Nhiều người cho rằng thừa cân chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng, nhưng thực tế tình trạng này cũng có liên quan đến sức khỏe chuyển hóa. Đặc biệt, thừa cân và béo phì là những yếu tố nguy cơ quan trọng của đái tháo đường típ 2. Tuy nhiên, không phải cứ thừa cân là chắc chắn mắc tiểu đường, bởi nguy cơ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.
Vì sao thừa cân có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường?
Khi cơ thể tích trữ quá nhiều mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng, các mô có thể giảm đáp ứng với insulin. Tình trạng này được gọi là kháng insulin.
Insulin có nhiệm vụ giúp glucose từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ thể kháng insulin, glucose khó được sử dụng hiệu quả và tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để đáp ứng.
Nếu tình trạng này kéo dài, khả năng sản xuất insulin của tuyến tụy có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể. Khi đó, đường huyết có thể tăng và nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường típ 2 cũng cao hơn.
Không phải cứ thừa cân là sẽ mắc tiểu đường
Đây là điều cần hiểu rõ.
Thừa cân là một yếu tố nguy cơ, không phải nguyên nhân duy nhất. Một người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc đái tháo đường nếu có các yếu tố nguy cơ khác như:
- Tiền sử gia đình mắc đái tháo đường.
- Ít vận động.
- Tuổi cao.
- Chế độ ăn uống chưa hợp lý.
- Từng mắc đái tháo đường thai kỳ.
- Một số tình trạng sức khỏe liên quan đến chuyển hóa.
Ngược lại, không phải tất cả người thừa cân đều phát triển thành tiểu đường.
Vì vậy, nguy cơ cần được đánh giá dựa trên tổng thể sức khỏe và các yếu tố liên quan, thay vì chỉ nhìn vào cân nặng.
Mỡ bụng có đáng lưu ý hơn không?
Không chỉ cân nặng, vị trí tích tụ mỡ cũng là vấn đề cần quan tâm.
Mỡ tích tụ nhiều quanh vùng bụng có liên quan đến nguy cơ rối loạn chuyển hóa và kháng insulin. Vì vậy, một người có cân nặng không quá cao nhưng vòng eo lớn vẫn có thể cần chú ý đến sức khỏe chuyển hóa.
Thay vì chỉ tập trung vào con số trên cân, nên kết hợp đánh giá cân nặng, vòng eo, chế độ ăn, mức độ vận động và các yếu tố nguy cơ khác.
Làm gì để giảm nguy cơ?
Nếu đang thừa cân, không nhất thiết phải đặt mục tiêu giảm cân quá nhanh. Những thay đổi nhỏ nhưng duy trì đều đặn có thể có ý nghĩa đối với sức khỏe.
Bạn có thể bắt đầu bằng cách:
- Tăng cường vận động phù hợp với thể trạng.
- Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng.
- Kiểm soát khẩu phần ăn.
- Tăng rau và thực phẩm giàu chất xơ.
- Hạn chế ngồi lâu.
- Duy trì giấc ngủ và lối sống hợp lý.
- Kiểm tra đường huyết nếu thuộc nhóm nguy cơ.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về các yếu tố liên quan đến bệnh, bạn có thể tham khảo nguyên nhân gây ra bệnh đái tháo đường.
Khi nào nên kiểm tra đường huyết?
Người thừa cân, đặc biệt khi đi kèm tiền sử gia đình mắc tiểu đường, ít vận động hoặc các yếu tố nguy cơ khác, nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế về việc kiểm tra đường huyết.
Không nên chỉ chờ đến khi xuất hiện các biểu hiện như khát nhiều, đi tiểu nhiều hoặc sụt cân mới kiểm tra, bởi đái tháo đường típ 2 có thể diễn tiến trong thời gian dài mà triệu chứng không rõ ràng.
Kết luận
Thừa cân có liên quan đến nguy cơ đái tháo đường típ 2, đặc biệt khi lượng mỡ dư thừa đi kèm tình trạng kháng insulin. Tuy nhiên, thừa cân không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh. Duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, ăn uống cân bằng và kiểm tra đường huyết khi có nguy cơ là những việc có thể chủ động thực hiện để bảo vệ sức khỏe chuyển hóa.
