Chuyện thật như đùa, bởi lẽ không ai có thể tưởng tượng được trong một cuốn sách dạy kiến thức dành cho trẻ em từ 6-12 tuổi, lại có nội dung hướng dẫn cách gian lận trong thi cử và những lối ứng xử thiếu lịch sự được in rất rõ ràng và đã từng tái bản.
Trong bối cảnh trẻ nhỏ suốt ngày “dán mắt” vào tivi, trò điện tử… dẫn tới nhiều hệ lụy cả về nhận thức, nhân cách và sức khoẻ, thì việc các em ham đọc sách, giải trí bằng đọc sách là điều khiến các bậc cha mẹ rất phấn khởi. Thế nhưng, xuất hiện một thực tế cho thấy, cha mẹ chưa hẳn đã yên tâm, bởi lẽ trong sách - truyện dành cho thiếu nhi đang bị lọt những hạt sạn phản giáo dục. Thời sự là việc một cuốn sách dịch phát hành dành cho trẻ có nội dung dạy cách gian dối trong thi cử và những lối ứng xử kém văn hoá gây sửng sốt trong dư luận.
Từ sách dạy trẻ gian dối trong thi cử…
Chuyện thật như đùa, bởi lẽ không ai có thể tưởng tượng được trong một cuốn sách dạy kiến thức dành cho trẻ em từ 6-12 tuổi, lại có nội dung hướng dẫn cách gian lận trong thi cử và những lối ứng xử thiếu lịch sự được in rất rõ ràng và đã từng tái bản.
Đó là bộ sách “Kiến thức cho thiếu nhi” gồm 3 tập, được giới thiệu rằng hơn 1 triệu bản đã bán trên thế giới và tái bản nhiều lần ở Anh, Mỹ cùng một số nước. Hai tác giả nước ngoài của cuốn thứ nhất là Matthew Morgan và Samatha Barnes. Cuốn sách được giới thiệu là giúp các bạn nhỏ: Tiếp cận với những vấn đề mới lạ, thú vị; quan sát, phân tích các vấn đề trong cuộc sống; rèn luyện tư duy đặt câu hỏi... Theo đánh giá chung thì trong cuốn sách có nhiều kiến thức khoa học và những hiểu biết xã hội đơn giản. Phong cách viết nhẹ nhàng, có hài hước và dễ ghi nhớ.
Trẻ em rất thích đọc sách nên việc xuất bản phải cẩn trọng
Tuy nhiên, thật bất ngờ với bản tiếng Việt, cuốn thứ nhất giới thiệu “những điều vu vơ, nhưng cần phải biết” có trang xuất hiện nội dung: Làm thế nào để gian lận? và cũng như các câu hỏi khác, câu hỏi này được trả lời “rất rõ ràng, dễ hiểu và cụ thể”, rằng: Thu tất cả các câu trả lời vào máy thu âm và nói với cô giáo rằng bạn đang cố giảm bớt căng thẳng bằng cách nghe nhạc qua tai nghe. Viết đáp án lên tay áo của bạn. Dán bìa sách giáo khoa lên bìa sách hướng dẫn giải bài tập và dùng nó như sách giáo khoa. Kết bạn với một bạn học khác lớp, người đã làm bài kiểm tra ấy trước đó... Một nội dung phản giáo dục nữa - sách hướng dẫn cách chọc giận một ai đó, mà thực chất là cách giao tiếp rất thiếu lịch sự, như: “Khi họ yêu cầu bạn dừng lại, hãy ợ vào tai họ. Chĩa cái điều khiển từ xa vào mặt họ và ấn nút “stop” bất cứ khi nào họ bắt đầu nói”. “Giả vờ lau nước bọt trên mặt bạn bất cứ khi nào họ nói chuyện với bạn”.
Ở cuốn sách thứ hai, các dịch giả giới thiệu đến trẻ con cách giải thích lời thầy cô rất không bình thường. Theo đó, “chào các em!” có nghĩa là “các em đừng ném cái gì vào người tôi đấy”...
Những nội dung trong cuốn sách nói trên đang gây sự sửng sốt trong dư luận, đặc biệt về việc vì sao nhà xuất bản lại để những nội dung như vậy trong sách mà không được biên tập? Và một lần nữa, vấn đề nội dung sách đọc cho thiếu nhi lại được dấy lên với nhiều cảnh báo về “sự độc hại trong món ăn tinh thần” (sách) dành cho trẻ, mà khuôn khổ bài viết này chỉ đề cập đến mảng sách truyện dịch.
…tới những pha bạo lực, tình cảm người lớn
Trong lúc những cuốn truyện dành cho thiếu nhi của các tác giả trong nước còn hạn chế thì mảng sách - truyện dịch dành cho thiếu nhi lại khá phong phú, có hình thức rất bắt mắt, nhất là truyện tranh bộ có hàng chục tập, được in với số lượng rất lớn - hàng chục ngàn bản.
Thế nhưng, có điều chưa ổn. Chưa nói đến việc những câu chuyện được kể trong sách thường rất sơ sài và đơn giản đến mức thảm hại, thì không ít truyện tranh nước ngoài còn có những pha tình cảm vượt quá giới hạn của tuổi thơ, sướt mướt người lớn. Trong cuốn “Thuỷ thủ mặt trăng”, tình cảm yêu đương của mối tình giữa cô bé Ôsari và Mamuru cũng là điều có hại cho trẻ em. Tuy nhiên, đáng báo động hơn là tình trạng bạo lực. Bạo lực dường như là nội dung chủ yếu của các truyện tranh nước ngoài viết cho thiếu nhi. Nhiều cuốn quá đi sâu vào việc miêu tả những cảnh đấm đá, giết chóc, lạm dụng quá nhiều ngôn từ vô văn hoá, cộc lốc, không lành mạnh. Ngôn ngữ nhân vật, các lời đối thoại, các chi tiết của truyện xa lạ với chuẩn mực trong xã hội ta. Đọc những truyện như vậy, các em dễ bị tiêm nhiễm thói vô lễ, lời nói thô thiển, hành động thô bạo, thiếu tế nhị, văn minh.
Nói như thế không có nghĩa là mảng sách dịch cho thiếu nhi “rất nhiều độc hại”, thực tế cho thấy không ít nội dung các truyện tranh dịch có tác dụng tích cực đối với thiếu nhi. Như cuốn “Bảy viên ngọc rồng” đã giáo dục cho trẻ đức tính kiên trì, nhẫn nại, bảo vệ cái thiện, tiêu diệt cái ác. Hay như cuốn
“Đôrêmon” có ý nghĩa giáo dục thiếu nhi sửa tính lười nhác, ỷ lại.
Từ những điều nói ở trên có thể thấy, vấn đề là ở chỗ làm sao để mảng sách dịch cho thiếu nhi, đã phong phú về thể loại, nhưng cũng chuẩn mực và có ý nghĩa giáo dục tích cực về nội dung? Thiết nghĩ, nhiệm vụ có lẽ không quá khó, chỉ cần công tác biên dịch, người chịu trách nhiệm xuất bản nêu cao trách nhiệm, cẩn trọng và chú ý từng ly từng tý như tấm lòng dành cho trẻ nhỏ, không chạy theo việc câu khách, kinh doanh... thì chắc hẳn mọi việc sẽ tốt đẹp.
