Ý nghĩa bài hát Bắc Kim Thang: Nói về tình bạn của chú bán dầu và chú bán ếch
Hát từ nhỏ tới lớn, mà lỡ có người kêu mình giải thích ý nghĩa bài Bắc Kim Thang, chưa chắc ai cũng biết.
Bắc Kim Thang là bài hát đồng dao rất thân thuộc với tuổi thơ của mỗi người, đặc biệt là ở miền Nam. Thế nhưng, lời bài hát này nghe khá khó hiểu và không phải ai cũng biết ý nghĩa và câu chuyện đằng sau ca khúc Bắc Kim Thang.
Theo câu chuyện của dân gian, ngày xưa có một anh chuyên soi đèn bắt ếch ban đêm, còn một anh thường đi bán dầu thắp đèn lúc rạng sáng. Nhà hai anh chàng nằm trên một cù lao nhỏ ven sông, khi đi vào chợ làng thì phải đi qua một cây cầu khỉ vắt vẻo.
Hai người rất thân với nhau. Có lần, mẹ của anh bán ếch qua đời, anh bán dầu đã bỏ tiền giúp người bạn của mình tổ chức ma chay mà không tính toán. Anh bán ếch lại càng trân quý tình bạn đó.
Ảnh: tinnhac
Một đêm nọ, anh bán ếch nghe tiếng kêu la từ một cái bẫy trên đồng. Lại gần thì anh thấy con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy. Do giành ăn với nhau, chúng bất cẩn lọt vào bẫy. Hai con chim van xin anh bán ếch mở bẫy, hứa sẽ đền ơn. Anh bán ếch cuối cùng xuôi lòng và giải thoát cho chúng.
Không nuốt lời, vài ngày sau đó, hai con chim đến nhà báo cho anh bán ếch biết chuyện ở sông, có hai con ma da đang bàn nhau sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bán ếch, khiến hai anh thế mạng để chúng được đầu thai. Hai con ma này chết đã lâu, trong 7 ngày nữa nếu không bắt được người thế mạng sẽ “hồn phách tứ tán”, không thể đầu thai. Ma da chỉ bắt được hai anh khi trời rạng sáng, tức là khi anh bán ếch về nhà và anh bán dầu ra chợ. Khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép nữa.
Anh bán ếch kể lại chuyện cho anh bán dầu nghe, nhưng anh bán dầu không tin. Anh bắt ếch bèn viện cớ đến ngày cúng mẹ, mời anh bán dầu sang nhậu đến khi say mèm, không ra chợ bán được. Những ngày sau, anh bán ếch cũng bịa thêm những lý do khác để chuốc anh bán dầu say xỉn, trì hoãn việc đi sang cây cầu.
Đến ngày thứ 7, tức ngày cuối cùng ma da bắt hồn, anh bán ếch say ngủ vì nhậu quá nhiều ngày. Anh bán dầu thì sực tỉnh, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày nên nhanh chóng đem hàng ra chợ. Thế là khi qua cầu, anh bán dầu bị bọn ma da hóa phép cho cây cầu trơn trượt, té xuống nước chết. Anh bán ếch đợi một ngày sau đó, mới dám vớt xác người bạn lên làm ma chay.
Ảnh: tinnhac
Anh bán ếch vô cùng đau lòng vì cái chết của bạn. Hai con bìm bịp, le le thấy thế cũng kêu thảm thiết nghe như tiếng trống kèn đám ma. Do đó, có thể hiểu vì sao nội dung bài hát Bắc Kim Thang có những câu cuối là:
Chú bán dầu, qua cầu mà té.
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
Con le le đánh trống thổi kèn.
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
Còn hai câu đầu tiên:
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
Cột qua kèo, là kèo qua cột
.
...thì có ý nghĩa thế nào? “cà, lang, bí rợ” là trái cà, khoai lang và bí rợ, 3 loại cây dây leo phổ biến ở miền Tây Nam Bộ.
“Kim thang” là hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất. Nhiều kim thang tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
Hình ảnh về "kim thang". Ảnh: teen1s.
“Cột qua kèo, kèo qua cột” miêu mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể giống như tình bạn gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
