Trong quá trình vận hành, máy biến áp 3 pha thường phát ra tiếng ù nhẹ. Đây là hiện tượng khá bình thường do lõi thép bị từ hóa và rung động khi làm việc. Tuy nhiên, nếu tiếng kêu lớn hơn bình thường, xuất hiện tiếng rung, rè hoặc thay đổi bất thường thì không nên bỏ qua.
Vậy máy biến áp 3 pha kêu to có thể do đâu?
1. Máy đang bị quá tải
Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp. Khi phụ tải tăng cao, dòng điện qua các cuộn dây tăng lên, làm máy phát nhiệt nhiều hơn và có thể xuất hiện tiếng ù lớn hơn.
Nếu tình trạng này kéo dài, nhiệt độ máy tăng cao và có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của lớp cách điện.
Vì vậy, khi thấy máy kêu to kèm theo nhiệt độ tăng cao, việc đầu tiên nên kiểm tra là dòng tải của từng pha và so sánh với dòng định mức trên nhãn máy.
2. Điện áp nguồn không phù hợp
Điện áp cấp vào quá cao hoặc không đúng với điện áp định mức có thể làm máy biến áp hoạt động trong điều kiện từ thông bất thường. Khi đó, tiếng ù của máy có thể tăng lên.
Do đó, nếu máy trước đây hoạt động bình thường nhưng gần đây bắt đầu kêu to, nên kiểm tra lại điện áp phía sơ cấp thay vì chỉ tập trung vào bản thân máy.
3. Lõi thép hoặc kết cấu cơ khí bị rung
Máy biến áp hoạt động lâu ngày có thể xuất hiện hiện tượng lỏng các bộ phận cố định lõi thép hoặc kết cấu bên trong. Khi đó, rung động có thể truyền ra vỏ máy và tạo thành tiếng kêu lớn.
Một dấu hiệu thường gặp là máy vừa kêu vừa rung nhẹ ở phần vỏ. Trong trường hợp này, cần kiểm tra cơ khí và các vị trí cố định của máy.
Không nên tự ý tháo máy biến áp đang vận hành để kiểm tra. Việc kiểm tra cơ khí cần được thực hiện khi máy đã được cô lập và đảm bảo an toàn.
4. Phụ tải giữa các pha không cân bằng
Với hệ thống 3 pha, nếu tải giữa các pha chênh lệch lớn, dòng điện của các pha cũng có thể khác nhau. Điều này có thể làm máy hoạt động không ổn định và gây ra hiện tượng nóng hoặc tiếng kêu bất thường.
Một kinh nghiệm đơn giản là đo dòng điện từng pha và ghi lại kết quả. Nếu một pha cao hơn đáng kể so với hai pha còn lại, cần kiểm tra lại hệ thống phụ tải.
5. Quạt làm mát hoặc các bộ phận bên ngoài gây tiếng ồn
Đối với máy biến áp có hệ thống làm mát bằng quạt, đôi khi tiếng ồn không xuất phát từ máy biến áp mà từ chính quạt.
Quạt bị bám bụi, bạc đạn xuống cấp hoặc cánh quạt bị lệch có thể tạo ra tiếng rè, rung hoặc ù lớn. Vì vậy, khi xác định nguyên nhân, cần phân biệt tiếng ù điện từ của máy với tiếng ồn cơ khí của hệ thống làm mát.
6. Có dấu hiệu sự cố nghiêm trọng
Nếu tiếng kêu bất thường đi kèm với mùi khét, khói, tia lửa, phóng điện, nhiệt độ tăng nhanh hoặc thiết bị bảo vệ liên tục tác động thì không nên tiếp tục vận hành để “xem máy có hết kêu không”.
Đây có thể là dấu hiệu của sự cố nghiêm trọng liên quan đến cuộn dây, cách điện hoặc các bộ phận bên trong máy. Khi đó cần ngắt máy theo quy trình an toàn và để người có chuyên môn kiểm tra.
Kinh nghiệm kiểm tra nhanh
Khi gặp một máy biến áp 3 pha kêu to bất thường, có thể kiểm tra theo thứ tự:
Nghe tiếng kêu → kiểm tra nhiệt độ → đo điện áp → đo dòng điện từng pha → kiểm tra phụ tải → kiểm tra hệ thống làm mát và tình trạng cơ khí.
Điều quan trọng là phải so sánh với tình trạng vận hành bình thường trước đó. Một máy vốn có tiếng ù ổn định nhưng đột nhiên thay đổi âm thanh đáng kể thường đáng để kiểm tra hơn một máy vốn đã có tiếng ù tương đối lớn từ trước.
Kết luận
Máy biến áp 3 pha kêu to không nhất thiết có nghĩa là máy đã hỏng. Nguyên nhân có thể đơn giản như quá tải, điện áp không phù hợp, phụ tải mất cân bằng hoặc quạt làm mát bị lỗi. Tuy nhiên, nếu tiếng kêu xuất hiện đột ngột và đi kèm với nhiệt độ cao, mùi khét, rung mạnh hoặc phóng điện thì cần xử lý ngay.
Kinh nghiệm quan trọng nhất là đừng chỉ “nghe tiếng máy” mà hãy kết hợp nghe, đo và quan sát. Những dấu hiệu nhỏ trong quá trình vận hành có thể giúp phát hiện sớm sự cố trước khi nó trở thành một hư hỏng lớn.
