Phần lớn cha mẹ đều không gặp vấn đề gì khi nuôi nấng con cái dựa vào bản năng tự nhiên của mình. Tuy nhiên, liệu có khi nào bạn tự hỏi có cách nào dạy con tốt hơn không? Tâm lý học có tìm ra những nguyên tắc nuôi dạy tốt nhất hay không?
Trong quyển sách ngắn này, TS. Laurence Steinberg đúc kết nghiên cứu trong hàng chục năm qua (với hàng trăm ngàn gia đình), giải thích các nguyên tắc nền tảng để nuôi dạy một đứa trẻ hạnh phúc, có trách nhiệm, hoà nhập với xã hội, thành công trong trường học cũng như cuộc sống,... từ sơ sinh đến trưởng thành.
Mặc dù không có một công thức chung, vì mỗi đứa trẻ có một tính cách khác nhau, mỗi gia đình có một hoàn cảnh khác nhau, tất cả đều có ảnh hưởng đến quá trình nuôi dạy. Nhưng vẫn có những nguyên tắc cơ bản có thể áp dụng ở mọi lứa tuổi, giới tính, hoàn cảnh, xã hội, quốc gia,...
Bên dưới là tóm tắt 10 nguyên tắc. Bạn có thể tìm đọc quyển The 10 Basic Principles of Good Parenting trên Amazon, vì ở đây không cho gởi link.
1. Bạn có Tác động lớn đến Trẻ
Mỗi hành động hay lời nói của cha mẹ đều có tác động đến trẻ. Do đó, cha mẹ nên suy nghĩ trước khi nói, không nên chỉ phản ứng tức thời với hành động của trẻ.
Nên tự hỏi: “Mình muốn con mình học được điều gì từ việc này?“
2. Đừng Sợ Thương Con Quá mức
Không có cha mẹ nào thương con quá mức cả. Đừng sợ rằng thương trẻ sẽ làm hư chúng. Cái làm trẻ hư thường là những thứ thường dùng để bù đắp cho tình thương: dễ dãi với trẻ, không đặt kỳ vọng cao, sao cũng được, bù đắp bằng vật chất.
3. Liên quan đến Cuộc sống của Trẻ
Làm cha mẹ là một công việc chiếm nhiều thời gian và thách thức. Cha mẹ cần phải dành thời gian cho trẻ và lớn lên cùng với chúng (đừng quên tận hưởng quá trình trưởng thành của chúng).
Trước lúc nhắm mắt, liệu có ai hối hận rằng mình không chịu làm việc nhiều hơn?
4. Điều chỉnh Phong cách để Thích ứng với Trẻ
Mỗi đứa trẻ đều trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Cha mẹ phải thay đổi phong cách dạy con để có thể thích ứng với biến đổi tâm lý này.
Các mốc phát triển chính: ba, sáu, mười hai và mười sáu. Bạn cần chuẩn bị trước khi con bạn đến các mốc này, đừng để quá trễ.
5. Đưa ra Luật lệ và Giới hạn
Việc đưa ra các luật lệ và giới hạn sẽ giúp trẻ học cách tự kiểm soát mình, và kỹ năng này cần phải mất nhiều năm trẻ mới có thể chuyển các quy luật từ ngoại vi (external) vào nội tại (internal).
Đồng thời chúng tạo một môi trường an toàn ở nhà vì các quy luật rõ ràng chứ không ngẫu hứng.
6. Giải thích Luật lệ và Quyết định của Bạn
Khi đưa ra các luật lệ, cha mẹ nên rõ ràng, tránh mập mờ và giải thích cho trẻ hiểu rõ tại sao. Nếu có thể, nên có ý kiến đóng góp từ phía trẻ, vì trẻ sẽ dễ tuân thủ nếu luật lệ đó có góp ý của chúng.
7. Luôn Nhất quán
Các quy định nên nhất quán, nếu không, chúng sẽ không còn tác dụng.
8. Tránh Trừng phạt Nặng nề
Mình không đồng tình với ý này, vì thưởng hay phạt đều là công cụ bên ngoài để áp đặt lên trẻ, việc tuân thủ không xuất phát từ nội tại của trẻ.
Thay vì đó, khi đặt các luật lệ, nên thống nhất trước với trẻ về hệ quả của việc không tuân thủ.
9. Giúp Trẻ Trở nên Độc lập
Tất cả mọi đứa trẻ đều mong muốn tự mình thực hiện (autonomy) mọi thứ, đây là nhu cầu cơ bản của con người.
Nhiệm vụ của cha mẹ là dần mở rộng các giới hạn, giảm bớt các luật lệ, giúp trẻ ngày càng tự tin và có trách nhiệm trong các quyết định của mình.
10. Luôn Tôn trọng Trẻ
Nếu cha mẹ muốn trẻ tôn trọng mình, cách đơn giản nhất là tôn trọng trẻ. Trẻ được đối xử tôn trọng sẽ đối xử như vậy với người khác.
Chỉ khi trẻ được tôn trọng, chúng mới có thể bày tỏ suy nghĩ của mình, và cha mẹ mới có thể hướng dẫn cách suy nghĩ của chúng.