Cuộc đời vốn đã là mẹ Cọp

LTS. Hồi đầu năm nay, cuốn sách Battle Hymn of the Tiger Mother (Chiến ca của bà mẹ Cọp) của Ama Chua – một phụ nữ gốc Hoa, giảng viên luật đại học Yale (Mỹ) đã gây xôn xao dư luận khi tác giả kể lại mình đã dạy con nghiêm khắc như một... cọp mẹ, để chúng có thể sinh tồn trong một xã hội không có chỗ cho kẻ yếu hèn. Trong một cuộc khảo sát của trung tâm Nghiên cứu xã hội của tờ China Youth Daily (Trung Quốc), hơn phân nửa trong gần 2.000 người được hỏi nói rằng cách dạy con của bà Chua là đáng khen. Nhưng nếu có một cuộc điều tra tương tự tại Việt Nam, kết quả sẽ khác. Lý do được giải thích trong bài viết này.

SGTT.VN - Nghiêm khắc chỉ là phương pháp để theo đuổi lòng nhân, sự tử tế, tôn trọng sự phát triển của cá nhân, sự tự do. Thật ra cách làm của mẹ Cọp thì châu Á có từ ngày xưa, kiểu “yêu cho roi cho vọt”, không có gì mới.

Sự giáo dục khắc nghiệt kiểu “đàn áp” con thẳng tay để nó cứng rắn và thành đạt không thua kém ai, nghe thật sốc với xã hội con cái là vua và “cái gì cũng có” là câu nói thời đại. Rồi các giáo sư, nhà chuyên môn nói nước đôi rằng phải chọn lựa cái hay của hai trường phái “khắc nghiệt” và “dân chủ” vì phương pháp nào cũng có hay có dở. Nói thế thì muôn đời đúng.

Nhìn ngược lại ở Việt Nam ta trước đây khi chưa hiện đại hoá, đô thị hoá, hoặc từ xa xưa, có nhiều bà mẹ ở nhà quê mù chữ, rất trọng nể con. Hay nói đúng ra về căn bản, các bà mẹ coi con là “con trời” linh thiêng. Có nhiều bà mẹ chưa bao giờ phát con một cái vào đít chứ đừng nói dùng roi vọt. Khi con bị bố đánh, các mẹ lăn xả vào đỡ làn roi, mình mẩy thâm tím. Bài học tình thương nhỡn tiền ấy khiến đứa con mang trong tim tình thương chan chứa và lòng hối hận tràn đầy. Trong hồi ký của nhiều tướng lĩnh, danh nhân, anh hùng… bao giờ cũng có một bà mẹ giống nhau: suốt đời vất vả, hy sinh tất cả vì chồng vì con. Ai cũng nghĩ về mẹ với lòng thổn thức như vậy. Bà mẹ có dữ đòn roi, khắc nghiệt đâu, bà tôn trọng và yêu thương con, vậy mà con của bà lại trở thành những con người đầy ý chí kiên cường và lập nên những thành tựu lớn lao. Cuộc chiến tranh đau thương, khốc liệt đã rèn giũa con người làm nên chiến thắng, mà cốt lõi là tình yêu đất nước, con người, là tình nhân văn mà đứa con được nuôi từ trong nôi. Do có những “sản phẩm xấu” của thời hiện đại (trong đó có đủ các thói tật của cả cha mẹ và con cái) nên nhiều khi ta tưởng dữ như hùm hổ là lối thoát duy nhất. Ở đời thiếu gì kẻ khôn ranh tàn độc và quyết liệt tranh đua, họ đã giành giật được một cái gì đó. Nhưng nhìn tổng thể, họ lại mất. Mất con người đôn hậu, yêu thương, nhân ái – những “tính người” cao nhất, khi phải chòi đạp lên người khác hoặc đã hy sinh nhân tính. Nói rộng ra, sự phát triển của nhân loại cũng vậy, lịch sử cho thấy các thế lực hắc ám, tàn bạo, phi nhân cuối cùng đều bị tiêu diệt, dù có giành được quyền lực, làm mưa làm gió một thời. Khi nghĩ về “chủ nghĩa khắc nghiệt”, chúng ta chấp nhận ở đó có rèn luyện nghị lực. Chẳng có thành công nào dễ dàng, vì gian khổ, chịu thách thức là những điều vốn có thừa ở cuộc đời. Cuộc đời tự nó vốn đã là một mẹ Cọp. Các nhà sư phạm đã khẳng định đam mê là yếu tố cơ bản hàng đầu của tài năng. Cha mẹ có thể giúp con, tìm thấy sự đam mê, sự phù hợp năng lực và sự rèn luyện.

Có nhiều bà mẹ chưa bao giờ phát con một cái vào đít chứ đừng nói dùng roi vọt. Khi con bị bố đánh, các mẹ lăn xả vào đỡ làn roi, mình mẩy thâm tím. Bài học tình thương nhỡn tiền ấy khiến đứa con mang trong tim tình thương chan chứa và lòng hối hận tràn đầy.

Ngày nay các kỹ năng sống của con người được giáo dục, rèn luyện bằng nhiều cách, trong đó con người được tự do, sáng tạo và phát triển cá nhân. Thiếu gì thanh thiếu niên đã sống bất hạnh, phản kháng gia đình, thậm chí phạm tội mà nguyên do sâu xa bắt nguồn từ thiếu tình thương. Nhiều đứa hung ác vì toàn phải sống với cái xấu, cái ác. Những lý thuyết này ta vẫn đọc hàng ngày. Mục tiêu muốn các con thành đạt chẳng có gì xấu. Nhưng khác nhau ở chỗ biện pháp tiến hành, cách thức đi đến đó. Khác nhau ở quan niệm thành công. Ngày nay có vẻ các bậc cha mẹ hay nhìn thành công của người khác để so sánh, bắt con mình rượt đuổi. Mọi thứ bây giờ đo bằng thước vật chất: giỏi thì phải kiếm ra tiền, thành người nổi tiếng, phải thành công, chứ chỉ là người bình thường, sống tử tế thì ít ai ngưỡng mộ. Chính quan niệm này đã phải trả giá bằng sự leo lên đỉnh cao, chèn lên người khác, hy sinh nhân tính và hạnh phúc. Người ta nói một trong các sự kiện lý thú nhất của thế kỷ qua là đạo Phật phát triển ở phương Tây. Con người giờ đây đi tìm sự hài hoà và sống hạnh phúc. Ngay các lý thuyết quản trị của kinh doanh hiện đại cũng thay đổi, nhân bản hơn. Các công ty có thể tạo ra đồng thời cả giá trị và công bằng xã hội. Thành công của doanh nhân không tính bằng sự giàu có, bằng giá trị cổ phiếu mà bằng cuộc đời hạnh phúc, làm được con người với nghĩa vụ lớn lao với cuộc đời.

Cuộc đời vốn đã là cọp dữ. Nhiều người bây giờ cũng dữ như hùm beo. Cái thiếu là tình nhân ái và sự tử tế để đối xử với nhau, với trái đất mình sống.

NGUYỄN THỊ NGỌC HẢI

http://sgtt.vn/Loi-song/147336/Cuoc-doi-von-da-la-me-Cop.html