Thật lòng tôi không hiểu, tại sao trong quan niệm của nhiều người Việt, 'nhiệm vụ' nuôi cha mẹ thường mặc định cho 1-2 đứa con (với những gia đình đông anh em) – hoặc là anh cả/ chị cả, hoặc là đứa có nhiều tài sản hơn???
Gia đình tôi là một ví dụ. Ngoại tôi sinh được 8 người con, 3 trai và 5 gái. Từ bé đến lớn, dì cả phải làm mọi việc bao gồm nuôi heo, chăn bò, trồng rau, chăm em và nghỉ học để ra đời mưu sinh. Hồi ấy, phận con nhà nghèo là thế, thường thì đứa đầu phải lo cho đứa sau. Nhưng buồn thay, sự hy sinh đó không được mẹ cha đánh giá cao, thậm chí còn coi là điều tất yếu.
Rồi chuyện gì đến cũng đến, ngoại ép dì cả đi xuất khẩu nước ngoài để kiếm thêm tiền. Dì tôi tất nhiên không muốn rời quê hương bởi dì đã có mối tình thiết tha với anh hàng xóm. Nhưng sau cùng, dì vẫn không ‘cãi’ được số phận.
Qua bên đó, dì cũng ‘hái ra tiền’- như lời ngoại tôi nói. Nhưng kể từ lúc ấy, tháng nào, ngày nào ngoại cũng gọi đòi tiền dì, khi thì cái xe đạp cho em trai út đi học, khi thì sắm con trâu mới để cày bừa. Dì càng gửi tiền, ngoại càng đòi hỏi, nhà cửa cũng dần khang trang hơn, các thiết bị nội thất cũng dần đầy đủ hơn nhưng ngoại tôi không bao giờ biết thỏa mãn.
Hình minh họa (Ảnh: Internet)
30 năm trôi qua, dì nuôi sống cả ‘dòng họ’ tôi bằng những đồng lương ít ỏi, bằng mồ hôi xương máu mà dì kiếm được. Không ai biết dì đã trải qua những gì, phải chịu đựng ra sao để gom đủ số tiền mà ngoại tôi mong muốn.
Chúng tôi chỉ biết rằng, dì sống độc thân, dì sống mệt mỏi, vì dì phải báo hiếu cho mẹ cha, lo cho em ăn học, lo tiền cưới hỏi, xây nhà cho chúng, thậm chí đến đời cháu… dì cũng phải lo. Rồi đùng một cái, dì tuyên bố không gửi tiền về nữa. Dì nói mình phá sản, đang nợ ngập đầu.
Nhận tin, ngoại tôi khóc nấc lên, không phải vì thương dì mà bởi bà lo cho những đứa con trai của bà chẳng còn ai chu cấp. Và khi nguồn thu đã cạn, anh chị em trong nhà lại đùn đẩy việc nuôi mẹ nuôi em. Ai cũng viện cớ mình khó khăn, kinh tế eo hẹp để tránh né đến cùng.
Sau những tranh cãi nhau không hồi kết, ngoại tôi đã được giao cho cậu thứ 3 - người có kinh tế vững nhất trong nhà. Nhưng ngoại ở không được lâu vì con dâu ngày nào cũng kiếm chuyện. Lần lượt, ngoại đi ở từng nhà với những đứa con khác, nhưng ở đâu cũng chẳng an yên bởi bao năm nay, họ đều mặc định rằng mình không có trách nhiệm phải nuôi mẹ.
Có lẽ phải đến những năm tháng cuối đời, ngoại tôi mới tỉnh ngộ, bà ước được gặp dì cả lần cuối trước khi tạm biệt thế gian. Nhưng từ đó đến nay, chẳng ai biết dì cả của tôi đang ở đâu làm gì, còn sống hay đã mất. Phận của người phụ nữ, cứ thế mà bèo dạt mây trôi.
Hình minh họa (Ảnh: Internet)
Mấy tháng trước, tôi có đọc một bài báo về câu chuyện cụ Bấm ở Hà Nội, cũng khá giống gia đình tôi, khi mà người con trai của cụ tên là Phú, tự nhận trách nhiệm nuôi mẹ cha, có hiếu nhất trong nhà lại chịu lời oan nghiệt.
Vì cuộc sống khó khăn, vợ chồng ông Phú từng bỏ ruộng đồng vào miền Nam buôn bán đồng nát. Hàng tháng họ gửi tiền về quê cho các con và mẹ già 83 tuổi sinh hoạt. Sau này, họ về ở trong căn nhà cấp 4 do người bố để lại.
Ngờ đâu, ông Thân (anh trai ông Phú) cùng các em đòi chia lại đất để mỗi người được hưởng một phần. Tất nhiên gia đình ông Phú không đồng ý, vậy là đôi bên xảy ra ẩu đả. Tại tòa, người mẹ già vịn vào tường, trình bày với HĐXX rằng bà sinh được 4 trai, 3 gái và ông Phú là người tử tế nhất. "Không ai nuôi, đoái hoài đến bố mẹ, chỉ có thằng Phú chăm nom chúng tôi", cụ nói.
Khi chồng bà còn sống, biết con út có hiếu nên đã di chúc để lại mảnh đất hương hỏa cho chăm sóc. Cụ Bấm cũng đồng tình với chồng. "Anh nào có trách nhiệm thì anh đó được. Còn cái đám này nào có đoái hoài gì đến mẹ già đâu", cụ buồn bã nói.
Không đồng thuận với việc chia tài sản, ông Thân phản pháo: "Mẹ tôi ở với nó nhưng sau này bà mất thì mọi việc vẫn lại đến tay tôi". Ngồi hàng ghế dưới, cụ Bấm quay mắng người con cả: "Không biết xấu hổ". Đáp lại mẹ, ông Thân nói: "Chính bà mới không biết xấu hổ".
Cụ Bấm đau lòng vì người con có hiếu nhất lại chịu tiếng oan (Ảnh: VNE)
Tôi biết ở Trung Quốc cũng có câu chuyện tương tự, về cụ ông có 3 người con trai nhưng lúc nào cũng chỉ yêu thương và gửi gắm hy vọng vào cậu con út đang làm việc ở nước ngoài. Sau này chịu không nổi áp lực của cha, anh bàn với vợ cùng giả chết, để ông nuôi cháu nội một mình.
Rất nhiều năm sau, sự việc mới vỡ lở, người cha trách con bất hiếu nhưng anh này thì quả quyết mình hành động không sai lầm. Bởi theo anh, nếu còn ‘sống’ ngày nào, cha sẽ gọi điện và hỏi tiền anh ngày đó.
Ngày xưa, khi gia đình có việc, mọi người lại đòi cậu con trai út phải đưa tiền. Vậy là anh đành gánh tất cả. Rồi đến khi mẹ già bị bệnh, vốn tưởng rằng hai anh sẽ cùng đóng góp với mình. Chẳng ngờ, họ quyết không chịu chi một đồng, để em út phải trả khoản tiền rất lớn.
Đã thế, anh này lại bị tổn thương do cha già mặc nhiên rằng, anh ở nước ngoài kiếm tiền dễ. Ông không cần hai người con trai đầu phụng dưỡng, chủ yếu muốn dựa vào cậu út mà thôi. Trong khi anh đã từng nói, ở nước ngoài cuộc sống rất khó khăn.
Có những lúc nợ nần đeo bám khiến anh vô cùng mệt mỏi, bất lực, thậm chí hoài nghi không biết mình có phải con đẻ của cha mẹ hay không? Sau cùng, anh đành giả chết để thoát khỏi cảnh bị cả họ hàng hỏi tiền. Mặc dù vậy, anh không thực sự buông tay, vẫn âm thầm gửi tiền về giúp đỡ.
Cụ ông ở Trung Quốc bị 'sốc' khi con trai giả chết (Ảnh Sohu)
Vậy mới thấy, rất nhiều bi kịch từ gia đình đều xoay quanh chuyện báo hiếu. Cùng là con trong một nhà, cùng một cha mẹ sinh ra, nhưng sự thành công và tiền bạc là do nỗ lực của bản thân mang lại. Cái mác nước ngoài đôi khi không hẳn sung sướng như nhiều người đã nghĩ, thu nhập cao đồng nghĩa với mức sống cao, tính ra dư dả không nhiều.
Báo hiếu, vốn không nên cào bằng, chia 50/50 rạch ròi nhưng ít nhất phải sòng phẳng, con cái đứa nào có nhiều cho nhiều, có ít cho ít, không có tiền thì bù đắp bằng tình cảm yêu thương. Đằng này, như một hủ tục khó bỏ, đứa nào giàu nhất buộc phải chi trả mọi thứ, rõ ràng là bất công, vì tiền là do mồ hôi đánh đổi, không phải lá rụng mùa thu.
Ngẫm nhiều người cũng thật lạ kỳ, lúc chia tài sản thì ai cũng đòi công bằng, đòi phần thiệt hơn. Nhưng đến lúc chăm sóc mẹ cha già yếu thì đùn đẩy cho người có điều kiện kinh tế nhất. Như câu chuyện của cụ Bấm nói trên là ví dụ điển hình.
Nhưng nói đi cũng phải nói lại, phụ huynh thời bây giờ nên có tư tưởng tiến bộ hơn, sinh con ra đừng mong con phụng dưỡng, hãy tự tìm cách an lạc cho mình lúc cuối đời. Nghe thì có vẻ tội nghiệp bản thân quá, bởi cha mẹ nào mà chẳng mong con chăm sóc mình lúc ốm đau.
Nhưng nếu có mong, hãy mong cho đều, đừng hy vọng vào con trai cả (chỉ vì nó là cháu đích tôn) hay đừng trông chờ vào con gái thứ (vì nó lấy được chồng giàu) bởi chính sự mong chờ ấy, vô tình gây áp lực rất lớn cho con cái, làm tổn hại đến tình cảm gia đình.
Hình minh họa (Ảnh: Internet)
Tôi biết, nhiều bậc cha mẹ hiện nay vẫn có câu cửa miệng: "Đẻ thằng con trai để sau này còn có người chống gậy". Rằng, kể cả nhiều cha mẹ trẻ, con mới 3-5 tuổi vẫn nói: "Mai này mẹ già con có nuôi mẹ không?". Rằng, "đầu tư cho con ăn học để mai này lớn kiếm tiền nuôi lại bố mẹ"…
Có quá nhiều những kỳ vọng đặt vào con cái để mai sau nó nuôi lại mình. Điều đó là không sai. Không ai sai khi chúng ta dành tất thảy những điều tốt đẹp nhất cho con cái. Nó chỉ sai nếu như tất thảy những thứ chúng ta làm chỉ là để mai sau con cái phải đáp lại mà thôi.
Bởi theo quan niệm của nhà Phật, báo hiếu là xuất phát từ tình cảm chân thành, là báo đáp “Tứ trọng ân” (bốn ân lớn nhất,) trọng đại nhất của đời người mà bất cứ ai cũng không thể nguôi quên. Báo hiếu không phải vì nghĩa vụ - bởi khi con người sống vì trách nhiệm, vì gánh nặng… thì mãi mãi, tình yêu thương chẳng thể vững bền!
Có lẽ bi kịch nhất của một gia đình, không hẳn chỉ là anh chị em đùn đẩy trách nhiệm cho nhau mà đau lòng hơn, chính mẹ cha cũng tự mặc định, đứa giàu hơn phải là đứa ‘gánh hết’. Ngẫm mà xót lắm thay!
