Hồ sơ cá nhân: Lim Nguyễn - Cộng Đồng Phụ Nữ Việt Nam

Cha đẻ giải thưởng Kovalevskaia bàn về một “phản...

Chào webtretho,
Câu chuyện của giáo sư Neal Koblitz phản biện một báo cáo giáo dục của viện nghiên cứu Ash, thuộc trường đại học Harvard, được truyển tải trên internet rất nhanh trong thời gian qua, từ trang web của Bộ giáo dục đến Tuần Việt Nam, qua các blog cá nhân đến các forum trong đó có webtretho. Mặc dù nội dung và kết quả của bài phản biện đó chưa thấm được đến đâu, dưới góc nhìn của những nhà phân tích giáo dục nước nhà, tới những người trực tiếp công tác và làm việc trong ngành giáo dục, thêm vào nữa là hàng chục triệu học sinh, sinh viên Việt Nam. Tuy nhiên, bài viết của giáo sư Neal Koblitz là một hiện tượng đánh dấu văn hóa Phản Biện đã bắt đấu du nhập vào Việt Nam.
Như bao nền văn hóa khác, nó đều có những tính tính cực và tiêu cực và được mọi người tiếp nhận với những hình thức,phản ứng khác nhau. Quan sát những cuộc họp ở quốc hội, hay những tranh cãi ở chợ cá, người ta có thể hình dung được mặt tích cực cũng như tiêu cực của văn hóa phản biện. Bài viết của giáo sư Neal Koblitz cũng chứa đựng cả hai ý nghĩa này, nó có tính tích cực khi giáo sư đối mặt với bài toán nan giải của nền giáo dục của Việt Nam : không đào tạo, tuyển chọn và cung cấp đủ nguồn nhân lực có năng lực và trình độ để đáp ứng với như cầu của kinh tế, và các như cầu xã hội (quản lý, hội nhập) khác. Tính tiêu cực của bài viết đó là nó không gắn liền với những con số, thống kê như trong báo cáo của viện Ash, mà phần lớn là dựa trên quá trình tiếp xúc, trải nghiệm cá nhân của tác giả. Giải pháp của bài viết không có gì mới, tuy nhiên hình thức đặt vấn đề, đối tượng đề cập và xây dựng các luận điểm, lại là một bài viết - phản biện hết sức mẫu mực. Tính mẫu mực này được thể hiện ở ba yếu tố, đó là

Nội dung

( content),

Giáo sư Neal Koblitz sử dụng chính báo cáo của một trung tâm/ trường đại học uy tin bậc nhất trên thế giới, đó là Viện Ash, của Harvard đề làm đề tài phản biện của mình. Nói về giáo dục, đưa các giải pháp cho nền giáo dục Việt Nam thì có quá nhiều các nhà phân tích, nhà sư phạm, hay nhà khoa học uy tín trong và ngoài nước tham gia bình luận, đóng góp ý kiến rồi. Tuy nhiên, sử dụng một báo cáo mới được phổ biến, và từ một trung tâm tầm cơ và có độ ảnh hưởng ( impact ) như Harvard ở Việt Nam có lẽ là xưa nay ít có. Nếu có thì không được công bố rộng rãi hay được nhiều người biết đến. Đề tài giáo dục Việt Nam đã ấm rồi, nay còn nhắc tới cả cái tên như Harvard nữa, thử hỏi sao không nóng hổi và được sự quan tâm của nhiều người chứ. Báo cáo của viện Ash sử dụng thước đo của nền giáo dục Mỹ để đánh giá về nền giáo dục của Việt Nam, thông qua các yếu tố như công bố khoa học, số lượng bằng sáng chế, số lượng và tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành và quá trình tuyển chọn sinh viên của các công ty lớn trong đó có đại gia công nghệ bán dẫn Intel, thực chất quá sáng tỏ và rõ ràng. Kết luận về một nền giáo dục bậc cao - khủng hoảng - được mọi người trải nghiệm từ lâu, và không cần đến qua báo cáo của viện Ash mới nhìn thấy. Tuy nhiên, luận điểm của giáo sư Neal Koblitz đó là thước đo giáo dục kia chỉ áp dụng cho các nước tiên tiến, và kiến luận khủng hoảng không có nghĩa là thảm hại và bỏ đi. Đằng sau hai từ Khủng hoảng giáo dục kia, vẫn còn có biết bao con người vẫn đang từng ngày xây dựng và cải thiện chất lượng giáo dục, ở đó thước đo lượng bài báo khoa học hay bằng phát minh không đánh giá hết được nỗ lực và có gắng, đồng thời tốc độ hội nhập của một quốc gia gắn liền với hai từ...chiến tranh. Giáo sư Neal Koblitz không chỉ phản biện lại báo cáo của viện Ash, mà còn đưa ra quản điểm bảo vệ những giá trị giáo dục truyền thống và ghi nhận những tiến bộ mà nền giáo dục đã đạt được sau chiến tranh và trong quá trình đổi mới, hội nhập. Với một người đã tới Việt Nam gần chục lần, lần đầu tiên cách đây 31 năm, và hiện tại vẫn tổ chức các hoạt động thúc tiến khoa học, giáo dục giữa các nước tiên tiến như Mỹ, Nga với Việt Nam, thì sự ghi nhận của giáo sư Neal Kobitz rất đáng trân trọng và cần được nhìn với con mắt tích cực chứ không hẳn là ngụy biện như những bài viết trên Tuần Việt Nam.

2. Phương thức :

Việc giáo sư Neal Koblitz dẫn dắt quá trình lịch sử, truyền thống và nhấn mạnh những giai đoạn phát triển, như thời kỳ Pháp thuộc, kháng chiến chống Mỹ, đào tạo ở Liên Xô, quá trình đổi mới và hội nhập là một chuỗi mang dáng dấp của nguyên lý Nhân - Quả chứ không đơn giản bằng việc thể hiện qua những con số cộc lốc , vài chục bài báo hay không có một bằng phát minh. Giáo sư đã khai thác hiểu biết của mình về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam qua hơn 30 năm kể từ lần đầu tiên đến Việt Nam, và qua gần chục lần sang Việt nam giảng dậy, nghiên cứu, xúc tiến khoa học. Nên việc giáo sư Neal Koblitz đả động khá nhiều đến Tác giả của báo cáo Vallely là điều có thể hiểu được. Giáo sư muốn tìm câu trả lời cho thắc mắc của mình : Tác giả báo cáo Vallely ( Thomas Vallely và Ben Wikinson) đã ở Việt Nam bao lâu ? Đã tiếp xúc và hiểu Việt Nam chưa ? Tư đó đặt câu hỏi về độ tin cậy trong báo cáo Vallely. Con số thống kê có thể rõ ràng, ai ai cũng nhìn thấy được và đọc được, nhưng người tập hợp và rút ra những kết luận - là các con số đó liệu có hiểu sử dụng đúng, đo đúng mức độ " khủng hoảng giáo dục " hay chưa ? Hay là việc dùng sai công cụ trong khi vẫn cho ra các con số tường minh nhưng lại không đày đủ. Nắm bắt điểm yếu và sơ hở của " đối phương " và tận dụng, khai thác những " vũ khí " cá nhân thông qua hiểu biết, tiếp xúc và kinh nghiệm trực tiếp của mình, là một phương thức phản biện chứ không đơn giản là lạc đề hay ngụy biện không đúng chỗ ( công kích nhóm tác giả Vallely và trường Harvard như ý kiến trên Tuần Việt Nam ). Phản biện mà không trái chiều thì sao còn gọi là phản biện ?

3. Phong cách:

Bài viết của giáo sư Neal Kobtliz mang phong cách phản biện diễn đàn, hình thành cùng với thời kỳ internet, không phải là phong cách phản biện trực tiếp và truyền thống như ở các kỳ họp quốc hội, ở một số nước tiên tiến, nên mặc dầu là phản biện nhưng được xem với góc nhìn góp ý nhiều hơn là phản đổi hay phủ nhận. Ngay cả khi không có báo cáo Vallely, giáo sư Neal Koblitz cũng đã từng viết một số bản báo cáo và góp ý cho nền khoa học, giáo dục của Việt Nam. Do vậy, phong cách phản biện mở rộng, đa chiều chứ không phủ nhận, chống đối phù hợp với môi trường hiện tại của Việt nam, nơi mà giáo sư cho rằng " thích những sự thay đổi vừa phải và giải quyết những bất đồng một cách êm thấm, sao cho không dẫn đến những dự đán áp và làm nhục đối phương."

07:04 CH 28/10/2009