Theo thông tin từ Euronews ngày 2 tháng 12, Trung Quốc sẽ chính thức đưa bao cao su và một số sản phẩm tránh thai vào danh mục hàng hóa chịu thuế giá trị gia tăng kể từ năm 2026. Đây là lần đầu tiên sau hơn 30 năm, các sản phẩm này không còn nằm trong diện miễn thuế.
Luật thuế mới và những thay đổi liên quan
Cuối tháng 12 năm 2024, Bắc Kinh phê duyệt bộ luật thuế giá trị gia tăng sửa đổi. Văn bản mới công bố danh mục các hàng hóa và dịch vụ được hưởng ưu đãi miễn thuế, bao gồm nông nghiệp, y tế, chăm sóc sức khỏe và các hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, các sản phẩm tránh thai như bao cao su không còn xuất hiện trong danh sách này.
Việc loại bỏ ưu đãi thuế đồng nghĩa mặt hàng bao cao su sẽ phải chịu mức thuế VAT 13 phần trăm khi luật có hiệu lực vào ngày 1 tháng 1 năm 2026. Khoảng thời gian một năm kể từ ngày thông qua đến khi áp dụng chính thức được xem là bước chuẩn bị để các địa phương và doanh nghiệp cập nhật hệ thống kế toán, tránh gián đoạn hoạt động.
Bối cảnh nhân khẩu học gây nhiều lo ngại
Quyết định sửa đổi chính sách thuế diễn ra trong thời điểm Trung Quốc đang đối mặt với thách thức lớn về nhân khẩu học. Tỷ lệ sinh tại nước này liên tục giảm trong nhiều thập kỷ, một phần do ảnh hưởng của chính sách Một con kéo dài từ năm 1979 đến năm 2015. Theo thống kê năm 2024, số ca sinh chỉ còn khoảng 6,77 trên một nghìn dân, mức thấp đáng báo động.
Trong thời gian thực thi chính sách Một con, chính quyền đã khuyến khích sử dụng các biện pháp tránh thai nhằm hạn chế tốc độ tăng dân số. Việc ưu tiên những biện pháp này được xem là một phần của chiến lược ổn định xã hội và bảo đảm nguồn lực cho quá trình phát triển kinh tế.
Tuy nhiên, hệ quả dài hạn của chính sách siết sinh đẻ đã để lại nhiều áp lực, bao gồm dân số già hóa nhanh, lực lượng lao động giảm dần và tình trạng mất cân bằng giới tính. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có những chính sách điều chỉnh mạnh mẽ, nền kinh tế Trung Quốc có thể gặp khó khăn trong duy trì tốc độ tăng trưởng trong nhiều thập kỷ tới.
Khuyến khích sinh con bằng các ưu đãi thuế mới
Trong khi tăng thuế với các sản phẩm tránh thai, chính quyền Trung Quốc lại thực hiện nhiều ưu tiên thuế cho các dịch vụ hỗ trợ gia đình. Luật VAT mới miễn thuế cho hoạt động chăm sóc trẻ nhỏ, chăm sóc người cao tuổi và các dịch vụ liên quan đến hôn nhân. Đây được xem là nỗ lực nhằm giảm gánh nặng chi phí cho các gia đình có con nhỏ, khuyến khích các cặp vợ chồng lập gia đình và sinh thêm con.
Số liệu từ Ngân hàng Thế giới cho thấy tỷ lệ sinh của Trung Quốc năm 2023 chỉ ở mức 1 con trên một phụ nữ, tức thấp hơn nhiều so với mức 2,1 con được xem là cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định.
Lo ngại từ chuyên gia và phản ứng của dư luận
Bên cạnh những mục tiêu dài hạn về dân số, chính sách đánh thuế các biện pháp tránh thai cũng tạo ra không ít tranh luận. Một số chuyên gia y tế công cộng bày tỏ quan ngại rằng giá thành cao hơn của bao cao su có thể làm giảm khả năng tiếp cận, từ đó dẫn đến nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Ngoài ra, nhiều ý kiến cho rằng việc điều chỉnh thuế chỉ là một phần rất nhỏ trong bài toán thúc đẩy tỷ lệ sinh. Rào cản lớn nhất vẫn là chi phí nuôi dạy trẻ em. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa tại Bắc Kinh, tổng chi phí trung bình để nuôi một đứa trẻ từ khi sinh đến 18 tuổi tại Trung Quốc lên tới hơn 538.000 nhân dân tệ, tương đương hơn 2 tỉ đồng Việt Nam. Mức chi phí này được đánh giá là một trong những cao nhất toàn cầu, tạo ra tâm lý e ngại đối với nhiều gia đình trẻ.
Tác động dự báo trong tương lai
Lực lượng lao động trẻ và dồi dào từng là nền tảng tạo nên bước nhảy vọt của nền kinh tế Trung Quốc trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, tốc độ già hóa nhanh đang đặt ra yêu cầu phải tái thiết lại nhiều chính sách dân số và an sinh xã hội.
Việc áp thuế trở lại đối với bao cao su có thể là tín hiệu cho thấy Trung Quốc muốn thay đổi cách tiếp cận trong quản lý dân số. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của động thái này cần thời gian để đánh giá, đặc biệt trong bối cảnh nhiều yếu tố kinh tế và xã hội cùng tác động đến quyết định sinh con của các gia đình.