Người xưa có câu " Thuận vợ, thuận chồng tát bể đông cũng cạn". Tuy nhiên, hiện nay bên cạnh số đông những gia đình trong ấm, ngoài êm, vợ chồng biết sẻ chia, cảm thông với nhau trong cuộc sống, vẫn còn không ít những gia đình “cơm không ngon, canh chẳng ngọt”, dẫn đến cuộc sống gia đình luôn mẫu thuẫn, bạo lực và kết cục phải đưa nhau ra Tòa.


Quyết định ly hôn, có lẽ cả hai vợ chồng đều đã xác định trước được những khó khăn trước mắt: điều tiếng trong dư luận, hụt hẫng trong tinh thần, khó khăn về vật chất và khó khăn trong việc nuôi dạy con cái…Nhưng quả thật, chỉ khi nào cầm trên tay tờ quyết định của Tòa án, họ mới thực sự cảm nhận được những gì mình phải đối mặt quả là không dễ dàng. Vậy những vấn đề đó là gì?



Và để nhìn nhận vấn đề LY HÔN ở nhiều khía cạnh khác nhau, Webtretho đã mời chuyên gia tâm lý Thạc sĩ Bác sĩ Nguyễn Lan Hải để cùng tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này.





Triều Tiên (TT) Thưa Bác sĩ Lan Hải, bất cứ ai khi bước chân vào ngưỡng cửa hôn nhân cũng đều mong muốn một cuộc sống viên mãn, hạnh phúc. Nhưng khi không còn cùng nhìn về một hướng nữa, những rạn vỡ bắt đầu xuất hiện. Ly hôn là giải pháp cuối cùng được đặt ra để kết thúc sự đổ vỡ của tình yêu hoặc chấm dứt quan hệ gia đình khi không còn hạnh phúc. Vậy tâm lý của những người trong cuộc khi cả hai quyết định ly hôn sẽ có xu hướng như thế nào?



BS LAN HẢI : Có thể nói ly hôn đang là một xu thế của thời đại ngày hôm nay. Việt nam đang ở thời điểm của thế giới cách đây khoảng 20 năm trước. Một con số đau lòng là có 3 cặp kết hôn thì có 1 cặp có nguy cơ dẫn đến ly hôn. Có một câu rất hình ảnh: những người ly hôn là những người đang nhảy từ chảo rán vào lửa. Tức là họ cứ ngỡ như ly hôn sẽ giải quyết được vấn đề, mâu thuẫn trong gia đình của họ, nhưng thực ra họ đang vấp phải những mâu thuẫn, rắc rối khác lớn hơn. Có thể nói ly hôn là một quyết định không hề dễ dàng, ta dùng từ là ly hôn là một quyết định đau vì tình và khổ vì lí, cho dù đấy là người khởi xướng hay là một nạn nhân



Đứng trước quyết định ly hôn, người phụ nữ Việt Nam thường có tâm lý "sợ". Họ có rất nhiều cái sợ như: sợ mất con sau ly hôn, sợ xấu hổ nếu thiên hạ đàm tiếu, sợ cha mẹ hai bên lo lắng nếu biết mình ly hôn, sợ không đủ mạnh mẽ, bản lĩnh để bước tiếp cuộc sống...Quan điểm này có phải là quá bi quan và tiêu cực không thưa chị?



BS LAN HẢI: Điều làm cho tâm lí người phụ nữ sợ hãi, mà không chỉ ở phụ nữ, mà hầu nhưng những người đang đứng trước phán quyết ly hôn họ đều sợ vì từ ngữ của người Việt Nam chúng ta đều dùng là “ra tòa” ly hôn. Thế nên khi nghe phải đối diện với “tòa”, họ nghĩ ngay là một tội phạm, nghĩ ngay một bản án mà không nghĩ ngay đến một từ nhẹ nhàng hơn về mặt pháp lí như “chấm dứt cuộc đời hôn nhân” hay là “chấm dứt quan hệ đương sự giữa vợ chồng” …



Điểm thứ hai, cái nỗi sợ này thực ra không còn là nỗi sợ lắm nếu như họ biết chủ động đón nhận cái sự kiện đó. Tại sao? Bản chất của mối quan hệ trong xã hội chúng ta chính là tình bằng hữu. Ví dụ như bạn cùng học được gọi là đồng học, bạn cùng quê được gọi là đồng hương, bạn cùng nghề người ta gọi là đồng nghiệp… thế thì vợ chồng người ta gọi là “bạn đời”.


Vì thế, khi bản chất mối quan là bạn bè thì chúng ta sẽ thấy đến lúc người ta phải buông tay nhau ra. Đến cả sự thân thiết như cha mẹ với con cái thì một lúc nào đó cha mẹ cũng phải mất đi và để con mình ở lại giữa thế gian này. Hoặc là có những người bạn rất là thân thiết mà chúng ta cũng phải chia tay họ.


Khi chúng ta đứng trước những phán quyết ly hôn này thì những người trong cuộc nên nhìn nhận nó như là họ đã cùng nhau đi một đoạn đường đầy sóng gió. Giờ họ buông tay nhau ra và mỗi người có thể đi một con đường riêng của mình. Khi nghĩ được như vẫy thì người ta sẽ bớt đi những sự sợ hãi, cũng như sự thù hận, chua xót của cái sự chấm dứt hôn nhân này.




Chị có thể nói thêm về những điều mà con cái chịu ảnh hưởng khi phải đối mặt với sự tan vỡ của ba mẹ?


BS LAN HẢI: Có thể nói trẻ con chịu gánh nặng nhiều nhất sau phán quyết của tòa án ly hôn. Người ta thấy rằng những đứa trẻ có cha mẹ ly hôn, ít nhất những đứa bé đó sẽ gặp phải 5 trạng thái tâm lí.



Thứ nhất là đứa trẻ cảm thấy mình bị bỏ rơi vì mới ngày nào đó gia đình còn rất ấm áp, bố thương, mẹ thương. Bây giờ bố mẹ là người yêu thương nhất lại chia lìa nên em bé có cảm giác là mình bị bỏ rơi.


Tâm lí thứ hai là bé cảm giác như mình có lỗi bởi vì trong cuộc cãi vã của cha mẹ, đứa trẻ cảm thấy chính vì nó đã gây lên sự bất hòa trong chính gia đình. Bởi vì có nhiều gia đình trước khi ly hôn, có xung đột rất nhiều, thậm chí kể cả bạo lực.


Điểm thứ ba là đứa bé có cảm giác mặc cảm, tự ti, xấu hổ bởi vì nó đi đến đâu nó cũng cảm giác là người ta nhìn vào những bất hòa của gia đình nó. Nó thấy bị coi thường. Có nhiều đứa bé trong gia đoạn này có thể nổi khùng lên, căm ghét bố mẹ vì bị các bạn chê cười, hàng xóm đàm tiếu.


Một cảm giác nữa các em hay gặp phải đó là cảm giác cô đơn, bi quan, chán nản, thích quậy phá. Vì đổ vỡ về cả niềm tin với người lớn như vậy mà bé thường học hành sa sút, quậy phá, hỗn láo với người lớn, ngang bướng để gây sự chú ý của các đấng sinh thành.


Cảm giác cuối cùng rất là đáng thương với các bé đó là hầu hết các bé có cảm giác bơ vơ, mất chỗ dựa của gia đình. Người ta cũng thấy rằng thời gian cha mẹ quyết định ly hôn cũng quyết định tâm trạng, cảm xúc của đứa bé.


Vào giai đoạn mà vợ chồng chuẩn bị ly hôn thì thường những đứa bé này luôn luôn có một niềm hi vọng là “chắc chắn bố mẹ mình sẽ giảng hòa và gia đình sẽ trở lại êm đẹp như xưa”. Đây là một tâm lí rất là đáng thương đối với một đứa trẻ.


Giai đoạn ra tòa ly hôn thì niềm tin này bị đổ vỡ và em bé này đã không còn trụ được nữa rồi, quay đầu vào bờ.


Đến giai đoạn thứ ba là hậu ly hôn, những đứa bé thường thì nó hoặc mất cha, hoặc mất mẹ. Bởi vì khi tòa đã quyết đứa bé ở cùng cha đồng nghĩa với việc bé không còn được ở cùng mẹ thường xuyên nữa.



Cũng có nhiều đứa bé mất cả cha lẫn mẹ vì cha theo một người phụ nữ khác, mẹ cũng vướng bận điều gì đó và bé phải sống với cha mẹ nuôi hoặc ông bà, chú, bác… Và chúng tôi gọi các bé ấy là bị mồ côi ngay cả khi cha mẹ vẫn còn sống.



Đến giai đoạn trưởng thành, các em bé có gia đình ly hôn có thể dẫn đến hai tình trạng.


Một là em bé ấy sẽ rất giữ gìn gia đình bởi đã từng có những trải nghiệm trong quá khứ, sự mất mát và khó khăn của đổ vỡ hôn nhân.


Trường hợp thứ hai, nó lại ly hôn tiếp, bởi vì chẳng còn gì để mất. Vì những kinh nghiệm, trải nghiệm trong quá khứ đã đưa cho bé một tiêu cực về hôn nhân.


Và cuối cùng những đứa bé này ngày nay đã là người trưởng thành thì nó có xu hướng không tin vào một tình cảm chắc chắn và luôn luôn e dè sự phản bội. Cho nên trong ly hôn, chúng tôi cho rằng điều đáng ngại nhất chính là những hôn nhân có con cái.



Trên thực tế đã xảy ra những chuyện rất đau lòng, đối với những đứa trẻ chưa học cách ứng phó với những tai ương bất hạnh ập đến trong đời chúng. Do đó có những đứa bé đã bị chấn thương tâm lí, đã bị dụ dỗ, bị lừa hoặc bị lạm dụng tình dục.



Thưa chị, theo qui định của Pháp luật VN, người chồng không được ly hôn khi vợ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi. Vậy nếu như trong trường hợp người vợ không thể chịu đựng cuộc hôn nhân đó nữa thì người vợ có thể đề nghị ly hôn hay không? Quyền lợi của người vợ khi đó là gì?



BS LAN HẢI: Thứ nhất là về nguyên tắc, cả vợ lẫn chồng đều có quyền đưa ra cá đề nghị cũng như đơn xin ly hôn của tòa án. Tuy nhiên để bảo vệ quyền lợi cho người phụ nữ và đặc biệt là trẻ con thì người ta không con phép người đàn ông đưa đơn ly hôn khi người phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tuổi. Tuy nhiên cũng có nguyên tắc thứ 2 nữa, đó là khi chính người phụ nữ cảm thấy rằng cuộc sống hôn nhân không đảm bảo được không có chất lượng, người phụ nữ không cảm thấy hạnh phúc, không cảm thấy bình an trong mái nhà đó, tình yêu cũng đã chấm dứt rồi thì cô ấy vẫn có quyền đưa đơn ly hôn. Trong trường hợp này thì tòa án vẫn nghiêng về phía giải quyết để bảo vệ quyền lợi cho người phụ nữ và đặc biệt là đứa con.




Để bước qua sự tan vỡ của hôn nhân là một nỗ lực rất lớn của mỗi người. Chị có lời khuyên nào cho vấn đề này.



BS LAN HẢI:Theo pháp luật của mình thì tôi thấy rằng một số người phụ nữ khi họ ly hôn, họ coi rằng đấy là một lối thoát, để thoát khỏi cái người chồng tồi tệ. Nhưng một số chị em khác nghĩ một cách tích cực hơn, họ nghĩ là ly hôn chính là lối thoát cho những sai lầm của chính bản thân họ. Từ những suy nghĩ tích cực như thế họ có thể chủ động và sẵn sàng để xây dựng cuộc sống mới mà không có người chồng ở bên cạnh, giã từ dĩ vãng.



Lời khuyên ở đây là chúng ta luôn luôn đứng trước quyết định của cuộc đời mình, hãy kiềm chế cơn giận, sự trả thù hay là nỗi chua xót của sự thất bại mà đặt ra một câu hỏi: trẻ thơ nằm ở đâu trong những quyết định và toan tính của người lớn.


Khi người phụ nữ nghĩ được như vậy thì họ sẽ giải quyết được vấn đề hậu ly hôn một cách toàn diện hơn. Những đứa trẻ trong những gia đình ly hôn như thế này đã không học được những cái kĩ năng để đối phó với những cái được gọi là “xì trét”, kĩ năng giải quyết, kĩ năng ứng phó với những tai nạn, nguy cơ ập đến trên đời đứa trẻ này.


Vì với tâm lí chủ động thì người đàn ông cũng như người đàn bà khi họ chấm dứt quan hệ vợ chồng không có nghĩa là chấm dứt vai trò và trách nhiệm đối với con cái. Chỉ khi nghĩ đến những đứa con thì người phụ nữ cũng như người đàn ông sẽ kiềm chế được con giận của mình, họ sẽ bình tĩnh hơn để ứng xử cho giai đoạn hậu ly hôn sao cho cái trách nhiệm làm cha làm mẹ của mình đối với đứa con được đảm bảo. Bởi vì ngay cả sống trong một gia đình hạnh phúc rất bình thường thì những đứa trẻ ngày hôm nay vẫn gặp những cái khủng hoảng của tuổi học đường, dậy thì …



Tâm lý của mỗi người khi vượt qua sự đổ vỡ đó là gì?


BS LAN HẢI: Thường thì trong hai người ai là người chủ xướng ai là người đứng nương thì họ sẽ có một tâm lý là được giải thoát. Bởi vì tất cả những ức chế, những mâu thuẫn kéo dài, không đạt được mục đích của hôn nhân thì hôm nay đã chấm dứt nhờ giấy của tòa nên người ta có cảm giác rằng là “nhẹ hết cả người”.



Nhưng ngược lại, tâm lí của người kia là sự chua xót và họ có ý muốn trả đũa. Họ có những dằn vặt vì họ đổ lỗi cho bản thân mình rằng đã không giữ được người cha, người mẹ cho đứa con của mình. Cũng có thể họ có tâm lý ngược lại là đổ lỗi cho đối phương vì anh ta/cô ta chính là nguyên nhân gây lên những nỗi ê chề, thất bại của cuộc đời mình.



Để vượt qua được những điều này thì chúng tôi thường chia sẻ những thân chủ của mình rằng “bạn có biết không, theo thống kê, báo cáo của các tổ chức nghiên cứu thế giới về gia đình về hôn nhân ở Việt Nam cũng như ở trong khu vực, người ta thấy rằng trong vòng 5 năm đầu của đời sống lứa đôi, tỷ lệ ly hôn khoảng 60,70%".


Một câu hỏi được đặt ra ngay từ khi người ta dắt tay nhau bước vào cuộc hôn nhân là phải hiểu được rằng bạn sẽ làm gì cho người chồng/ người vợ của mình nếu biết chắc chắn rằng 5 năm nữa anh ấy sẽ chết. Rất nhiều người trả lời rằng "em sẽ làm tất cả những gì tốt nhất để làm cho mỗi ngày cuộc sống của anh ấy bên cạnh em thêm hạnh phúc". Thế thì chúng tôi nói rằng “bạn hãy làm đi, phải làm ngay từ bây giờ, bởi vì rất có thể 5 năm nữa, một trong hai người sẽ xách va li bước khỏi cuộc đời của nhau”.



Nên để đối diện với tình trạng này, đó là người chồng, người vợ chủ động đoán biết được đời của mình sẽ có những khúc ngoặt, khúc quanh của cuộc đời để chủ động vạch ra những kế hoạch ứng phó.


Xin chúc các bạn thành công.



Vấn đề LY HÔN đã và đang là một thực trạng đáng buồn của xã hội hiện đại ngày nay. Nó có thể xuất phát từ nhiều nguyên do khác nhau. Ly hôn là bước ngoặt, thử thách lớn trong cuộc đời đối với nhiều người và vượt qua nó không dễ dàng chút nào. Lời khuyên của những người trong cuộc là để bắt đầu một cuộc sống mới, bạn phải biết nguyên nhân gây ra sự đổ vỡ là gì để rút kinh nghiệm cho bản thân. Cách vượt “sốc” tốt nhất là hãy dành thời gian cho công việc, chăm sóc con cái và chăm sóc bản thân mình. Rồi hạnh phúc cũng sẽ lại đến.



Hẹn gặp lại các bạn ở những chuyên mục sau.