SGTT.VN - Giống hệt chuyện tôi quyết định trở thành một bà mẹ đơn thân, tức là quyết không lấy chồng khi tôi biết mình có thai. Thiên nga trắng choáng váng và phản đối tôi dữ dội. Thiên nga trắng ở đây là mẹ, họ hàng và một vài người hàng xóm. Kể cả bác sĩ phụ sản cũng khuyên tôi không nên giữ lại đứa trẻ, vì "làm bà mẹ đơn thân thật khó khăn và chịu nhiều định kiến của xã hội". Với họ, tôi đích thị là một thiên nga đen sì, không thể dạy bảo và tô màu trở lại.
Trước khi phát hiện ra nước Úc, cư dân của Cựu Lục Địa vẫn tin rằng tất cả các thiên nga đều có bộ lông màu trắng. (*)
Học thuyết mang tên Thiên nga đen có trước cả bộ phim Black Swan được sản xuất năm 2010, đã mang lại cho Natalie Portman giải Quả cầu vàng danh giá. Trong triết học, đây là học thuyết nghiên cứu về thói quen và tính bất ngờ của các sự việc diễn ra trong cuộc sống. Thiên nga đen lý giải tại sao có những sự việc làm cả thế giới phải rung chuyển, như chuyện chiếc máy bay lao vào toà tháp đôi ngày 11.9. Hay đợt sóng thần hồi tháng 12.2004 ở Thái Bình Dương. Tất cả những chuyện này trở nên ghê gớm, vì chúng ta không được chuẩn bị trước và chủ quan vào những gì đã biết – những chú – thiên – nga – đương – nhiên – màu – trắng. Nước Mỹ không bao giờ nghĩ rằng những kẻ khủng bố dám lao máy bay vào niềm tự hào của cả một New York hoành tráng phồn hoa đến thế. Những ai đang sống yên ổn trong vùng đảo tại Thái Bình Dương bao nhiêu năm qua không thể ngờ một ngày cơn sóng cao hàng chục mét có thể ập xuống đầu mình.
Tuy nhiên, một con gà tây cũng sẽ sửng sốt tột độ vì một buổi sáng thức dậy, nó thấy mình không được cho ăn. Nhưng ông hàng thịt thì thấy chả có gì đáng ngạc nhiên cả, vì đã đến lúc con gà "lên thớt". Đó là tất cả những gì về học thuyết Thiên nga đen!!! Đừng nghĩ cứ là thiên nga thì đều màu trắng. Nói như Nassim Nicholas Taleb, tác giả của học thuyết này, thì: "Tất cả bạn cần là một con thiên nga đen".
Thường thì phần lớn mọi người là những con thiên nga trắng. Những điều chúng ta đúc rút và tin tưởng cũng là những chú thiên nga trắng. Như một dạng chân lý với sự tin tưởng vững chắc, cũng đôi khi biến ta thành mù quáng và thiển cận. Ví dụ như trước khi một người phụ nữ có con, cô ta cần được lấy chồng. Ngay sau khi học xong đại học, một sinh viên cần xin được việc làm. Khi tôi bắt đầu những mối tình của mình, trong sáu tháng đầu tiên, các anh đều nói về chuyện cưới hỏi. Khi tôi bắt đầu một công việc, các sếp đều tán dương trong 30 phút đầu tiên và đợi ba tuần sau để nói về chuyện lương lậu. Khi tôi bắt đầu một cuộc họp ở một văn phòng nhà nước, mọi người luôn mời uống nước chè.
Ai xem tivi cũng nghĩ nhà hát con sò ở Sydney màu trắng.
Tất cả người chưa vào Sài Gòn đều nghĩ hồ Con Rùa là một cái hồ.
Trong thời của Coco Chanel, tất cả phụ nữ đều mặc váy khi đi đến những bữa tiệc. Trong phim của Luchino Visconti, khi các diễn viên chỉ tay vào một chiếc hộp thì bên trong luôn có đá quý.
Thật may khi cuộc sống chen chúc những chú thiên nga trắng, thì Thiên nga đen bắt đầu lộ diện. Quay về với kịch bản của bộ phim Thiên nga đen (vốn có vẻ chẳng liên quan gì đến câu chuyện triết học ở trên), thì cô diễn viên múa nhân vật chính đã có một sự tranh giành khủng khiếp một cách vô thức với bản thân mình. Một thiên nga trắng tự mọc cánh thành thiên nga đen khi phát hiện là căn bệnh tâm thần phân liệt của mình ở cuối phim. Natalie Portman cất công học balê sáu tháng trời đã vào vai xuất sắc. Điều nhân vật này hấp dẫn nhất, theo chủ quan của tôi, chính là ở chỗ diễn tả thành công tính hai mặt trái ngược nhau trong một chủ thể. Ai cũng có một chú thiên nga trắng và đen trong con người mình. Hoặc ta đồng hoá mình thành một chú thiên nga trắng. Hoặc thi thoảng trỗi dậy như một chú thiên nga đen.
Chuyện kể là nhà văn Umberto Eco sở hữu một thư viện khoảng hơn 3.000 cuốn sách. Ông chia độc giả của thư viện này thành hai nhóm. Một nhóm đứng trước những chồng sách dày và xuýt xoa: "Thưa ông Eco, thư viện của ông thật tuyệt vời. Ông đọc bao nhiêu cuốn trong đống này rồi?" Nhóm còn lại chẳng nói gì cả mà chỉ đọc sách. Theo bạn nghĩ, nhóm nào là thiên nga trắng? Nhóm còn lại là thiên nga đen?
Tôi nghĩ tất cả đều là thiên nga trắng!
Giống hệt chuyện tôi quyết định trở thành một bà mẹ đơn thân, tức là quyết không lấy chồng khi tôi biết mình có thai. Thiên nga trắng choáng váng và phản đối tôi dữ dội. Thiên nga trắng ở đây là mẹ, họ hàng và một vài người hàng xóm. Kể cả bác sĩ phụ sản cũng khuyên tôi không nên giữ lại đứa trẻ vì, "làm bà mẹ đơn thân thật khó khăn và chịu nhiều định kiến của xã hội". Với họ, tôi đích thị là một thiên nga đen sì, không thể dạy bảo và tô màu trở lại.
Nhưng thực ra trong "bầy" của những người phụ nữ, tôi vẫn là một chú thiên nga trắng. Những người phụ nữ xung quanh tôi, thu nhập giống tôi, lối sống như tôi… họ chẳng thấy phàn nàn hay choáng váng khi biết có thêm một single - mom nữa.
Trong cuộc sống, tôi cho rằng tất cả đều là câu chuyện của sự lựa chọn. Chọn là thiên nga trắng hoặc thiên nga đen khi cần.
Là con gà tây. Hoặc là ông hàng thịt.
THUỲ MINH
(*): Câu mở đầu trong cuốn sách best-seller về học thuyết Thiên nga đen của Nassim Nicholas Taleb.
