Người Việt Nam có Tiết Thanh minh là một dịp truyền thống để con cháu nhớ đến ông bà tổ tiên, đi thăm mộ và cải tạo lại phần mộ (nếu cần).
Trước hết, cần biết Tiết Thanh minh năm 2026 là vào ngày nào và kéo dài bao lâu.
Căn cứ theo lịch vạn niên, Tết Thanh minh năm 2026 rơi vào Chủ nhật, ngày 5 tháng 4 dương lịch, tức khoảng ngày 18 tháng 2 âm lịch.
Tiết Thanh minh năm 2026 sẽ kéo dài khoảng 15 - 16 ngày, từ ngày 5/4 đến khoảng ngày 20/4 dương lịch.
Đây là khoảng thời gian thời tiết trong lành, thuận lợi cho các hoạt động tảo mộ, tưởng nhớ tổ tiên và chăm sóc phần mộ gia đình theo truyền thống lâu đời của người Việt.
Ngày đầu tiên của tiết Thanh minh được gọi là Tết Thanh minh. Đây là dịp để người dân Việt Nam thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, ông bà bằng cách đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ, và bày biện lễ vật cúng giỗ.
5 đối tượng không nên đi tảo mộ tiết Thanh minh
Chuyên gia phong thủy cho rằng, ở các nghĩa trang lớn, hay nghĩa trang dòng họ đều có nhiều trường khí xấu ảnh hưởng tới sức khỏe. Vì vậy những người dưới đây được khuyên không nên đi tảo mộ tiết Thanh minh:
- Tất cả phụ nữ có thai
Trong mỗi gia đình, phụ nữ mang thai được xem như viên ngọc quý, là hiện thân của hy vọng và tương lai khi mang trong mình một sinh linh bé nhỏ. Tuy nhiên, khi Thanh minh đến, việc đi tảo mộ thường diễn ra ngoài trời, tại những vùng đồi núi hẻo lánh với đường sá gập ghềnh, ẩn chứa nhiều rủi ro. Không chỉ vậy, không khí trang nghiêm, tĩnh lặng nơi nghĩa trang có thể khiến người mẹ dễ xúc động, ảnh hưởng không tốt đến thai nhi. Vì thế, để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé, tránh những tai nạn đáng tiếc, phụ nữ mang thai thường được khuyên ở nhà, giữ gìn sự an lành cho bản thân và đứa trẻ sắp chào đời.
- Phụ nữ khi đến 'chu kỳ' hàng tháng
Theo quan niệm dân gian, phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt nên hạn chế hoặc không nên đi tảo mộ. Lý do chủ yếu xuất phát từ việc sức đề kháng yếu dễ nhiễm khí lạnh, âm khí từ nghĩa trang, ảnh hưởng sức khỏe, cùng quan niệm tâm linh về sự kiêng kỵ nơi tôn nghiêm.
- Trẻ nhỏ dưới 6 tuổi
Những đứa trẻ dưới 6 tuổi, với tâm hồn trong trẻo và ngây thơ, chưa thể hiểu được ý nghĩa của sinh tử, biệt ly. Đưa các em đến nghĩa trang – nơi không gian lạ lẫm, bầu không khí trầm buồn – có thể khiến chúng hoảng sợ, bất an, thậm chí khóc lóc không ngừng. Hơn nữa, nghĩa trang thường đông đúc, ồn ào, nguy cơ trẻ lạc mất hoặc gặp chuyện không hay là điều khó tránh. Vì vậy, để bảo vệ tâm hồn non nớt và sức khỏe của con trẻ, cha mẹ nên để các bé ở nhà, tránh những ký ức không vui có thể in sâu trong lòng chúng.
- Người già yếu, người đau ốm bệnh tật, sức khỏe không tốt...
Với những cụ ông, cụ bà đã lớn tuổi và sức khỏe suy giảm, việc tham gia tảo mộ là một thử thách lớn cả về thể chất lẫn tinh thần. Nếu đường đến nghĩa trang quá trắc trở, thời tiết thất thường có thể khiến các cụ mệt mỏi, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Chưa kể, cảm xúc khi đối diện với phần mộ tổ tiên dễ làm các cụ xúc động mạnh, ảnh hưởng đến tâm lý và sức khỏe. Vì lòng hiếu thảo và sự quan tâm, con cháu thường thay mặt các cụ thực hiện nghi lễ, để người lớn tuổi được nghỉ ngơi, tránh những tổn hại không đáng có.
- Chàng rể mới cưới (theo phong tục một số nơi)
Ở một số vùng miền có tập tục rằng chàng rể mới cưới không nên tham gia tảo mộ nhà vợ trong năm đầu hôn lễ. Quan niệm này bắt nguồn từ tư duy cổ xưa, khi người ta cho rằng chàng rể mới vẫn là "người ngoài", chưa hòa nhập hoàn toàn vào tình cảm gia đình bên vợ. Việc để anh ấy sớm tham gia nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên nhà vợ có thể bị xem là thiếu tôn kính, thậm chí làm phật lòng linh hồn người đã khuất.
Những việc nên làm khi đi tảo mộ thường bao gồm:
- Dọn sạch sẽ, phong quang xung quanh mộ phần. Nhổ cây cỏ dại mọc quá cao trên mặt mộ, phát quang bụi rậm, đắp bồi thêm đất, trồng thêm hoa tươi, quét dọn tứ phía sạch sẽ… Nếu là mộ đất có thể đắp nấm cho tròn đầy, rẫy hết cây cỏ dại mọc trùm lên mộ để giảm bớt nạn rắn, chuột đào hang, làm tổ.
- Quan sát phần mộ, nếu thấy mộ nứt (nhất là mộ vùng trũng, thấp), hoặc có hiện tượng bị con vật đào hang, đào lỗ thì cần cải tạo sớm.
- Bát hương, chén nước, lọ hoa có nứt vỡ thì sắm lại.
- Kiểm tra xem có nước chảy vào phần mộ không. Những ngôi mộ táng ở đồng ruộng cũng cần kiểm tra xem vụ đông xuân vừa qua cày bừa, xới đất có va chạm hay vứt cành cây, cỏ rác... vào mộ phần nhà mình không.
- Khi thắp hương cho thân quyến hãy thắp hương cho các mộ lân cận (nếu có thể), cầu nguyện, hồi hướng cho những vong linh sớm được siêu thoát.
- Các v.ong l.inh ở nghĩa trang cần niệm Phật nhất, chỉ cần niệm 6 chữ "Nam mô A di đà Phật" cũng làm vong linh nhẹ nhàng, bớt đau khổ rất nhiều rồi.
Nên sắm lễ tảo mộ như thế nào cho phù hợp
Lễ tảo mộ tùy tâm, nhưng chỉ cần hương hoa, oản quả, trầu cau, một ít vàng mã. Mâm cỗ chay hay mặn (tùy nhà), mọi thứ nên bày biện đẹp mắt, nhưng không đặt trực tiếp ở mộ phần, mà chỉ đặt ở ban thờ Thần linh.
Tuỳ gia chủ có thể cúng vàng mã hoặc không, nhưng không nên dùng nhiều vì lãng phí và ô nhiễm môi trường.
Tất cả đồ lễ phải bày biện gọn gàng, nếu có bàn kê, mâm đỡ sẽ thêm trang nghiêm. Tùy điều kiện gia chủ mà thêm bớt lễ vật, nhưng quan trọng nhất là lòng thành tâm tưởng nhớ tới ông bà, tổ tiên.
Theo quan điểm của Chuyên gia Phong thủy, nơi mộ phần không nên sắm lễ lớn bởi các vong linh xung quanh có thể quấy nhiễu. Các con cháu muốn dâng cúng gia tiên thì lễ Thanh minh xong mời các cụ về nhà ăn cỗ, rồi muốn cúng gì thì mới cúng.
Tùy theo phong tục địa phương mà có điều chỉnh phù hợp, nhưng khuyên người dân tránh dâng cúng những đồ sát sinh trong tiết Thanh minh. Về cơ bản, người dân cần hiểu đây là dịp để bày tỏ lòng thành kính, quan tâm đến những người đã khuất trong gia đình, dòng tộc.