Những mẹo tập cho trẻ nhanh biết nói

Khi bé chạm tay vào mũi của mẹ, thử nói với bé: “Đây là mũi của mẹ”; khi mở cửa số, bạn nên hỏi bé: “Con nghe thấy tiếng cửa sổ mở không? Cùng mẹ đẩy cửa ra nào”. Khi bé chạm tay vào vật nào đó, mẹ có thể mô tả sự vật để bé hiểu và hứng thú và tập cho trẻ nhanh biết nói hơn.

Khi bạn làm hàng loạt các việc như cho ăn, thay tã, dỗ con, rất dễ dàng để những câu chuyện nhỏ của bạn xoay quanh những thói quen của bé (chẳng hạn "Đã đến giờ đi ngủ rồi con yêu"...). Mặc dù điều này là hữu ích, những việc khác thậm chí còn giúp thúc đẩy nhiều hơn kỹ năng ngôn ngữ của bé. "Hãy để ý hướng nhìn của bé để xem cái gì làm bé hứng thú và đáp lại sự quan tâm của con", tiến sĩ Kathryn Hirsh-Pasek, giám đốc phòng thực nghiệm trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ tại Đại học Temple ở Ambler, Pennsylvania (Mỹ) đề nghị.

Nếu con nhìn chằm chằm vào một vật cố định phát sáng hay cố với trái dâu tây trên đĩa của mẹ, hãy dành cho con những thông tin về các vật này. Bạn có thể sử dụng những từ dễ hiểu để mô tả các vật đó, hay màu sắc, kích thước và hương vị của chúng. Bạn cũng có thể nói chuyện với con về những việc mình đang làm (chẳng hạn: Mẹ nhặt đồ chơi của con lên vì chúng bị rơi xuống rồi...) và đọc những bài thơ ngắn có vần điệu để tập cho trẻ nhanh biết nói.

Trong những tháng đầu đời, đọc sách cho con nghe không phải là để bé hiểu cốt truyện hay những trải nghiệm trong đó. Khi bạn cùng xem sách với con, nói về những bức tranh theo bất cứ cách nào bạn thích, không cần phải gắn với câu chuyện (ví dụ: Nhìn con gấu đáng yêu này...). "Chạm và cảm nhận về sách là điều tuyệt vời với bé 6 tháng tuổi trở xuống, khi các giác quan là một công cụ chính. Những quyển sách hình không có chữ sẽ là thứ bạn có thể thả sức sáng tạo nên câu chuyện của chính mình", tiến sĩ Amada J.Moreno, chuyên gia nghiên cứu về học tập của trẻ tại Đại học Denver chia sẻ.

Dù bạn chọn một cuốn sách nước ngoài hay một cuốn truyện yêu thích, đọc cho bé có thể truyền cảm hứng cho việc sử dụng vốn từ phong phú hơn và cung cấp các chủ đề thú vị mà bạn không thể tự nghĩ ra.

Bé sẽ nhanh chóng tạo ra những "bài nói" một chiều, vì thế hãy dành cho con cơ hội để trả lời ngay từ khi bé chưa biết nói. Chẳng hạn, hỏi con "Con có thấy con chó kia không?", khi bé đáp lại bằng những tiếng nói "gư gư...", hãy nói "Đúng rồi, nó đang ăn bữa tối đấy".). Tương tự như vậy, hãy trả lời con khi bé bập bẹ về thứ gì đó quan tâm. "Điều này sẽ dạy bé cách hội thoại và để con biết bạn rất quan tâm đến những gì bé nói", tiến sĩ Hirsh-Pasek nói. Cách bạn trả lời con không cần phụ thuộc vào tuổi của bé. Bạn có thể bình luận về điều bé đang nhìn tới, nói thứ gì đó chung chung (chẳng hạn như "Nhìn cái miệng cười tươi này"), hay thậm chí nói điều gì đó không cần theo chủ đề (như Làm sao chúng mình có dâu để ăn đây).

Để hạn chế việc “nói cho trẻ nghe” mình luôn cố gắng để “nói chuyện cùng trẻ”. Thay vì hỏi con là: “Sáng nay Bống ăn bánh mỳ trứng nhé?”, mình sẽ hỏi con: “Bống thích ăn bánh mỳ gì nào? Vì sao thế con nhỉ?” Nếu các mẹ luôn có ý thức kích thích trẻ nói thì lượng từ vựng và khả năng đối thoại của trẻ sẽ cải thiện một cách rất tự nhiên.

Đọc truyện cho trẻ là một cách hiệu quả để con tiếp xúc với từ vựng. Mình và chồng thường thay phiên nhau đọc truyện cổ tích cho Bống nghe mỗi tối trước khi đi ngủ. Đọc to, rõ ràng và dừng lại để diễn đạt một từ mới mà con chưa biết là kinh nghiệm của mình.

Khi trẻ em xem ti vi, não của bé không sản xuất ra các hình ảnh đại diện đi kèm với ngôn ngữ biểu đạt nói, do hình ảnh đã được cung cấp trên màn hình. Cho trẻ nghe đĩa CD là một thay thế cho việc xem tivi vì trẻ sẽ phải vận động não bộ để tư duy ra các hình ảnh từ những từ mà họ nghe được.

Theo một nghiên cứu đáng tin cậy mà mình được biết thì lượng từ vựng của trẻ trong độ tuổi 20 tháng chủ yếu là danh từ và nó còn liên quan đến sự hiểu biết tự nhiên của trẻ. Vì thế mà mình luôn có ý thức bổ sung lượng từ vựng cho con bằng cách mỗi khi ngồi chơi với con, mình sẽ hỏi con về cách hoạt động và mô tả các loại đồ chơi ra sao và chỉ cho con các động từ đơn giản và các tính từ mô tả màu sắc, kích cỡ, cảm xúc.

Đây được coi là hoạt động quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ ở bé. Bởi vì, hát và kể chuyện là công việc lặp lại nhiều lần, thông qua đó, bé sẽ ghi nhớ và tập nói “ê, a” theo. Nếu bé đã đến tuổi biết vỗ tay và nhún nhảy, mẹ nên kết hợp việc cho bé nghe mẹ hát với hoạt động thể chất là vỗ tay hoặc nhún nhảy.

Bạn có thể đọc cho con ngay từ lúc bé còn nằm trong bụng mẹ và cố gắng đọc to rõ. Chọn những cuốn sách về nhân vật (con người, động vật) và sự vật (đồ chơi, đồ vật…). Dành thời gian để diễn tả và chỉ cho bé những từ mới cùng ý nghĩa của từ mới.

Cha mẹ, người thân càng đa dạng từ vựng hàng ngày khi nói với bé thì bé càng có vốn từ dồi dào cho riêng mình

Thử đem vài thứ thú vị về nhà, cùng chỉ và nói với bé về đồ vật đó khi cả nhà quây quần bên nhau. Đặt bé ngồi trên sàn nhà để kể cho bé về “kho báu” bé thu lượm được (những đồ vật đặc biệt có thể không mất tiền hay không đắt tiền như vài chiếc lá, viên sỏi sạch… ở công viên). Điều quan trọng là chia sẻ thông tin và giúp bé có những trải nghiệm cuộc sống. Bên cạnh đó mẹ cũng nên sử dụng ngôn ngữ ký hiệu để tập cho trẻ biết cách diễn đạt