Riav: chết cũng phải cho sang

Vừa qua, Riav đã gởi văn bản tố cáo 3 công ty có website nghe nhạc online là FPT, NCT và 24h đã không chịu gỡ bỏ các bản ghi của thành viên Riav trên kho nhạc của mình dù hợp đồng với Riav đã hết hạn. Các công ty này đều lên tiếng phủ nhận. Thậm chí đại diện công ty 24h cho biết tỉ lệ nhạc của Riav trong kho nhạc của các website này rất nhỏ và việc khiếu nại của Riav thực chất là cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty quản lý nghe nhạc online hơn là khiếu nại bản quyền.

Từ khi công nghệ nghe nhạc online phát triển, các công ty băng đĩa, phần lớn là thành viên Riav từ từ rơi vào tình trạng khó khăn tài chính. Điều này gần như chỉ xảy ra tại Việt Nam mà không xảy ra tại các nước lân cận như Thái Lan, Indonesia, Philipine. Trong khi các hãng băng đĩa của các nước chung quanh trở thành các nhà cung cấp nhạc số lớn mạnh trên mạng thì ở Việt Nam, tình hình diễn ra trái ngược. Chính cơ chế "giấy phép" và ưu đãi xuất bản thời bao cấp đã khiến các hãng băng đĩa không còn sức cạnh tranh khi công nghệ phát hành ca khúc thay đổi. Thời vàng son, các hãng băng đĩa trỏ đũa thần vào ca sĩ nào là ca sĩ đó nổi lên rất nhanh bởi không phải ai cũng có quyền sản xuất băng đĩa. Các hãng băng đĩa từ việc tự kinh doanh theo chức năng dần dần chuyển sang cho thuê mướn giấy phép cũng đã hái bộn tiền.

Chính cơ chế cạnh tranh bao cấp đó đã khiến các hãng băng đĩa không đủ sức mạnh khi thị trường trở thành tự do. Những năm gần đây, khi mà mỗi ca sĩ nhạc sĩ đều dễ dàng tung ca khúc lên mạng để thu về tiền tỉ nhạc chuông nhạc chờ, các hãng băng đĩa, vốn được chở che của cơ chế, không đủ sức cạnh tranh và trở nên chết dần mòn. Doanh số của 30 thành viên Riav gộp lại chưa bằng 1/20 của công ty nhạc số VNG. Quan trọng hơn, ôm lấy kho nhạc cũ xưa không còn thời thượng, số lượng nhạc của các thành viên Riav còn được nghe chỉ chiếm không đến 5% tổng kho nhạc "sống động" trên thị trường nhạc online. Cũng cùng một ca khúc nhạc xưa nhưng thị hiếu người nghe đòi hỏi ca sĩ phải làm mới, phải remix v.v... là những cái mà Riav không có để bán.

Tận dụng thế mạnh truyền thông là Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm đại diện cho tập thể các nhà sản xuất băng đĩa Việt Nam, Riav có khuynh hướng trở thành Chí phèo trong lĩnh vực bản quyền nhạc số. Đầu tiên là giành luôn cả quyền đại diện nhạc sĩ tác giả ca khúc trong khi việc này đã có Trung tâm bản quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thực hiện. Kế đó, Riav thường nhận vơ vào của mình "quyền liên quan" của bất kỳ ca khúc nào mình đã từng sản xuất. Thí dụ ca khúc "Diễm Xưa" của Trịnh Công Sơn từ nào đến giờ có khoảng 20 bản ghi khác nhau, trong đó thành viên Riav có nắm giữ vài bản ghi nhưng hễ website nào có ca khúc Diễm Xưa thì ngay lập tức Riav "kêu cứu", "tố cáo", "khiếu kiện", "đưa thanh tra vào cuộc" v.v... Hành vi Chí phèo này thành công đến nổi nhiều website nhạc online muốn được yên thân đành chấp nhận "nộp tô" cho Riav hàng tháng, tức ký một hợp đồng chung chung tuỳ website lớn nhỏ mà trả cho Riav một số tiền để được sử dụng kho nhạc của Riav. Số lượng nhiều quá, công sức so sánh, chứng minh, đối soát coi có cầm nhầm của nhau hay không đôi khi còn lớn hơn trả "tô" hàng tháng cho yên thân.

Công bằng mà nói, nhiều hãng băng đĩa như Viết Tân, Bến Thành Audio đều biết chấp nhận thời băng đĩa đã qua hoặc đều tích cực chuyển lối đi riêng, hoà mình cùng trào lưu thế giới, biến thành nhà cung cấp nội dung số trên mạng. Nội bộ Riav nhanh chóng phân hoá thành nhóm lợi ích, chủ yếu các thành viên trong Ban chấp hành. Nhiều hãng lớn bày tỏ ý định ly khai, phản đối cách phân bổ "chiến lợi phẩm" đòi được của Ban chấp hành Riav. Còn hầu hết các thành viên đều không quan tâm mấy "ông bà" ấy làm gì. Tiền đòi được sẽ phân chia một cách vô tổ chức theo sự chi phối của nhóm lợi ích trong Ban chấp hành. Đọc qua những bảng phân bổ quyền lợi kinh tế mỗi phi vụ đòi tiền thành công kiểu đó (thường được giấu nhẹm, không công khai cho tất cả thành viên, chỉ Ban chấp hành biết), nhiều người không khỏi bàng hoàng cho một Hiệp hội lợi ích nhóm.

Mọi người chắc còn nhớ vụ đòi tiền Nhạc số FPT và Nokia năm 2008 và 2009, số tiền lên đến hàng tỉ đồng (giới thạo tin cho rằng 4 đến 5 tỉ) nhưng không chứng từ chuyển tiền, không xuất hoá đơn và phiếu thu hợp lệ và các thành viên nòng cốt vui vẻ chia nhau. Tuy nhiên lâu lâu cũng có khi xui xẻo như vụ ca sĩ Mỹ Tâm kiện ngược thành viên Riav cầm nhầm bản quyền nhạc chuông nhạc chờ từ nhà mạng.

Vũ khí mà Riav sử dụng luôn luôn là "sẽ cho thanh tra bộ VHTTDL làm vụ này". Trong phát biểu trên báo Tuổi Trẻ, ông Vũ Xuân Thành ủng hộ mọi kiện tụng và tuyên bố Thanh tra sẽ sẵn sàng tham gia nói bên tố cáo có chứng cứ. Các trang web nghe nhạc lớn vốn là "người có tóc" không hề muốn dây dưa thanh tra làm chi. Thanh tra vô thì không chuyện này cũng ra chuyện khác. Nhưng nhờ đâu mà Riav lại có vũ khí sắc bén như vậy?

Giới truyền thông biết nhiều về bà TD, Phó chủ tịch thường trực Riav vốn là Giám đốc Trung tâm băng nhạc Rạng đông, được biết đến với khá nhiều tai tiếng với các vụ vi phạm trong nghề băng đĩa. Tuy nhiên ít ai biết quyền lực thực tế là do ông Chủ tịch Riav T.C.T. Vị chủ tịch này, nguyên là một thứ trưởng trong bộ VHTTDL đương nhiên là cấp trên của thanh tra Bộ. Chính cái cơ chế hội ngành nghề lại do quan chức lãnh đạo đã khiến mọi tranh chấp dân sự bị nhuốm màu quản lý nhà nước. Các vị bên thanh tra, hễ có vụ việc do cấp trên cũ đề nghị, thường khó miễn cưỡng tham gia bởi tiến hành thanh tra doanh nghiệp không bao giờ là một khúc xương cả. Ngay khi còn đương chức, ông T.C.T đã đánh gôn nhiều đến mức được bầu làm chủ tịch Hội Golf Hà nội, và kể cả hiện nay, ông vẫn ung dung chơi môn thể thao quyền quý này...

Q.N.T.T