Ở Úc hay ở Châu Âu mỗi người đi học hay đi làm thường mang theo đồ ăn trưa, đơn giản là sandwich, trái cây, cheese…


Bọn nhỏ đi học, cha mẹ có thời gian cũng làm lunch box mang theo. Nếu bữa nào lu bu quá thì trông cậy vào tuckshop.


Tuckshop là 1 dạng canteen của trường chuyên cung cấp thức ăn trưa cho học sinh. Thực đơn chỉ gói gọn trong những menu đơn giản như: sandwich, salad, pasta, fruit, nước ngọt, biscuit kẹp cheese… điều gây ngạc nhiên cho mình là Tuckshop hoạt động dựa trên nền tảng phi lợi nhuận và tình nguyện.


Phi lợi nhuận ở đây gắn liền với tình nguyện (volunteer work). Tuckshop ở hai trường con mình học mỗi năm sẽ có một (hoặc một vài) phụ huynh, đứng ra “đấu thầu” để điều hành nó. Vị phụ huynh này sẽ chịu trách nhiệm:


- Vận động các phụ huynh khác sắp xếp thời gian tham gia. Người nào có thời gian nhiều thì phụ vài ngày, người bận rộn thì 1 ngày 1 buổi cũng tốt.


- Tìm nguồn cung cấp thực phẩm tin cậy: đảm bảo vệ sinh an toàn, giá cả phải chăng.


- Chịu trách nhiệm về an toàn trong bếp. Mỗi người tham gia vào tuckshop phải được hướng dẫn những điều cơ bản về an toàn, 1 số nơi đòi hỏi có thẻ xanh, tức là người đó phải đạt 1 số tiêu chuẩn để có thể làm việc với trẻ con (tiên quyết là no criminal record). Mỗi người ra vào bếp đều phải ký vài giấy tờ và nằm trong school visitor record


- Đảm bảo làm hài lòng các thượng đế nhỏ (cái này du di đi)


- …


Mọi hoạt động của Tuckshop sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ của trường và hội phụ huynh. Giá cả của Tuckshop sẽ tính toán sao cho thu đủ bù chi và đảm bảo đủ rẻ cho bọn nhỏ.


Thí dụ, 1 phần ăn trưa gồm 1 cái sandwich, 1 hộp sửa, 1 hộp trái cây chỉ tốn chưa tới 7 đồng, trong khi giá thị trường sẽ là 9-11 đồng.


Thường món ăn sẽ được order online và Tuckshop sẽ dựa vào order mà chuẩn bị trước. Thức ăn sau khi chuẩn bị sẽ được đưa vào lò nướng sau đó đưa sang lò ủ ấm để đảm bảo an toàn vs. Một số thức ăn lạnh sẽ đc đưa vào tủ lạnh (sandwich, fruit, salad…).


Mỗi lớp có 1 thùng đựng thúc ăn. Khi gần tới giờ ăn, phụ huynh sẽ sắp thức ăn theo danh sách order, cho vào thùng đó. Tới giờ ăn bọn nhỏ cử người đi lấy đồ về và phân chia ra.


Nếu trong đồ ăn mà thiếu thì bọn nhỏ quay lại khiếu nại. Nếu món đó mà hết thì lấy 1 tờ giấy ghi rõ, và bỏ lại số tiền của món đó vô 1 bao giấy, refund.


Lợi ích của Tuckshop ai cũng thấy rõ:


- Đảm bảo dinh dưỡng cho con trẻ với mức độ an toàn vệ sinh cao nhất


- Đảm bao đủ rẻ để ai cũng có thể ăn.


- Do cha mẹ làm nên ngoài việc rẻ, thức ăn còn được chăm chút rất kỹ. Như vậy có thể nói thức ăn cũng giống như cha mẹ ở nhà nấu – có tình củm, có hồn.


- Tuckshop kiểm soát rất gắt gao lượng đường mà bọn trẻ ăn. Trẻ con đứa nào cũng mê bánh kẹo. Tuckshop có nơi cấm tuyệt kẹo hay bánh, hay coca, kem… cũng có nơi cho bán ngày thứ Sáu, nhưng chỉ giới hạn mỗi đứa được bao nhiêu.


- Do phi lợi nhuận nên việc coi thường chất lượng là việc không thể xảy ra.


Tuckshop cũng có mặt yếu là nó không làm việc suốt năm và nhiều lúc tình trạng cha mẹ bận rộn cùng 1 lúc làm cho tuckshop thiếu nhân lực trầm trọng. Nhưng yếu điểm này có thể coi như không có, vì nếu không đủ người thì chỉ chậm một chút cũng xong.


Bản thân tôi cũng đi làm 1 buổi trong tuckshop. Tuần đó là tuần mẹ Alicia điều hành tuckshop chạy bở hơi tai vì không có người phụ, mà mẹ Chít nhà này thì đi học nên cha nó thế chổ (chủ yếu là vì tò mò không biết nó như thế nào nữa). Chứng kiến cảnh bọn nhỏ háo hức sắp hàng lấy đồ ăn, có đứa bé tí mà được phân công khiêng thùng đồ ăn to đùng mình nhịn cười không nổi cho sự hồn nhiên của trẻ nít. Các phụ huynh cũng bở hơi tai với bọn nhỏ nhưng ai cũng nở 1 nụ cười hạnh phúc vì mình cũng góp phần mang lại nụ cười đó.


Bỗng dưng ước ao bọn trẻ ở VN cũng được như vậy. Ai cũng biết, căn tin trường học ở VN là con gà đẻ trứng vàng cho 1 số người, có khi là con chị Ba, cháu anh Tư… và an toàn thực phẩm thì được đưa xuống cuối.


Ở VN, những người như mẹ Alicia hay như vợ chồng mình sẽ bị coi là hâm, là làm chuyện ruồi bu, "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng"… nhưng ở Úc, cái xã hội này nó vận hành trơn tru cũng nhờ những kẻ hâm đó. Nào là rotary club, lion club, SES, surf life saving… mỗi năm có hàng triệu giờ lao động free, chỉ để đảm bảo cái xã hội Tư Bản giãy chết này nó vẫn chạy đều đều…


À mà tìm hoài không thấy trong thành ngữ, tục ngữ Anh-Úc có câu tương tự như “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Ai biết chỉ giùm. Mình là mình ghét cái câu này ghê lắm. Nó thường hay dùng để dè bỉu những người làm không công...