Bệnh cúm mùa vốn không còn xa lạ, nhưng sự tiến hóa không ngừng của virus cúm luôn là bài toán lớn đối với ngành y tế toàn cầu. Trong nửa đầu năm 2026, các ghi nhận y khoa cho thấy chủng virus này đã và đang có những biến đổi đáng chú ý, đặt ra nhiều thách thức mới trong việc phòng ngừa và điều trị.
Xem thêm tại: https://www.acare.abbott.vn/virus-cum-thay-doi-ra-sao-trong-nua-dau-nam-2026-phan-1/
1. Diễn biến mới của virus cúm từ đầu năm 2026
Theo PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa (Viện Pasteur TP.HCM), từ đầu năm 2026, chủng cúm A/H3N2 đã ghi nhận sự xuất hiện của biến thể K (J.2.4.1). Phát hiện lần đầu bởi CDC Hoa Kỳ vào tháng 8/2025, đến cuối năm 2025, biến thể này đã lan rộng ra hơn 34 quốc gia và chiếm đến 50% số ca bệnh tại châu Âu.
Sự thay đổi của biến thể K tập trung ở gen hemagglutinin — đoạn gen tạo nên các gai bề mặt giúp virus bám dính vào tế bào đường hô hấp của con người. Sự khác biệt này khiến virus dễ dàng lẩn tránh hệ miễn dịch sẵn có. Thực tế ghi nhận mùa cúm 2025–2026 có tỷ lệ mắc bệnh hô hấp cao nhất trong 30 năm qua tại Hoa Kỳ, đặc biệt gây nguy cơ nhập viện và tử vong cao ở nhóm người trên 65 tuổi. Bên cạnh đó, chủng cúm A/H1N1 cũng gia tăng các biến đổi nhỏ trên gai bề mặt gấp đôi so với mùa trước.
2. Hai cơ chế biến đổi của virus cúm
Sự thay đổi của virus cúm tuân theo quy luật chọn lọc tự nhiên với hai hình thức chính:
Biến đổi nhỏ (Antigenic drift): Khai sinh ra các đợt cúm mùa hằng năm. Khi nhân lên, virus cúm liên tục mắc sai sót nhỏ trong quá trình sao chép gen. Các "lỗi" này tích tụ dần, làm thay đổi "lớp áo" protein bên ngoài. Hệ miễn dịch từng tạo ra trước đó (qua nhiễm bệnh hoặc vắc-xin cũ) sẽ khó nhận diện virus hơn. Biến thể K đang lưu hành trong năm 2026 chính là kết quả của quá trình biến đổi nhỏ này.
Biến đổi lớn (Antigenic shift): Nguyên nhân dẫn đến các đại dịch toàn cầu (như các năm 1957, 1968, 2009). Bộ gen của virus cúm gồm 8 đoạn riêng biệt. Khi một cơ thể nhiễm đồng thời hai chủng cúm khác nhau (ví dụ: cúm người và cúm động vật), 8 đoạn gen này có thể hoán đổi để tạo ra tới 256 tổ hợp virus mới. Nếu chủng mới vừa có khả năng lây từ người sang người, vừa hoàn toàn "lạ" với miễn dịch cộng đồng, đại dịch sẽ bùng phát.
3. Khuyến cáo từ chuyên gia
Trước sự biến đổi âm thầm nhưng liên tục của virus cúm, các tổ chức y tế thế giới luôn duy trì việc giám sát chặt chẽ để cập nhật thành phần chủng virus mới vào vắc-xin. Việc tiêm phòng cúm nhắc lại hằng năm là giải pháp quan trọng và hiệu quả nhất giúp củng cố hàng rào miễn dịch, bảo vệ bản thân và gia đình trước các biến thể cúm mới xuất hiện.
