Chúng ta nhiều lúc muốn giờ làm việc ít lại để có thời gian chăm sóc gia đình và bản thân. Nhưng người Nhật Bản thì lại luôn vùi mình vào công việc, thậm chí có khi tới chết mới thôi!



Thuật ngữ phổ biến tại Nhật Bản



Trong tiếng Nhật có hẳn một từ là karoshi (quá lao tử) dùng để chỉ hiện tượng người ta làm việc quá sức tới mức tử vong. Nguyên nhân chủ yếu của karoshi là nhồi máu cơ tim và đột quỵ do căng thẳng, thiếu ngủ, kiệt sức do suy dinh dưỡng bởi chế độ ăn thiếu thốn, ngoài ra cũng bao gồm tự tử do áp lực công việc.


Người lao động Nhật Bản có khoảng thời gian làm việc dài nhất thế giới. Bên cạnh 8 tiếng hành chính thông thường, thống kê cho thấy 1/4 người lao động Nhật Bản làm thêm trên 80 tiếng 1 tháng, gấp gần 3 lần mức tiêu chuẩn ở nhiều quốc gia khác mà không có lương tăng ca. Mỗi năm tại Nhật Bản có tới gần 2.000 ca tử vong có liên quan đến công việc, chủ yếu do đột quỵ, đau tim, trầm cảm và tự tử. Cứ 5 người lao động có 1 người nằm trong nhóm có nguy cơ tử vong vì làm việc quá sức.



Theo một báo cáo chính phủ Nhật công bố, có tổng cộng 191 vụ “karoshi” trong năm tài khóa 2017 kết thúc vào tháng 3 năm đó. Báo cáo cũng chỉ ra có 7,7% người làm công Nhật Bản thường xuyên làm thêm hơn 20 giờ mỗi tuần.


Thủ tướng Shinzo Abe đã đích thân tuyên chiến với “karoshi” và công bố chương trình mang tên “Thứ sáu Quan trọng”. Theo đó, nhân viên được khuyến khích rời công ty sớm vào 3h chiều các ngày thứ sáu cuối cùng của tháng, từ đó khuyến khích chi tiêu và giảm bớt thời gian ở văn phòng.


Ngoài ra, Chính phủ Nhật Bản còn đặt ra mức trần một tháng không làm thêm quá 45 tiếng, một năm không quá 360 giờ đồng hồ, một năm có ít nhất 5 ngày nghỉ du lịch.


Tuy nhiên, nhiều người chỉ trích chương trình này không mang tính cưỡng chế và nhiều công ty đơn giản phớt lờ nó.


Lý do nhiều người làm việc cho tới chết tại xứ phù tang



Những năm 1950, kinh tế Nhật Bản phát triển thần kỳ và trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới nhờ văn hóa làm việc không ngừng nghỉ. Họ coi trọng thành công của công ty, của tập thể hơn là cá nhân. Đó là lý do 63% người Nhật cảm thấy có lỗi khi họ nghỉ phép có lương. Nhiều người cũng cảm thấy áy náy khi là người đầu tiên rời khỏi văn phòng.


Vào những năm 70, do mức lương của người lao động tại quốc gia này tương đối thấp, nên họ càng muốn làm việc để tối đa hóa thu nhập của mình.


Đến thập niên 90, khi xảy ra khủng hoảng kinh tế - tài chính, các công ty bắt đầu tái cơ cấu. Sức ép vô cùng lớn, các nhân viên ở lại làm việc ngoài giờ để không bị sa thải. Nhiều người lao động cố tỏ ra vui vẻ với việc làm thêm giờ vì sợ bị đánh giá về tinh thần, thái độ làm việc và dần dần đây trở thành một "văn hóa làm việc" dẫn đến hiện tượng karoshi.




Quan điểm của người Nhật Bản với tình trạng làm việc tới chết (karoshi) chứa đựng nhiều điểm mâu thuẫn nhau. Những cuộc khảo sát cho thấy trong khi phần lớn người lao động đều thừa nhận làm việc quá sức là một vấn nạn cần giải quyết, cũng chính những người này sẵn sàng chấp nhận làm thêm nhiều giờ liên tục nếu công việc yêu cầu. Sự mâu thuẫn này xuất phát từ nền văn hóa coi trọng sự cống hiến ở Nhật Bản.


Người lao động, đặc biệt là nam giới chỉ được tôn trọng và có cơ hội thăng tiến nếu dành phần lớn thời gian cho công việc. Nam giới Nhật Bản xem việc ở công ty cả ngày và không làm chút việc nhà nào là điều hết sức bình thường.


Một lý do nữa khiến người Nhật làm việc không ngừng là hiện nay, kinh tế Nhật đang gặp nguy hiểm bởi sự vươn lên của Trung Quốc. Năm 2011, sau 42 năm giữ vị trí nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Nhật Bản đã bị Trung Quốc hất ra khỏi ngôi vị này.


Ngoài ra, tỷ lệ sinh giảm và tình trạng dân số già hóa khiến cho Nhật Bản thiếu hụt lực lượng lao động. Theo thống kê, Nhật Bản hiện thiếu 5 triệu lao động, tập trung vào các ngành dịch vụ, bán lẻ, nông nghiệp, vận chuyển hàng hóa, xây dựng. Trong khi đó, nước Nhật lại hạn chế người lao động nước khác nhập cư.


Vì lẽ đó, để giải quyết tình trạng thiếu người, các công ty buộc phải để nhân viên làm thêm giờ. Những thực trạng này đã làm giảm đáng kể hiệu quả các chính sách hạn chế giờ làm của Chính phủ Nhật Bản.


Bạn thì có suy nghĩ gì về cách làm việc chăm chỉ cho tới chết của người Nhật Bản? Vì có vẻ như theo thống kê thì "Công ty Nhật luôn trả lương cao nhưng người Việt không ai làm nổi lâu dài!".