AI tạo sinh và mô hình ngôn ngữ lớn: vì sao AI có thể nói chuyện, viết lách như con người?

Thời gian gần đây mình thấy nhiều người thắc mắc vì sao mấy công cụ AI có thể trả lời câu hỏi rất mượt, viết nội dung khá tự nhiên, thậm chí còn bắt chước được cách nói của con người. Khi tìm hiểu kỹ hơn thì mình thấy hai khái niệm đứng phía sau chuyện này là AI tạo sinh và mô hình ngôn ngữ lớn.

Nói đơn giản trước cho dễ hình dung, AI tạo sinh là loại AI có khả năng tạo ra nội dung mới. Nội dung đó có thể là văn bản, hình ảnh, mã code hay nhiều dạng khác. Điểm đặc biệt là nội dung do AI tạo sinh tạo ra không phải là sao chép nguyên xi từ dữ liệu cũ, mà là kết quả của việc tổng hợp, suy luận và tạo mới dựa trên những gì AI đã học.

Còn mô hình ngôn ngữ lớn là “bộ não” đứng phía sau khả năng đó. Mô hình ngôn ngữ lớn là những mô hình AI được huấn luyện trên lượng dữ liệu văn bản cực kỳ lớn, bao gồm sách, bài viết, hội thoại, tài liệu đủ mọi lĩnh vực. Nhờ học từ khối dữ liệu khổng lồ này, mô hình có thể hiểu cách con người dùng từ, đặt câu, diễn đạt ý tưởng.

Khi hai thứ này kết hợp với nhau, AI tạo sinh mới có thể tạo ra văn bản trông giống như do con người viết. Mô hình ngôn ngữ lớn giúp AI hiểu ngữ cảnh, mạch ý và cách diễn đạt, còn AI tạo sinh sử dụng khả năng đó để viết ra câu trả lời, đoạn văn hay nội dung mới.

Mình thấy nhiều người hay nhầm rằng AI “biết hết mọi thứ”. Thực ra không hẳn vậy. Mô hình ngôn ngữ lớn không suy nghĩ như con người, mà nó dự đoán từ tiếp theo dựa trên xác suất. Nhưng vì được huấn luyện trên dữ liệu rất lớn, nên các dự đoán đó thường hợp lý, mạch lạc và dễ hiểu.

Một ví dụ đơn giản là khi bạn hỏi AI một câu. Mô hình ngôn ngữ lớn sẽ phân tích câu hỏi, hiểu ngữ cảnh, rồi AI tạo sinh sẽ lần lượt tạo ra từng từ, từng câu sao cho câu trả lời nghe tự nhiên và đúng ý nhất có thể. Nhờ vậy mà cuộc trò chuyện không bị rời rạc hay máy móc.

Điều mình thấy thú vị là mô hình ngôn ngữ lớn không chỉ giúp AI trả lời, mà còn giúp AI giữ được mạch hội thoại. Bạn hỏi tiếp câu sau, AI vẫn nhớ ngữ cảnh câu trước để trả lời cho hợp lý. Đây là thứ làm cho AI ngày nay khác rất nhiều so với mấy chatbot cũ trước đây chỉ trả lời theo kịch bản cứng nhắc.

Ở góc độ ứng dụng, sự kết hợp giữa AI tạo sinh và mô hình ngôn ngữ lớn đang được dùng cho rất nhiều việc: viết nội dung, hỗ trợ học tập, trả lời khách hàng, tóm tắt tài liệu, hỗ trợ lập trình. Không phải để thay thế con người hoàn toàn, mà để giúp con người làm việc nhanh hơn và đỡ tốn công hơn ở những phần lặp lại.

Theo mình, hiểu được vai trò của mô hình ngôn ngữ lớn sẽ giúp mình nhìn AI thực tế hơn. AI không phải “biết tuốt”, mà là một hệ thống học từ dữ liệu rất lớn và tạo nội dung dựa trên xác suất. Nhưng chính vì dữ liệu đủ lớn và cách học đủ tốt, nên AI tạo sinh mới ngày càng giống con người trong cách giao tiếp.