ mới là con Lê Vân nhà tôi”. NSND Trần Tiến với cái tình và tấm lòng người cha, đánh giá cao khả năng diễn suất của con gái. Còn trong cuộc tình ngang trái với “Người ấy” qua tự truyện, qua cách đối nhân xử thế với ruột thịt, tôi “nể sợ” khả năng diễn suất và lý trí lạnh lùng của Lê Vân.
Tự cho mình là người đàn bà theo truyền thống Á Đông, nhưng cái cách Lê Vân yêu cả ba người đàn ông trong tự truyện đều rất “tây”, rất hiện đại, rất bản năng và dễ dãi.
Điều khó thuyết phục bạn đọc nhất chính là cái cớ Lê Vân từ bỏ người tình (hay người chồng thứ hai), chàng lãng tử Việt kiều tội nghiệp chắt bóp tiền bạc, dốc hết cho Lê Vân với niềm tin tưởng vô điều kiện, vì lý do: quá mệt mỏi với vai trò “đàn ông”, thèm được sống như một người đàn bà đúng nghĩa. Người đọc có quyền nghi ngờ cái lý do ấy, nguỵ biện tinh vi cho một tham vọng, một tính toán khác nhân danh tình yêu.
Có người đọc đến đây đã mỉm cười, cứ lý lẽ muốn được làm đàn bà như Lê Vân, thì số đông đàn bà, kể cả nữ trí thức trong xứ sở này chạnh lòng và tủi thân quá, vì không thể có chồng, không dám lấy chồng, bởi trong xã hội này, còn quá nhiều người đàn bà phải làm đàn ông. Dù muốn dù không, đàn bà nước Việt còn vất vả, còn phải chung vai, chung sức với chồng, với các bậc tu mi nam tử, lao động quần quật vì mưu sinh cho cuộc sống gia đình bé nhỏ của mình.
Lê Vân cũng thật chủ quan, khi cao giọng phê phán lối sống cha mẹ, lối sống phổ biến của xã hội, vì con cái nên nhiều gia đình tạo ra cuộc sống êm ấm giả tạo, coi đó là cách sống rất không văn minh. Sự phê phán ấy có lẽ đặt trên cơ sở hạnh phúc gia đình hiện có của Lê Vân với người chồng Abraham. Nhưng Lê Vân quên mất rằng, vợ chồng Lê Vân luôn phải xa cách?. Chính cái tình cảnh “xa thì háo hức, gần thì đầy đặn...” như Lê Vân tự thú, tạo cho Lê Vân cảm giác luôn sống trong tình yêu. Thử hỏi, không có sự xa cách ấy, hạnh phúc Lê Vân có bền vững không? Hay là đây đó, những vết nứt đe doạ cũng lập lờ ẩn hiện khi có lần Lê Vân nói về Abraham là người nước ngoài nên có những điều khó đồng cảm (?). Mà Lê Vân thì đòi hỏi rất cao, cao lắm.
Với cảm giác mãn nguyện bởi hạnh phúc, đoạn kết của tự truyện là đoạn Lê Vân tự tổng kết về cuộc đời, về tình yêu của chính mình, là sự sám hối cuối cùng khi thú nhận mình phụ tình với cả hai người – Nghệ thuật và Tình yêu. Nhưng đây cũng là đoạn gây nhiều phản cảm khó chịu nhất, dù mạch văn của Bùi Mai Hạnh vẫn rất đều tay, tinh tế, chặt chẽ và tỏ ra xác tín. Có cảm giác ngay cả khi sám hối, Lê Vân vẫn muốn quỳ trên thảm nhung xưng tội, và vẫn tiếp tục muốn nghe người đời xưng tụng mình, rằng mình đẹp, mình tốt, mình rộng rãi, mình có tình…
Nhưng Lê Vân ạ, sự sám hối muộn màng và đạo lý nhất mà Lê Vân cần có, đó là phải cảm ơn cha mẹ, bậc sinh thành đã cho Lê Vân sự sống, cảm ơn cái gien nghệ thuật, gia đình nghệ thuật của cha mẹ đã góp phần tạo nên danh phận Lê Vân, cảm ơn những người đàn ông, những "người tình tuyệt vời" đã yêu Lê Vân đến quên bản thân mình, cảm ơn xã hội đã ưu ái và trân trọng tài năng nghệ sĩ Lê Vân, và cuối cùng, cảm ơn sự bất hạnh và gian khó đã tạo nên bản lĩnh, nghị lực của một Lê Vân, người đàn bà đẹp...
Ở một góc độ nào đó, tự truyện Lê Vân đã thành công, khi gây ra một cơn sốt trong xã hội, với nhiều tiếng khen chê khác nhau. Dù được viết khá hay, tự truyện Lê Vân không phải là tác phẩm văn chương. Còn ở tiêu chí tự truyện phải chân thật và khách quan thì chỉ có Lê Vân mới tường tận, vì một nửa bánh mì vẫn là bánh mì còn một nửa sự thật không còn là sự thật.
Tự truyện Lê Vân cũng báo hiệu cho xã hội rồi sẽ phải làm quen với một xu hướng mới, đó là xu hướng tự truyện, hồi ký của cá nhân. Nay mai, rồi xã hội sẽ tiếp tục được nghe tự truyện của các nghệ sĩ, các nhân vật có tên tuổi. Đó là điều bình thường của một đất nước đang phát triển.
Nhưng hiện tượng tự truyện của Lê Vân lại cảnh tỉnh một điều, hãy biết tỉnh táo tự định giá trị, vị thế, cống hiến, nhân cách của mình với xã hội, bởi một khi tự truyện bước ra đời sống, đương nhiên phải chịu sự mổ xẻ, bàn luận, thậm chí “săm soi” của người đời, của nhân chứng trong mối quan hệ tổng hoà, bởi tự truyện là một sự giãi bày nhưng cũng là thông điệp cho người đang sống, cho kẻ đi sau.
Thông qua tự truyện, Lê Vân muốn sám hối, nhưng sám hối như thế nào, cũng là một sự bộc lộ phẩm cách. Lê Vân muốn thanh lọc tâm hồn mình, nhưng rất có thể, sau sự đón nhận nồng nhiệt pha chút hiếu kỳ của xã hội, Lê Vân sẽ phải ưu tư, dằn vặt, day dứt, mà cái mất hoá ra lại nhiều hơn cái được.
Kim Dung
Nếu có nói gì không đúng mong bạn bỏ qua vì mình cũng chỉ đọc chứ không hiểu rõ sự việc.