Trước nguy cơ suy giảm mức sinh và già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh lớn trong chính sách dân số. Thông điệp “yêu nước là sinh đủ 2 con” được xác định là trọng tâm truyền thông trong công tác dân số từ năm 2026 và các năm tiếp theo, phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý dân số quốc gia.
Chuyển hướng từ hạn chế sang khuyến khích sinh con
Một điểm thay đổi quan trọng là việc bãi bỏ quy định hạn chế số con trong hệ thống pháp luật. Cụm từ “mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ một đến hai con” chính thức được loại bỏ khỏi Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân. Thay vào đó, Nhà nước xác định mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, với bình quân khoảng 2,1 con trên mỗi phụ nữ, đồng thời khẳng định quyền quyết định số con, thời điểm sinh và khoảng cách sinh thuộc về mỗi cá nhân, mỗi gia đình.
Đây được xem là bước ngoặt lớn, cho thấy chính sách dân số không còn đặt nặng yếu tố kiểm soát mà chuyển sang hỗ trợ, khuyến khích và bảo đảm quyền sinh sản.
Mức sinh chạm đáy lịch sử
Số liệu những năm gần đây cho thấy xu hướng giảm sinh diễn ra rõ rệt. Nếu như vài thập kỷ trước, mức sinh của Việt Nam từng ở ngưỡng 6 đến 7 con trên mỗi phụ nữ, thì nay con số này đã giảm sâu. Năm 2022, tổng tỉ suất sinh là 2,01 con; năm 2023 giảm còn 1,96 và đến năm 2024 chỉ còn 1,91 con, mức thấp nhất từ trước đến nay. Các chuyên gia cảnh báo, nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam sẽ sớm đối mặt với thiếu hụt lao động và áp lực an sinh xã hội trong tương lai gần.
Mở rộng quyền lợi cho gia đình sinh đủ hai con
Song song với thay đổi quan điểm, Luật Dân số mới cũng mở rộng đáng kể các quyền lợi liên quan đến sinh con thứ hai. Theo đó, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, tăng một tháng so với quy định hiện hành. Người chồng được nghỉ 10 ngày làm việc để chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình, góp phần giảm gánh nặng cho phụ nữ.
Ngoài ra, Nhà nước triển khai nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp, tập trung vào các nhóm đối tượng cụ thể như phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, phụ nữ tại các địa phương có mức sinh thấp và phụ nữ thuộc vùng dân tộc thiểu số rất ít người. Các hỗ trợ này nhằm tháo gỡ những rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến quyết định sinh con, đặc biệt là tài chính và điều kiện sống.
Dân số và phát triển thay cho kế hoạch hóa gia đình
Luật Dân số 2025, được Quốc hội thông qua và dự kiến có hiệu lực từ tháng 7/2026, đánh dấu sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang tiếp cận dân số và phát triển. Luật nhấn mạnh bảo đảm quyền sinh sản, cho phép các cặp vợ chồng tự chủ trong quyết định sinh con trên cơ sở phù hợp với sức khỏe, điều kiện kinh tế và khả năng nuôi dạy con.
Không chỉ tập trung vào số lượng, luật còn đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng dân số, thể hiện qua việc thúc đẩy tư vấn tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, nhằm bảo đảm trẻ em sinh ra khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh
Một nội dung quan trọng khác là tăng cường các biện pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Luật quy định nghiêm cấm mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, siết chặt trách nhiệm của người hành nghề y và yêu cầu công bố định kỳ các số liệu liên quan. Đây được xem là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách can thiệp kịp thời, hướng tới cân bằng giới tính bền vững.
Cần một hệ thống chính sách đồng bộ
Theo lãnh đạo ngành dân số, việc nâng mức sinh trong tương lai không thể trông chờ vào một chính sách đơn lẻ. Yếu tố then chốt nằm ở việc xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ, lâu dài, gắn chặt giữa phát triển kinh tế xã hội với công tác dân số. Trong đó, sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền các cấp và sự đồng thuận của toàn xã hội đóng vai trò quyết định.
Bên cạnh hoàn thiện cơ chế, ngành y tế xác định truyền thông sẽ là mũi nhọn quan trọng. Thay vì chỉ vận động hành chính, cách tiếp cận mới tập trung cung cấp thông tin, phân tích lợi ích dài hạn của việc sinh đủ hai con đối với cá nhân, gia đình và xã hội.
Thông điệp và lựa chọn của tương lai
“Yêu nước là sinh đủ 2 con” không đơn thuần là một khẩu hiệu, mà phản ánh mối liên hệ trực tiếp giữa quyết định cá nhân và sự phát triển bền vững của quốc gia. Trong bối cảnh mức sinh giảm sâu và dân số đang già hóa nhanh, mỗi lựa chọn sinh con hôm nay sẽ góp phần định hình diện mạo xã hội Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
Theo Đời sống & Pháp luật