Bệnh viêm màng não chủ yêu là do virut, nhưng gần đây Bệnh viện nhi TW cùng lúc tiếp nhận 4 bệnh nhân bị viêm màng não do giun lươn. Bệnh không được chẩn đoán đúng sẽ dẫn đến tử vong.


2 ngày 4 bé nhập viện


Bé Hoàng Giang H.,8 tuổi (xã Hùng Vương, thị xã Phú Thọ) được cấp cứu tại bệnh viện nhi TW ngày 26/7/2008 trong tình trạng sốt cao, đau đầu, nôn, liệt chân…Các bác sĩ chẩn đoán, cháu bị viêm màng não.


Trong khi đang điều trị tích cực theo phác đồ viêm màng não thông thường cho H chưa có biến chuyển thì ngay sau đó, ngày 27-28, liên tiếp 3 bệnh nhân khác (2 em cùng địa chỉ trên) cũng nhập viện với triệu chứng tương tự. PGS.TS. Phạm nhật An, trưởng khoa truyền nhiễm, bệnh viện nhi TW cho biết, dấu hiệu viên não của các cháu hoàn toàn như viêm não do virut, không có biểu hiện gì khác thường. Cả 4 cháu trong viện trong tình trạng sốt, đau đầu, nôn; liệt chân, hội chứng màng não (+). Tuy nhiên, điều trị thì bệnh không đỡ và có chiều hướng gia tăng. Nghi ngờ các bệnh nhân có thể không do viêm màng não thông thường mà do giun nên bệnh viện đã chuyển các xét nghiệm tới Bộ ký sinh trùng- trường Đại Học Y để chẩn đoán.


Các kết quả xét nghiệm khiến các bác sĩ hoàn toàn bất ngờ, cả 4 cháu không bị viêm màng não do virut như thông thường mà có giun trong não! PGS.TS. Nguyễn văn Đề, chủ nhiệm bộ môn ký sinh trùng- trường Đại học Y cho biết, rất may các bệnh nhân này đã may mắn thoát khỏi lưỡi hái tử thần vì được cấp cứu kịp thời.


Thực tế, đã có nhiều bệnh nhân tử vong do không phát hiện được bệnh là giun mà cứ điều trị theo viêm não thông thường như trường hợp gần đây nhất là bệnh nhi 5 tuổi ở Sóc Trăng. Loại giun này được gọi là giun lươn, có tên khoa học là Angiostrongylus cantonensis, là loại giun thân tròn, sống ký sinh. Trong giai đoạn ấu trùng, chúng sống ở nơi các loài thuỷ sản như ốc, thường gặp ở ốc sên. Khi trưởng thành, chúng chuyển sang sông ký sinh nơi các vật chủ như ếch, chuột… và vào não người gây viêm màng não. Tại Việt Nam, bệnh nhân đầu tiên được phát hiện viêm màng não do Angiostrongylus cantonensis đã từ năm 1976 với 2 bệnh nhân tại TP.HCM (3 tuổi và 7 tuổi), năm 2001 và từ đó tới nay đã ghi nhân được 8 trường hợp. Bệnh hiện đang có chiều hướng gia tăng.


Nguyên nhân do tiếp xúc với đất


TS Đề cho biết, cả 4 trường hợp trên nhiễm bệnh đều do nghịch đất (3 cháu cùng chơi với nhau hằng ngày và cùng xuất hiện triệu chứng viêm màng não trong một thời điểm). Tại địa phương này đã xét nghiệm ốc sên, phát hiện rất nhiều ấu trùng. Giun lươn trưởng thành ký sinh trong phổi chuột, đẻ trứng và nở trứng thành ấu trùng theo phế quản và khí quản lên hầu rồi xuống ruột theo phân ra ngoài môi trường. Vật chủ trung gian là ốc ăn phải ấu trùng hoặc tự ấu trùng xâm nhập vào ốc để phát triển. Khi vật chủ chính là chột ăn phải vật chủ trung gian có âu trùng, ấu trung này sẽ xuyên qua thành ruột vào máu và mạch bạch huyết để tiếp tục chu kỳ phát triển mới. Thời gian từ khi nhiễm ấu trùng tới khi giun trưởng thành mất 40 ngày. Người nhiễm Angiostrongylus cantonensis do ăn phải ấu trùng trong ốc hoặc rau hoặc vật chủ chứa.


Ấu trùng giun lươn xâm nhập cơ thể


Con người có thể nhiễm giun lươn khi tiếp xúc với đất ô nhiễm phân có ấu trùng giun. Lúc này, ấu trùng chun qua da, vào máu, đến phổi rồi di chuyển đến đường tiêu hoá, sinh sôi nảy nở và được bài tiết ra ngoài. Tuy nhiên, đôi khi ấu trùng phát triển trong long ruột, đi xuyên qua thành ruột, theo máu lên não, gây viêm màng não, áp-xe não làm tăng bạch cầu ái toan với các triệu chứng sốt, đau đầu dữ dội, kèm nôn và buồn nôn, cứng gáy, co giật, liệt nhẹ, song thị hoặc lác mắt là các triệu chứng thường gặp. Giun không chỉ xuất hiện trong dịch não tuỷ mà có thể ở trong tiền phòng hay thuỷ tinh thể của mắt và có thể ở trong động mạch phổi.


Phần lớn người nhiễm giun lươn không có triệu chứng, nếu có biểu hiện thì chỉ có ở đường tiêu hoá và ngoài da như tiêu chảy, đau bụng, nổi mề đay, đường ngoằn nghèo ở ngang thắt lưng và quanh hậu môn do ấu trùng di chuyển. Ngoài biến chứng ở hệ thần kinh, giun lươn còn có thể gây ra viêm phổi, áp-xe phổi, nhiễm trùng huyết. Để xác định tình trạnh nhiễm giun lươn, người ta có thể xét nghiệm tìm ấu trùng trong phân, dịch dạ dày, đờm.Tuy nhiên, phổ biến nhất hiện nay là làm huyết thanh miễn dịch học.


Để phòng ngừa nhiễm giun lươn, không nên cho trẻ nghịch đất, đi chân đất hoặc chơi các trò chơi tiếp xúc với đất. Cần tạo thói quen mang găng, ủng khi làm việc với đất. Tuyệt đối không ăn thức ăn sống hoặc chưa được nấu chín, rửa tay sạch sẽ trước khi ăn.


Thu Hiền (báo Phụ nữ thủ đô)