Những vụ tai biến tiêm văcxin gây qúa nhiều hoang mang lo lắng cho các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi tiêm chủng! Theo mẹ cháu, đó còn chưa kể tới những lo lắng về việc chúng ta phải trả giá trong hàng chục năm tới khi thế hệ trẻ em hôm nay lớn lên! Những ngoắt nghéo trong đường đi của văcxin dịch vụ mà chúng ta vô tình không biết tới, chúng được bảo quản ra sao, rồi những kiểu khuyến mãi văcxin , hay văcxin nhập lậu.... Tất cả, đểu đang gây nên những nỗi khiếp sợ! Cần phải thu thập thêm nhiều hiểu biết về các vấn đề này, đó là điều cực kỳ cần thiết, ngay lúc này đấy các mẹ ơi!


Đường đi của "văcxin dịch vụ ‘


Cơ chế hiện nay là cơ quan hữu trách quản lý văcxin lỏng lẻo - bên cạnh văcxin theo chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia, hiện nay còn có các loại "văcxin dịch vụ", "văcxin tiêm theo yêu cầu" với các chương trình khuyến mãi, ngay cả văcxin nhập lậu cũng từng ào ạt ra thị trường.


Bảo quản kho nào không rõ


Trong 218 liều văcxin được đưa về TTYT Q.5, có 6/185 liều đã được tiêm có phản ứng, đều rơi vào số tiêm rải rác về sau tại các trạm y tế phường.


KS Đặng Văn Tưởng - GĐ Công ty Hoàng Đức - đơn vị cung cấp cho biết: Vắcxin Priorix của công ty GlaxoSmithKline (GSK) được Công ty Zuellig Pharma nhập khẩu ủy thác qua công ty Sapharco, được bảo quản tại kho của công ty nào không rõ.


Khi chúng tôi mua hàng xuất hóa đơn của Công ty Phytopharco. Hoàng Đức và một vài công ty nữa được phân phối văcxin. Dù kho lạnh của Hoàng Đức đạt tiêu chuẩn từ nhiệt độ, hệ thống cảnh báo, thiết bị đo hiệu chuẩn 24/24 giờ và có máy phát điện dự phòng nhưng chứa cực kỳ ít vì khi nào các TTYT mua thì Hoàng Đức mới đặt hàng.


Trong 5.000 liều đã phân phối - như GSK cho biết qua các báo - thì Hoàng Đức chỉ phân phối 1.000 liều, và TTYT Q.5 cũng là một khách hàng vẫn lấy hàng từ trước, trong đợt này nhà phân phối đã giao hàng tận nơi cho TTYT Q.5 với các điều kiện bảo quản và sau đó mới hoàn tất thủ tục.


Priorix: mua 100 lọ tặng 9 lọ


Nhìn lại thực trạng nhiều năm qua cho thấy Bộ Y tế ra nhiều văn bản quản lý văcxin tưởng chừng"rất chặt”, thực chất là rất lỏng lẻo. Hãy trở lại với vụ việc tại Trung tâm Y tế dự phòng TP.HCM trước đây, văcxin viêm gan B (Engerix B) được Công ty Smikline Beecham khuyến mãi 10% chỉ thời gian một năm từ 11-1997 đến 11-1998 theo kết luận của thanh tra là 32.800 lọ - qui ra tiền 1,8 tỉ đồng (qua các đơn tố giác là 35.682 lọ, số tiền khuyến mãi lên đến 2,7 tỉ).


Trong hợp đồng chiết khấu còn có điều kiện là trong số 10% này, dành 5% cho các đội vệ sinh phòng dịch quận huyện, các khách hàng lẻ. Năm 1999 có đơn vị được khuyến mãi 20%. Tiếp theo là Hiberix (ngừa viêm màng não mủ do Hib) năm 2001 được khuyến mãi 15% (mua 20 lọ sẽ được tặng 3 lọ)... Và hiện nay, mua 100 lọ Priorix được khuyến mãi 9 lọ.


Bán hết văcxin nhập lậu


Gần đây nhất là vụ án tại Công ty Yteco, với số tổng trị giá văcxin nhập lậu lên đến 7,87 tỉ đồng. Đơn cử, với giấy phép Cục Y tế dự phòng cho nhập 7.000 liều Okavax theo yêu cầu của Viện Pasteur TP.HCM, Đại học Y dược TP.HCM, TTYT Q.1 và TTYTDP Bình Thuận, công ty đã nhập 17.668 liều - tức nhập lậu 10.668 liều với trị giá 3,1 tỉ đồng.


Với số văcxin nhập lậu này công ty đã bán hết cho hàng trăm đơn vị tại các tỉnh phía Nam. Rồi nhập lậu 5000 liều Tetract- Hib, 5.580 liều ACT- Hib, 29.395 liều Hepa-B-Vac...


Điều đáng nói là trong chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia thì Bộ Y tế và các viện như Viện Pasteur với hệ thống kho lạnh bảo quản và quản lý văcxin là khá chặt từ tuyến trung ương đến các địa phương, nhưng với văcxin nằm ngoài chương trình tiêm chủng quốc gia, văcxin chích dịch vụ như văcxin viêm gan B, Varibrix ngừa trái rạ, Priorix ngừa sởi - quai bị - rubella thì gần như thả nổi.


Khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về điều kiện để bảo quản văcxin đối với các văcxin như OPV, BCG, sởi, MMR, sởi-rubella, sốt vàng, Hib đông khô là bảo quản trong tủ lạnh và vận chuyển ở nhiệt độ +20C đến +80C.


Ở tuyến quốc gia là 6 tháng,tuyến khu vực là 3 tháng, tuyến tỉnh và huyện là 1 tháng, ở TYT và BV là dùng hằng ngày. Được biết, lô Priorix 11.000 liều được nhập vào VN tháng 11-2005. Tính đến 11-5-2006 đã phân phối hơn 5.000 liều.


Không nghiêm ngặt


Các chuyên gia y tế cũng thừa nhận khâu bảo quản văcxin ở VN tiến hành hết sức lỏng lẻo. Nguyên nhân là “tất cả đều liên quan đến tiền”. Một quan chức y tế đương nhiệm nhận định: trường hợp ống văcxin sử dụng cho hai trẻ, mở ra phải sử dụng ngay nhưng ai có thể kiểm soát được?


Theo đánh giá của các chuyên gia, hiện tại quản lý văcxin không nghiêm ngặt bằng quản lý thuốc. Vấn đề nằm ở chỗ lẽ ra thuốc, sinh phẩm y tế, văcxin phải qui về một đầu mối quản lý, nhưng ở Bộ Y tế, quản lý thuốc giao cho Cục Quản lý dược, văcxin và sinh phẩm y tế lại giao Cục Y tế dự phòng.


Mặt khác, các văcxin do VN sản xuất gần như hoàn toàn được “bao tiêu” bởi chương trình tiêm chủng mở rộng. Việc tiêm chủng hằng tháng vẫn thực hiện theo một “thói quen” là từ trước đến nay... không sao. Khi xảy ra vụ việc tại TP.HCM, mọi người mới đánh giá lại toàn bộ vấn đề và thấy đã có khiếm khuyết ngay tại cơ chế thực hiện.


Để giải quyết vấn đề này, nguyên thứ trưởng Bộ Y tế Lê Văn Truyền đề xuất: chương trình tiêm chủng quốc gia phải tổ chức đấu thầu cạnh tranh, tạo sự công bằng giữa các loại văcxin. Trung tâm kiểm định văcxin phải độc lập và đóng vai trò như “cảnh sát” của Bộ Y tế...


Ôi!Cứu với! Những điều thật khủng khiếp!