Không có gì ngạc nhiên khi năm 2019, HipHop lại trở thành thể loại âm nhạc được yêu thích nhất trên hầu hết các bảng xếp hạng, thậm chí vượt qua cả Rock. Trong vòng hơn 40 năm qua, HipHop đã vô hình tạo ra một nền văn hóa tự do dành cho giới trẻ trên khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, ở một số quốc gia, HipHop vẫn phải đối mặt với sự kiểm duyệt gắt gao, nơi tự do ngôn luận được coi là mối đe dọa, bị gán ghép là suy đồi đạo đức công cộng. Tại đây, các nghệ sĩ underground đã tạo ra các cuộc tranh luận, họ huy động các nhóm, hội, và thách thức nhà chức trách bằng những lời nói khiêu khích nhằm kích hoạt điểm sáng trong trí óc người nghe.


Những quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Nga và Tanzania là một số trong nhiều ví dụ khi chính phủ thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt để hạn chế việc biểu hiện sự tự do, nhưng khi các nghệ sĩ kịch liệt chống lại họ THEO CÁCH CỦA MÌNH, các MC trở thành lực lượng đằng sau các cuộc biểu tình vừa là một công cụ hữu hiệu để thúc đẩy sự BÀY TỎ của giới trẻ đối với nhà cầm quyền.

hình ảnh


Trước tiên mình xin nói qua điều này. Như hầu hết các bạn đều biết, HipHop xuất hiện trên đường phố South-Bronx ở Hoa Kỳ trong khoảng thập niên 70. Khoảng thời gian đó, theo thông tin ghi nhận, South-Bronx dường như đang dần bị chính phủ bỏ rơi. Như một cách phản ứng với các điều kiện kinh tế, xã hội, thất nghiệp và nghèo đói, nơi này vô tình nơi này trở thành nơi khai sinh của HipHop, một phong trào kháng chiến chống lại sự tắc trách của giới cầm quyền.


Một hình thức nghệ thuật, văn hóa với bốn yếu tố chính: Rap, DJ, Break-Dance và Graffiti, tất cả tồn tại nhằm cho phép các nghệ sĩ tối đa hóa việc thể hiện khả năng cá nhân của mình. Tại điểm khởi đầu đó, Dj Kool Herc, người được biết đến với tư cách là cha đẻ của HipHop, ông đã biểu diễn tại các công viên, bãi đất trống với hai con máy turntables để tạo ra các vòng lặp, thời gian sau ông mời thêm một người bạn của mình là Coke La Rock đến để dẫn chương trình (MC), và đây chính là sự đánh dấu của nhạc rap như chúng ta đang biết hiện nay


Mặc dù vậy, giới trẻ hiện nay vẫn thường bị lẫn lộn giữa hai khái niệm, Rap và HipHop. Theo lời của KRS-One đã nói: “Rap là thứ chúng tôi làm, còn HipHop là thứ chúng tôi sống”. Ở đây chúng ta có thể hiểu đơn giản nhất, HipHop là cách chúng ta thể hiện, cách chúng ta sống, cách chúng ta tạo nên sự khác biệt. Đó là về mặt vô hình trong văn hóa, tuy nhiên trong 4 yếu tố hữu hình thì Rap vẫn là yếu tố đứng đầu. Vậy điều gì giải thích cho sự thành công của nó? Như một sức mạnh tiềm ẩn, HipHop có tác dụng thu hẹp khoảng cách và kết nối mọi người lại với nhau. Và với Rap, thông qua việc kể lại những câu chuyện cá nhân, nó mô tả nỗi sợ hãi và cả sự hy vọng, hy vọng khao khát tiến bộ, tự do và có cơ hội cải thiện điều kiện sống của mình. Vâng, và đây chính là lý do tại sao nhạc Rap có thể chạm đến trái tim của hầu hết mọi người. Những cú punch sâu sắc, nhịp nhàng, sự thẳng thắn và với bản chất đối đầu, tự do của nó đã thôi thúc người nghe chú ý


Trở lại vấn đề chính, HipHop được tạo ra bởi các thanh niên da đen ở Mỹ để đối phó với những bất công trong thời đại của họ. Kể từ đó, hiện tượng này đã được giới trẻ quốc tế lựa chọn để thúc đẩy các quyền dân sự, đặc biệt là ở những nơi thiếu nó. Chẳng hạn như Trung Quốc, Thái Lan, Tanzania, Nga, và một số quốc gia khác, họ kiểm duyệt tất cả, không chỉ kiểm soát lời nói của công dân mà còn cả chất lượng cuộc sống của họ. Những bất ổn trên đã buộc các nhà hoạt động trẻ tuổi phải tìm kiếm các công cụ lớn hơn để đấu tranh cho sự ổn định cho thế hệ sau của mình.

hình ảnh


Đầu tiên là tại Trung Quốc, trong tháng 1 năm 2018. Chính phủ Đại Lục ra thông báo rằng sẽ chặn hầu hết các sản phẩm âm nhạc mang tư tưởng kích động, và cả những nghệ sĩ để lộ quá nhiều hình xăm trong MV vì họ cho rằng những thứ trên là suy đồi đạo đức. Như một rapper được biết đến với cái tên GAI, một trong những underground rapper đi đầu trong trường phái gangsta rap, và political hiphop. Anh thường dùng hình ảnh của những bộ phim như Thủy Hử, hay thấy dạng phim phản Thanh phục Minh để làm chủ đề trong những sản phẩm của mình, anh có gần bốn triệu người theo dõi trên Weibo. Trong năm 2018, Gai bất ngờ vắng mặt trong buổi phát sóng của một chương trình thực tế nổi tiếng ‘Singer’, anh bị chính phủ cấm diễn trong một thời gian, một số sản phẩm âm nhạc mang ca từ sắc sảo có lượt view lên đến hàng triệu của anh đột nhiên bị xóa.


Đây là một dấu hiệu cho thấy HipHop tại Đại Lục sẽ bị bóp méo, một trong nhiều ý kiến trên Weibo đã bình luận: “Với một số rapper rác rưởi, ca từ chã đâu vào đâu thì được phát hàng ngày. Còn đây, tinh thần cốt lõi của hiphop mang ý nghĩa tích cực vừa xuất hiện và bây giờ nó đang bị cấm một cách khốn nạn. Đây không phải là hồi quy văn hóa sao?”


Có lẽ chính phủ Trung Quốc phần nào cũng nhìn ra được sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Hiphop đối với giới trẻ. Năm 2017, xuất hiện một chương trình mang tên “The Rap of China”, một cuộc thi giữa các rapper Trung Quốc, kết thúc mùa đầu tiên mà nó đã tích được hơn 3 tỷ lượt xem trên internet. Trong chương trình này, khẩu hiệu chúng ta được biết là “content – code for pro-party propaganda – in the media and arts” (Google dịch đi)


Tiếp đến là Thái Lan, trong năm nay (2019), tại quốc gia này đã có một sự hồi sinh của các cuộc biểu tình tự do ngôn luận, đặc biệt là dự đoán về cuộc bầu cử tháng 3 năm 2019 đánh dấu cuộc bầu cử đầu tiên kể từ cuộc đảo chính quân sự Thái Lan 2014. Dưới thời nhà độc tài Prayuth Chan-Ocha, tất cả các hình thức bất đồng chính trị đã bị im lặng và sự kiểm duyệt nghiêm ngặt phải trả giá bằng quyền công dân. Gần đây, văn hóa HipHop trở thành một công cụ để đảm bảo mọi người đều có thể tự do thể hiện tư tưởng, những thanh niên trẻ tuổi biểu tình trên đường phố, vẽ graffiti, nhưng trong tất cả các hình thức thì rap vẫn là thứ có tác động lớn nhất. Vào tháng 10 năm 2018, một nhóm có tên là ‘Rap Against Dictatorship’ (RAD) đã phát hành một mv mang tên ‘Prathet Ku Mee’, có nghĩa là “Tố cáo việc kiểm duyệt cực đoan”. MV trên đã thu hút hơn 70 triệu lượt xem, điều này đã khẳng định với mọi người rằng sự lan truyền của phong trào HipHop mạnh mẽ và phát triển đến cỡ nào.


Cũng tại Thái Lan, Elevenfinger, một cậu nhóc 17 tuổi, đã tập hợp các bạn trong lớp của mình để làm một bài rap lên án hệ thống giáo dục, cậu giải thích rằng hệ thống giáo dục không dạy sinh viên dám bày tỏ ý kiến , thay vào đó họ dạy họ phải tuân theo. Sau cuộc biểu tình trong lớp học và video YouTube nổi tiếng, chính phủ đã phải đối mặt với sự phản đối và phản ứng dữ dội ngày càng tăng. Dựa lưng vào tường, nhà nước không còn cách nào khác là phải đáp lại.


Thật ra thì ban đầu, chính phủ Thái Lan đã đưa ra lời đe dọa bắt giữ các nghệ sĩ, nhưng khi chứng kiến phản ứng áp đảo của RAD, họ đã quyết định hợp tác với HipHop để thu hút giới trẻ. Một tuần sau khi ra RAD ra mắt ca khúc ‘Prathet Ku Mee’, phía chính phủ đã đứng sau để cho một số rapper ra mắt ca khúc mang tên ‘Thailand 4.0’. MV như một lời tuyên bố rằng, họ biết cách tốt nhất để thúc đẩy nền kinh tế của đất nước, lyrics bài hát đưa ra một câu hỏi, đối với một nhà nước bị chỉ trích vì không dạy cho sinh viên của mình có thể tự do bày tỏ quan điểm, mọi người phải tự hỏi kiến thức. Vậy sự sáng tạo và tiến bộ có ý nghĩa gì đối với chính phủ, 60.000 lượt dislikes trong số bốn triệu lượt xem đã nói ra tất cả.


Ở Nga cũng là một ví dụ khác về một nhà nước cưỡng chế việc đấu tranh trong HipHop. Vào tháng 11 năm 2018, các nhà chức trách đã buộc rapper Husky phải hủy bỏ buổi biểu diễn của mình, vì đã có lời nói có thể là không mấy dễ nghe đối với phía thực thi pháp luật, Husky sau đó đã bị bắt giam 2 tuần với lý do côn đồ, nhưng sau đó các cáo buộc đã được loại bỏ. Tổng thống Putin cũng đã lên tiếng giải thích rằng nhạc Rap là thể loại tiêu cực, chỉ nói về tình dục , ma túy và các cuộc biểu tình, gây bạo loạn, do đó buổi biểu diễn của Husky đã phải bị hủy vì nó thúc đẩy sự vô đạo đức. Tuy nhiên theo như mình tìm hiểu để đối chiếu, Husky là một trong những nghệ sĩ thể hiện lập trường như một nhà hoạt động xã hội trong âm nhạc của mình, ví dụ như trong bài hát ‘Седьмое октября’ (7 tháng 10), ( Đây cũng là sinh nhật của Putin), tại đây anh kể câu chuyện về một vị vua thích ăn uống trong khi người dân của ông sắp chết đói. Husky rõ ràng đang chỉ trích Putin và việc không hành động trong việc giải quyết nghèo đói. Các bài hát của Husky chủ yếu đề cập đến các chủ đề như nạn đói, nghèo đói và bạo lực, vì vậy các rapper như Husky, người bày tỏ những suy nghĩ, trải nghiệm của mình đã nhanh chóng tìm thấy thành công lớn trong tâm trí giới trẻ và không có gì ngạc nhiên khi họ lại bị cấm đoán


Việc Husky bị bắt cũng đã gây ra những cuộc tranh luận trên toàn quốc về tương lai của tự do ngôn luận. Aleksey Anatolyevich Navalnyy (một luật sư, và cũng là một nhà hoạt động chính trị) cũng đã đứng ra nói ra suy nghĩ của mình, lý do tại sao chính phủ hủy bỏ show của Husky?: “Họ sợ nó sẽ trở thành một làn sóng cho tự do ngôn luận và sáng tạo.” Sau khi Husky được thả, anh đã tổ chức một buổi biểu diễn miễn phí, và tại đây anh đã nói: “Tôi sẽ hát nhạc của tôi, âm nhạc trung thực nhất của tôi”. Sau những phản hồi như vậy, chính ông Putin đã giải thích rằng sẽ không còn nỗ lực bãi bỏ HipHop nữa, thay vào đó chính phủ sẽ tập trung giúp HipHop phát triển tại Nga. Husky cũng đưa ra lý luận rằng: “Nếu không thể ngăn chặn điều gì đó, thì đương nhiên các người phải buông nó ra, nhưng làm ơn, đừng cố bóp méo thứ văn hóa của chúng tôi”.


So với những trường hợp trên, thì tại Tanzania thể hiện một sự tương phản thú vị. Bất chấp nỗ lực của các nghệ sĩ HipHop để tạo ra một không gian cho các nhà phê bình chính trị và xã hội, nó vẫn chưa đạt được mức độ thành công như Thái Lan và Nga . Vào năm 2017, rapper, Nay wa Mitego, đã bị buộc tội vì đã hát lời xúc phạm với chính quyền. Ca khúc của Wa Mitego, như một cuộc nói chuyện trực tiếp với Tổng thống Mugufuli: “Ông là người như thế nào? Ông không muốn lắng nghe. Ông không muốn bị chỉ trích”. Kể từ khi Nay Wa Mitego bị bắt giữ, chính phủ chỉ tăng mức độ kiểm duyệt chứ không hề giảm hay hướng đến việc thương mại hóa, hay tuyên truyền nhờ vào nhạc Rap


Điều đặc biệt về HipHop ở Tanzania, hay còn được gọi bằng tiếng địa phương là ‘Bongo Flava’, họ đã mang Hiphop của Mỹ và tạo nên cái màu rất riêng của quốc gia họ. Và tại Tanzania, một quốc gia Đông Phi, những rapper tại đây đều là những nhà giáo dục khi họ thường xuyên tạo ra âm nhạc dạy cho những người cậu bé, những người nghèo và những người ít học về tình trạng thất nghiệp, tham nhũng, sự khác biệt về giai cấp,vv….vv. HipHop mặt khác, theo một góc nhìn nó như cung cấp cho mỗi nghệ sĩ một mục đích và trao quyền cho cho họ có thể nói ra, bày tỏ ý kiến của mình đối với mọi người


Mặc dù các nghệ sĩ người tại đây đang phải đối mặt với sự kiểm duyệt ngày càng nghiêm ngặt khiến việc lan truyền thông điệp giáo dục của họ trở nên khó khăn hơn, họ tìm mọi cách để tránh các tổ chức nhà nước thông qua nhiều cách. Thành công của họ được củng cố bởi nhiều nhà hoạt động và lãnh đạo phe đối lập, họ mang HipHop của quốc gia họ là ‘Bonga Flava’ ra nước ngoài . Trường hợp của Tanzania cho thấy sức mạnh của HipHop có thể là đa chiều, trực tiếp hoặc gián tiếp, nhưng dù sao cũng có hiệu quả trong mục đích cuối cùng của nó.


Nhưng không riêng gì những quốc gia trên, thậm chí tại nơi sinh ra nó là Hoa Kỳ đôi khi nó vẫn trở thành công cụ cho các đảng phái. Họ dùng Rap để bôi nhọ, hạ danh dự của những tổ chức chính trị đối lập


Tóm lại, những quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan và Nga chứng minh rằng rất khó để ngăn chặn phong trào HipHop vì khả năng đoàn kết và huy động. Còn về chính phủ Tanzania, họ cho chúng ta thấy nếu họ thích bóp nghẹt HipHop, thì những hành động này đều vô ích vì các rapper vẫn sẽ có cách mang ca từ của mình đến với người nghe, THEO NHIỀU CÁCH. Cũng như J.Cole đã nói: “Don’t let ’em take control, Don’t let ’em taint your soul/ If you ain’t aim too high, Then you aim too low”.


*Thông tin bài viết được sưu tầm, đối chiếu trên nhiều nguồn


#SựĐấuTranhCủaHiphop #PoliticalHiphop #ConsciousHiphop #HiphopViệt #RapViệt


- Tomura -