Con nói dối - Nên lo hay mừng?

(Webtretho) Người xưa thường nói, “Ra đường hỏi già, về nhà hỏi trẻ” vì con trẻ ngây thơ, không giấu diếm điều gì. Nhưng rồi bạn phát hiện ra thiên thần của mình cũng… nói dối như ai. Bạn cảm thấy buồn, thất vọng, lo âu? Nhưng thật ra, có phải bạn phản ứng hơi quá rồi không?

Để đánh giá mức độ giấu diếm của thanh thiếu niên, Tiến sĩ tâm lý Nancy Darling ở Mỹ đã tiến hành một nghiên cứu đặc biệt với đối tượng là những người dưới 21 tuổi – tất cả đều nói, “vì bố mẹ đã cho ta mọi thứ, ta nên nói với bố mẹ mọi thứ.” Nhưng đến cuối cuộc điều tra, những “chuột bạch” này lần đầu tiên thấy được bằng con số cụ thể, mình đã nói dối và phá luật bao nhiêu lần. Nghiên cứu trên cho thấy 98% thanh thiếu niên đã từng nói dối ít nhất một lần trong đời. Tại nước ta, nghiên cứu của Hội Khoa học tâm lý Giáo dục Việt Nam cũng cho ra con số không kém đó là bao.

Vậy từ khi nào mà 98% cho rằng nói dối là sai lại biến thành 98% nói dối?

Việc ấy bắt đầu từ rất sớm. Thật ra thì những trẻ sáng dạ đã có thể bắt đầu nói dối từ khi mới lên 2 hoặc 3 tuổi. Một đứa trẻ nói dối phải nhận biết được sự thật, tưởng tượng ra một “sự thật” khác và thuyết phục cho người khác tin vào “sự thật” khác đó. Việc này đòi hỏi cả các kỹ năng xã hội và nhận thức cùng phải phát triển ở một mức độ mà thật thà không cần đến. Bố mẹ có con nói dối, do đó, vừa có thể coi là được phúc vừa có thể coi là bị họa, tùy thuộc vào cách mà họ nhìn nhận. Nếu đứa con 4 tuổi của bạn nói dối khiến bạn tin sái cổ, đó là một dấu hiệu cho thấy bé có khả năng tư duy tốt. Và ngược lại, thiên thần thông minh sáng dạ của bạn cũng có nguy cơ trở thành một đứa dối như cuội.

Lý do nói dối của bé khác nhau ở từng lứa tuổi: Trẻ trong độ tuổi nhi đồng có thể nói dối do không phân biệt được thế giới thực tại với những tưởng tượng phong phú của chính mình. Còn đến tuổi đi học, những lý do để trẻ nói dối lại càng nhiều hơn và phức tạp hơn; chính yếu vẫn là để khỏi bị phạt, nhưng thêm vào đó còn là cách để tăng thêm sức mạnh cho trẻ, cảm giác được kiểm soát – bằng cách lôi kéo bạn bè, chứng tỏ bản thân, và biết rằng có thể đánh lừa bố mẹ. Khi vào tiểu học, nhiều đứa trẻ bắt đầu nói dối như một cơ chế đối phó, tránh bị thất vọng hay để nhận được sự chú ý.

Từ người lớn đến trẻ em, ai cũng đều có thể nói dối nên bạn đừng vội thất vọng về con mình, nhưng nếu mức độ và tần suất nói dối tăng lên (có thể là nói dối nhiều lần trong 6 tháng trở lên) thì lại là một dấu hiệu nguy hiểm: cuộc sống của bé đã có gì đó thay đổi theo chiều hướng xấu, và có thể là biểu hiện của chứng rối loạn hành vi. Bố mẹ nên nhanh chóng đưa con đến gặp các chuyên gia. Nếu nói dối trở thành một chiến thuật thành công để đối phó với những tình huống khó khăn thì con của bạn sẽ ngày càng phụ thuộc vào đó đấy.