Phòng bệnh uốn ván sơ sinh và uốn ván mẹ


Bệnh uốn ván


Bệnh uốn ván là bệnh do độc tố uốn ván tác động vào hệ thần kinh cơ sau khi người bệnh có vết thương hở tiếp xúc với nha bào uốn ván có trong đất, môi trường xung quanh. Ví dụ vết thương bẩn hoặc cuống rốn trẻ sơ sinh bị bẩn.


Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh uốn ván. Bệnh có thể gặp nguy hiểm ở trẻ sơ sinh được gọi là uốn ván sơ sinh (UVSS). Hầu hết trẻ sơ sinh mắc uốn ván sơ sinh đều tử vong. UVSS hay gặp ở vùng nông thôn, nơi có tỷ lệ đẻ tại nhà cao, đẻ và chăm sóc rốn không bảo đảm vô trùng. Trong năm 2000, Tổ chức y tế thế giới ước tính có 200.000 trẻ sơ sinh bị tử vong vì bệnh UVSS.


Lây truyền bệnh uốn ván


Bệnh uốn ván không lây truyền từ người sang người. Người có thể bị nhiễm uốn ván khi vết thương hoặc vết cắt bị nhiễm bẩn. Tác nhân gây bệnh thường phát triển trong vết thương sâu do đinh, dao, mảnh vụn của gỗ bẩn và động vật cắn.


Người phụ nữ có thể có nguy cơ nhiễm trùng cao nếu dùng dụng cụ bị nhiễm bẩn khi sinh hoặc nạo thai. Trẻ sơ sinh có thể bị nhiễm bẩn nếu dụng cụ để cắt rốn, chăm sóc rốn hoặc tay của người đỡ đẻ không sạch...


Trẻ nhỏ cũng có thể bị bệnh khi sử dụng các dụng cụ bẩn cắt bao quy đầu, rạch da và những thứ không sạch đắp vào các vết thương.


Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh:


Thời gian ủ bệnh trong khoảng 3 đến 10 ngày, cũng có thể tới 3 tuần. Thời gian ủ bệnh càng ngắn thì nguy cơ tử vong càng cao.


Ở trẻ em và người lớn, cứng cơ hàm là dấu hiệu đầu tiên của bệnh uốn ván. Tiếp theo là cứng cổ, khó nuốt, co cứng cơ bụng, cơ co thắt, vã mồ hôi và sốt. Trẻ sơ sinh bị uốn ván biểu hiện như sau: trẻ bú và khóc bình thường trong 2 ngày đầu khi sinh. Bệnh xuất hiện vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 28 sau khi sinh, trẻ không bú được và tiếp theo là co cứng và co giật, hầu hết trẻ thường tử vong.


Phòng bệnh uốn ván


Để phòng bệnh uốn ván, trẻ nhỏ cần được tiêm vacxin DPT (bạch hầu - ho gà - uốn ván) hoặc DT (bạch hầu-uốn ván) và người lớn tiêm vacxin uốn ván.


Để phòng bệnh UVSS cần tiêm vacxin uốn ván cho phụ nữ có thai và nữ tuổi sinh đẻ. Tiêm vacxin uốn ván sẽ phòng được uốn ván cho mẹ và con.


Thực hành đẻ sạch đặc biệt quan trọng ngay cả khi người mẹ đã được tiêm vacxin phòng uốn ván. Những người đã mắc uốn ván không có miễn dịch tự nhiên nên vẫn cần thiết phải tiêm chủng.


Mục tiêu loại trừ uốn ván sơ sinh


Tổ chức y tế thế giới, UNICEF đã đặt mục tiêu loại trừ UVSS toàn cầu vào năm 2005 là giảm số mắc UVSS xuống dưới 1/1.000 trẻ đẻ sống trong 1 năm ở tất cả các huyện. Vi khuẩn uốn ván luôn tồn tại trong môi trường nên việc thanh toán bệnh uốn ván là không thể thực hiện được. Cũng vì vậy, việc duy trì tiêm vacxin uốn ván cho phụ nữ đạt tỷ lệ cao là rất cần thiết ngay cả sau khi đã đạt mục tiêu toàn cầu về loại trừ UVSS.


Để đạt mục tiêu toàn cầu về loại trừ UVSS, các nước cần triển khai chiến lược sau:


- Tăng tỷ lệ tiêm vacxin uốn ván cho phụ nữ có thai.


- Tiêm vacxin uốn ván cho tất cả phụ nữ tuổi sinh đẻ tại vùng nguy cơ cao triển khai qua 3 vòng chiến dịch tiêm chủng.


- Đẩy mạnh thực hành đẻ sạch và chăm sóc rốn sạch.


- Công tác báo cáo các trường hợp chết sơ sinh, uốn ván sơ sinh cần được tăng cường và giám sát.


Với sự quyết tâm và nỗ lực của Chương trình tiêm chủng mở rộng, trong 10 năm qua, công tác loại trừ UVSS ở nước ta đã ngày càng được tăng cường và đạt được những thành quả đáng kể.


Tỷ lệ tiêm vacxin uốn ván (UV2+) cho phụ nữ có thai từ năm 1995 đến nay luôn đạt tỷ lệ trên 80%, tỷ lệ tiêm vacxin uốn ván cho phụ nữ 15-35 tuổi tại các huyện nguy cơ uốn ván sơ sinh luôn đạt trên 90%.


Công tác giám sát bệnh được tăng cường nhưng số trường hợp uốn ván sơ sinh đã giảm một cách rõ rệt, từ 338 trường hợp trong năm 1992 đến năm 2003 số mắc uốn ván sơ sinh chỉ còn 76 trường hợp.


Biểu đồ về tiêm chủng vacxin uốn ván cho phụ nữ có thai và tỷ lệ mắc bệnh uốn ván sơ sinh qua các năm từ 1993 đến 2003 (cuối bài).


Về cơ bản Việt Nam đã đạt được mục tiêu loại trừ uốn ván sơ sinh trên địa bàn huyện theo tiêu chuẩn của Tổ chức y tế thế giới. Vào năm 2005 Việt Nam sẽ tiến hành đánh giá và phê chuẩn tình trạng loại trừ uốn ván, việc phê chuẩn sẽ được thực hiện bởi đại diện Bộ y tế, WHO, UNICEF. Chúng ta tin tưởng rằng Việt Nam sẽ được công nhận loại trừ UVSS vào năm 2005.