Hoa hậu nhặt rác và dòng nước thải từ Vedan


Vedan Việt Nam vừa bị bắt quả tang thải nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải. Vụ việc trên được đưa ra công luận vào ngày 14.9 từ đợt kiểm tra các doanh nghiệp, khu công nghiệp gây ô nhiễm cho dòng sông “chết” Thị Vải. Ngẫu nhiên hay trùng hợp, thời điểm các dòng nước thải, tác nhân đầu độc sông Thị Vải, đổ thẳng ra sông cũng là lúc hoa hậu Trái đất 2007 và hai hoa hậu trái đất Singapore và Philippines đang nhặt rác ở biển Cần Giờ.


Hành động của Vedan, như nhận xét của tiến sĩ Nguyễn Hữu Ninh, nhà khoa học Việt Nam trong nhóm tác giả nhận giải Nobel 2007 cho nghiên cứu về biến đổi khí hậu toàn cầu, là “hành vi có chủ ý, bất chấp quy định về bảo vệ môi trường”. Ông Ninh cũng như các nhà quản lý khác, đều tin rằng, Vedan Việt Nam có thừa năng lực, kinh nghiệm xử lý vấn đề môi trường bởi họ không phải là doanh nghiệp nhỏ, thiếu khả năng về tài chính cũng như trình độ sử dụng công nghệ và nhân lực.


Không rõ phần nào của dòng nước thải từ Vedan theo thuỷ triều về tới Cần Giờ. Cũng không rõ lúc đó, đôi chân trần của ba hoa hậu trái đất đang nhặt rác, dọn vệ sinh cho khu rừng ngập mặn Cần Giờ có bị nhuốm bẩn hay không? Người ta chỉ thấy ba người đẹp từ Canada, Singapore và Philippines chẳng mấy liên quan gì đến mảnh đất cong cong hình chữ S này, cũng chẳng có chút lợi ích trực tiếp nào từ cộng đồng cư dân địa phương, để truyền tải thông điệp: những hành động mỗi ngày của mỗi cá nhân đều đem lại những hậu quả nghiêm trọng cho môi trường. Hoa hậu trái đất 2007, cô Jessica Trisko cho biết, ý nghĩa của việc nhặt rác không chỉ làm sạch cho vùng biển Cần Giờ mà còn là hành động cụ thể và thiết thực để bồi dưỡng một thế hệ trẻ có ý thức về môi trường.


Chúng ta có trách nhiệm gầy dựng một xã hội trong đó những cá nhân có liên quan cần rèn luyện cho nhau những cách thức nhằm cứu trái đất


Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Ninh, nhận thức của doanh nghiệp về bảo vệ môi trường còn rất hạn chế. Nguyên do một phần do trình độ công nghệ và một phần là do hạn chế về tài chính. Nhưng khó ai có thể tin rằng, một công ty tầm cỡ như Vedan do hạn chế về tài chính, nhân lực và công nghệ để xảy ra chuyện đáng tiếc như vậy.


Một nguyên lý cơ bản của kinh tế học là hành vi con người chịu tác động bởi động cơ khuyến khích. Trong trường hợp của Vedan, động cơ có thể là lợi nhuận cộng với sự bổ trợ của các biện pháp chế tài về môi trường không nghiêm. Hơn một tháng trước, Hyundai Vinashin chỉ phải nộp 10 triệu đồng, mức phạt tối đa có thể, trong vụ việc liên quan đến xử lý chất thải trong sửa chữa tàu biển. Dù đã có đề nghị sửa đổi mức phạt có thể lên tới 500 triệu đồng, nhưng trong khi chờ luật, các công ty dễ dàng tính rõ mối lợi khi chấp nhận nộp phạt. Phó giáo sư – tiến sĩ Bùi Cách Tuyến, phó tổng cục trưởng tổng cục Môi trường, bình luận rằng, đó là cách “tiết kiệm” của doanh nghiệp để tăng lợi nhuận mà bỏ qua những quy định, quy chuẩn về môi trường. Trả lời phỏng vấn của Sài Gòn Tiếp Thị về vụ việc Vedan, hoa hậu Jessica, nghiên cứu sinh tiến sĩ về khoa học chính trị tại đại học McGill, cho biết, điều quan trọng trong thực thi chính sách môi trường ở mỗi quốc gia là chính sách môi trường của chính phủ phải đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi gây hại với môi trường.


Trong mắt nhà quản lý như ông Tuyến, lẽ ra các doanh nghiệp phải là đối tác quan trọng trong việc bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ môi trường và hình thành các tiêu chuẩn môi trường trong tương lai. Cách nhìn nhận như vậy phù hợp với một đất nước phát triển, có trình độ tiêu dùng cao. Vai trò bảo vệ môi trường mà doanh nghiệp ở các nước phát triển tự nguyện gánh vác như một đòi hỏi tự thân. Bởi người tiêu dùng muốn vậy và đó là nhu cầu chính đáng của thị trường. Và quyền lực lớn nhất mà người tiêu dùng có thể sử dụng là tẩy chay, không mua hàng hay ngưng sử dụng dịch vụ. Trên thực tế, người tiêu dùng Việt Nam chưa từng sử dụng quyền tối thượng này. Nhưng người tiêu dùng ở các nước phát triển đã sử dụng nhuần nhuyễn sức mạnh của mình để buộc các công ty phải sửa đổi chính sách. Từ bài phóng sự của tạp chí Life năm 1996 đã dẫn tới phong trào tẩy chay hàng của Nike trên nhiều nước do doanh nghiệp này sử dụng lao động trẻ em từ 8 tuổi. Hai năm sau, ngoài việc thành lập bộ phận chuyên trách về trách nhiệm nhân đạo và xã hội nhằm điều tra và bồi thường thiệt hại cho các nạn nhân, Nike còn trích lập 3% lợi nhuận trước thuế để lập quỹ cho các dự án phát triển bền vững. Năm 2000, quỹ đó xấp xỉ 19 triệu USD, theo số liệu của Capital số tháng 1.2002. Quyền lực của người dùng khiến cho các cam kết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp không còn là lời hứa suông.


Mục tiêu của Vedan Việt Nam, như công bố trên website, là “lớn mạnh và lớn mạnh nữa”. Trong đó, động lực của sự lớn mạnh dựa trên nhiều yếu tố như sáng tạo, chuyên nghiệp, nghiêm túc và chấp hành. Sự không nhất quán giữa lời nói và việc làm của Vedan Việt Nam chẳng khác gì màu đen của dòng nước thải vấy bẩn con sông. Nó không chỉ gây thiệt hại cho môi trường, làm ảnh hưởng tới cộng đồng dân cư hiện tại và mai sau. Dòng nước thải đó không chỉ mang theo các chất hoá, sinh gây độc hại mà cuốn trôi mọi ý nghĩa của các danh hiệu mà Vedan Việt Nam được nhà nước trao tặng. Tác hại lâu dài của dòng nước thải khiến cho hình ảnh thương hiệu mà Vedan Việt Nam cố công xây dựng từ năm 1991 đến nay trở nên nhạt nhoà.


Minh Phong – Quốc Khánh


http://sgtt.com.vn/Detail23.aspx?ColumnId=23&newsid=40373&fld=HTMG/2008/0914/40373