Sử dụng thuốc kháng sinh trong thai kỳ

Thuốc dùng để chống lại sự nhiễm khuẩn được gọi là kháng khuẩn, chống nhiễm nấm gọi là kháng nấm, còn những thuốc chống lại virus gọi là kháng virus. Tất cả những loại trên có thể được gộp chung lại dưới tên gọi thuốc kháng sinh. Dưới đây là những lời khuyên cho thai phụ khi sử dụng thuốc kháng sinh.

Penicillin, tetracycline và các thuốc gốc sulfa (trimethoprim-sulfamethoxazole) nằm trong số những loại kháng sinh thông dụng. Một vài loại kháng sinh (như Penicillin) có công dụng hẹp – nghĩa là chúng chỉ tấn công một hoặc vài loại nhiễm trùng nào đó. Những loại kháng sinh có công dụng rộng (Tetracyclines hay Ampicillins) có tác dụng đối với một loạt bệnh nhiễm khuẩn.

Nên dùng kháng sinh khi nào?

Kháng sinh là loại thuốc hữu hiệu thật nhưng bạn chỉ nên uống khi thật cần thiết, bởi vì:

- Kháng sinhcó thể gây ra những tác dụng phụ có hại từ đau bao tử cho đến dị ứng, sinh con dị tật, hay thậm chí tử vong. Ngoài ra, khi chiến đấu chống lại các vi khuẩn gây nhiễm trùng, kháng sinh còn có khả năng tiêu diệt một vài loại vi khuẩn có lợi cho cơ thể. Điều này có thể làm hạn chế khả năng phòng ngừa và đề kháng của cơ thể bạn.

- Kháng sinhcó thể bớt hiệu quả theo thời gian. Lạm dụng kháng sinh còn làm vi khuẩn mạnh hơn và khiến chúng trở nên kháng thuốc, đây đang là một vấn đề nghiêm trọng trên toàn thế giới. Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi, không đúng cách hay không cần thiết theo thời gian đã dẫn đến sự phát triển của ngày càng nhiều hơn vi khuẩn kháng thuốc, làm cho việc điều trị mỗi lúc một khó khăn.

Nếu bác sĩ kê toa kháng sinh khi không cần thiết, bệnh nhân có thể phải chịu những nguy cơ không đáng có, đặc biệt là khi đang mang thai, bởi vì cả mẹ và con đều gặp nguy cơ. Một vài loại thuốc có thể hoàn toàn vô hại với thai nhi, nhưng một vài loại khác có thể gây ra dị tật nghiêm trọng.

Chỉ có rất ít những nghiên cứu khoa học chứng minh các loại thuốc an toàn hay không an toàn cho phụ nữ mang thai, vì vậy các bác sĩ thường dựa trên dữ liệu từ các cuộc thí nghiệm trên động vật hay kinh nghiệm thực hành để quyết định xem có nên kê toa kháng sinh cho phụ nữ có thai hay không. Năm 1979, Tổ chức Điều hành Thực Phẩm và Dược Phẩm (FDA) phát triển một hệ thống phân loại thuốc, bao gồm thuốc chống nhiễm trùng, căn cứ trên khả năng gây tác hại cho thai nhi của chúng.

- Loại A: Những nghiên cứu trên phụ nữ không cho thấy nguy cơ đối với bào thai trong 3 tháng đầu của thai kỳ. Không có bằng chứng cho thấy nguy cơ trong các tháng sau. Ít có khả năng nguy hại đến bào thai.

- Loại B: Nghiên cứu trên sự sinh sản của động vật không cho thấy nguy cơ đối với bào thai, nhưng chưa có nghiên cứu trên phụ nữ có thai. Hoặc, nghiên cứu trên sự sinh sản của động vật cho thấy hiệu quả tiêu cực (bên cạnh việc giảm khả năng sinh sản) nhưng chưa được khẳng định thông qua những nghiên cứu đối với phụ nữ trong 3 tháng đầu của thai kỳ (chưa có bằng chứng về tác hại trong những tháng sau của thai kỳ).

- Loại C: Nghiên cứu trên sự sinh sản của động vật cho thấy hiệu quả tiêu cực (gây ra quái thai hoặc chết) và chưa có những nghiên cứu đối với phụ nữ; hoặc không thể thực hiện nghiên cứu trên phụ nữ hoặc động vật. Những loại thuốc ở hạng mục này chỉ nên được sử dụng nếu có lợi ích nhiều hơn nguy cơ gây ra cho bào thai.

- Loại D: Có bằng chứng cho thấy nguy cơ đối với bào thai người, nhưng lợi ích khi sử dụng cho phụ nữ có thai có thể chấp nhận được bất kể nguy cơ mang lại – ví dụ như khi gặp trường hợp bệnh nặng hay nguy hiểm đến tính mạng mà những loại thuốc an toàn hơn không thể được sử dụng hoặc không có tác dụng.

- Loại S: Nghiên cứu trên người hoặc động vật cho thấy sự bất thường của bào thai, có bằng chứng về nguy cơ đối với bào thai dựa trên kinh nghiệm chữa trị cho người và động vật. Thuốc không nên sử dụng cho phụ nữ có thai hoặc có khả năngmang thai.

Do phần lớn thuốc kháng sinh chưa được nghiên cứu trong những cuộc thử nghiệm có kiểm soát, nên đa số các thuốc kháng sinh an toàn được xếp vào loại B - FDA.

Nhìn chung, thai nhi dễ bị tổn hại nhất khi ở giai đoạn sơ khai – khi các bộ phận và mô vừa phát triển (ở tam cá nguyệt đầu). Việc sử dụng kháng sinh sulfa điều trị nhiễm trùng tiết niệu hoặc các loại nhiễm trùng khác; cùng với một loại kháng sinh nữa, trimethoprim, chứa trong thuốc Septra hay Bactrim tuy không gây dị tật và an toàn nếu sử dụng vào giai đoạn đầu của thai kì, nhưng nó có thể gây ra chứng bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh nên ít được sử dụng vào giai đoạn sau của thai kỳ.

Nên nhớ rằng việc lựa chọn kháng sinh tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mục tiêu tấn công, khả năng kháng thuốc hay tác dụng tiêu cực tiềm ẩn đối với việc có thai và cho con bú. Rất ít loại thuốc bị cấm dùng trong mọi trường hợp. Ngược lại, cũng có rất ít loại thuốc phù hợp cho mọi trường hợp. Bác sĩ của bạn phải giải thích được vì sao lựa chọn loại kháng sinh đó để giúp bạn cân bằng giữa lợi và hại.